گرفت پێشکەفتنێ پەیدا دکەن

1 مانگ پێش ئێستا

جەعفەر مایی
جڤاتا مە یا کوردەواری، وەکی هەمی جڤاتێن زیندی د جیهانێدا، خوەیا گەلەک هێزو شیانێت ئەرەنیە. لەو ما یا شیای گرفتێت خوە چارەسەر بکەت و خوە ژ نەمان و وێرانیێ ب پارێزیت. هەلبەت هەبوونا گرفتا نەخوەشە، چ ل سەر ئاستێ جڤاتێ بیت یان یێ تاکی. لێ بوونا گرفتا تشتەکێ باشە ژبەر کو نیشانا زیندیاتیا جڤاتێ و تاکایە.

هەر گرفتا بیت، ئەنجامێ پێدڤیاتیەکێ و تێکچوونا هەڤسەنگیەکێ یە. دروستبوونا نەهەڤسەنگیێ ژی ژبەر بزاڤا بەردەواما تاک و جڤاتێ یە. بزاڤ ژی نیشانا بوونا حەز و پێدڤیاتیا یە. ئەڤە هەمی نیشانێت باش و دلخوەشکەرن. لێ مخابن هندەک مرۆڤ بەرانبەر کێشە و گرفت و ئالوزیا د لاواز و بێنتەنگ و کێمشیانن. لێ راستی ئەوە کو پڕانیا مرۆڤا شیانێت چارەسەركرنا گرفتا یێت هەین. هەر تاکەک رۆژانە، وەک روتینەک، گەلەک گرفتا چارەسەر دکەت بێی کو هزرەکا کویر لێ بکەت. ئەڤە ژی سروشتیە ژ بەر کو پێنەڤێت هەمی کەس پسپور بن دزانستێن جڤاتێدا، دا هەمی هەلویستا شروڤە بکەن و ب چاڤەکێ ئەرەنی سەحکەنە هەمی گرفت و ئالوزیا.

هەلبەت ئەم هەمی دزانین کو گەلەک رەنگێت گرفتا یێت هەین. بگرە ژ گرفتێن سروشتێ تاکو یێت ساخلەمی و ئابوری و جڤاکی و سیاسی. ژبلی گرفتێن سروشت، بشێوەکێ وێرانکاری، دروست دکەت، هەبوونا گرفتا تشتەکێ باشە. ب دیدا جڤاکناسیێ، بونا گرفتا لایەنێ خوە یێ ئەرەنی و باش یێ هەی. چونکو گرفت پێشکەفتنێ پەیدا دکەت. پروسێ کو وەدکەت گرفت تشتەکێ باش بیت ژ پێدڤاتیێ سەرهەلددەت و دەستپێدکەت. پشتی هینگێ حەزا پرکرن یان دابینکرنا وێ پێدڤیاتیێ ل دویفدهێت. لێ گرفت ب حەزێ بتنێ ژی چارەسەر نابیت. بەلکو هزرکرن ژی پێدڤێت، داکو چارەسەریەک بۆ وێ گرفتێ بهێتە دیتن. هزرکرن تشتەکێ باشە چونکی مەژیێ مرۆڤی دکەڤیتە دشولکرنێدا و چالاک دبیت داکو ئالاڤێت چارەسەرکرنا گرفتێ دەستنیشانکەت. لێ دیسا گرفت چارەسەر نابیت ئەگەر ئەو حەز و ئەو هزر نەبنە کریار. واتە پروسێس ب ڤی رەنگیە: (پێدڤیاتی - گرفت - حەز – هزر – رەفتار).

بۆ نمونە لەشێ مرۆڤی پێدڤی هێزێ یە. خارن هێزێ ددەتە لەشێ مرۆڤی. ئەگەر دەمەک ب سەرداچوو، مرۆڤی خارنەک نەخار، دێ مرۆڤ برسی بیت. برسیاتی بخوە د خوەدا گرفتە و پێدڤی چارەسەرکرنێ یە. مرۆڤ دێ حەزکەت خارنەکێ بخوت دا گرفتا برسێ چارەسەرکەت. لێ حەز بتنێ تێرا هندێ ناکەت. لەوما، مرۆڤ دێ نەچار بیت هزرێت خوە بکەت، کا چاوا دێ خارنەکێ پەیداکەت دا بخوت و حەز و پێدڤیاتیا خوە تێرکەت.

مە مرۆڤا، بدەها و سەدا و هزارا گرفتێن چارەسەرکرین تاکو ئەم شیاین کەرەستێن پێدڤیاتیێن ژیانا خوە یا رۆژانە دابین بکەین. نوکە ژی، ئەڤە کارەکێ رۆژانەیە. هەمی کارو جل و بەرگێ مە، ژ پێلاڤێ هەتا کولاڤی، ژ راژێرکێ هەتا خانی، ژ ئاگری هەتا قازانێ و سێنیکی و کەفچکی. ژ نڤینا هەتا کەهیکرنا پەز و حێوانا، ژ هەلگرتنا پشتیا هەتا چێکرنا کورتان و ئوتومبیل و فروکا، مە مرۆڤا گەلەک و گەلەک خزمەتا خوە یا کری. هەمی ئەو خزمەت، هەر ئێک د سات و کاتێن خوەدا، گرفتبون. لێ مە چارەسەرکرن. ئەم خوەشیێ ژ بەرهەمێ هزر و کەدا خوە وەردگرین. واتە ئەم خوەشیێ ژ چارەسەرکرنا گرفتا دبینین. لەوما گرفت سەرچاوەکێ گرنگێ خوەشی و پێشکەفتنێ یە. پێنەڤێت ب گرفتا دلتەنگ ببین. گرفت تشتەکێ باشە. بلا هەر چ بیت بلا ئەو بیت. نەخاسمە، ئەگەر ئەم دروست هزرێت خوە بکەین؛ دێ بینین هەر گرفتەکێ گەلەک چارە یێت هەین.