سێكسی ئەلكترۆنی لە هەرێمی كوردستان

5 مانگ پێش ئێستا

زانیار بەهادین
لێكۆڵینەوە لەبواری گواستنەوەی زانیاری ئەلكترۆنی لەسەرەتای 1960ەوە دەستی پێكردوە ، لەساڵانی شەستەكان و حەفتاكاندا برەوی زۆری پێدرا بە بەكارهێنانی هۆكارەكانی گواستنەوەی ئەلیكترۆنی ئەوسەردەمە.
پڕۆژەی تۆڕی ئەلیكترۆنی ئەڕپانێت ڕێخۆشكەربوە بۆ بەرەو پێشچونەكانی ئەنتەرنێت كە لە ڕێگەی ئەم پڕۆژەیەوە چەندین كۆمپیوتەر پێكەوە بەسترانەوە بەیەك كۆمپیوتەرەوە بەسترانەوە. 
دواتر ئەم تۆڕە گۆڕانكاری زیاتر و گەشەی زیاتری بەخۆیەوە بینی بە تایبەت لە نێوان ساڵی ٢٠٠٤ بۆ ٢٠٠٦ كاتێك ساڵی ٢٠٠٤  لە لایەن "مارك زوكێربێرگ"ەوە فەیسبوك دامەزرا. ئەو كاتە "مارك" لە زانكۆی هارڤاردی ئەمریكا خوێندكار بوو، ئامانجێكی ڕوونی لە دامەزراندنیدا هەبوو، ئەویش بریتی بوو لە:‌ كاركردن لە دانانی نەخشەی پەیجێكدا، بە مەبەستی كۆكردنەوەی هاوڕێكانی؛ تا‌ لەو ‌ڕێگەیەوە بتوانن پەیوەندی و بەیەكگەیشتنی بەردەوامیان هەبێت، بە مەبەستی گەیاندنی هەواڵ و زانیاری و وێنەكانیان؛ كە توانیی لە ماوەیەكی كەمدا ئا‌مانجەكە بپێكێت ، بەڵام دواتر ئەم تۆڕە زیاتر گەشەی كرد و وەك ئەوەی ئێستا لە بەردەستماندایە دەتوانین لە ڕێگەی ئەم تۆڕانەوە پەیوەندی دەنگ و ڕەنگ و ناردنی وێنە و ڤیدۆ ئاڵوگۆڕ بكەین.

تۆڕەكۆمەڵایەتیەكان لە ڕووی بەكارهێنانییەوە، دوو لایەنەن، كە دەتوانرێت لە كۆمەڵگەدا ڕۆڵی كاریگەر و گرنگ بگێڕێت. بێ گومان خودی بەكارهێنان و ئاراستەكردنی بۆ هەر یەك لەو دوو لایەنە، گرێدراوی چۆنێتیی بەكارهێنانێتی لە لایەن مرۆڤەكانەوه،‌ كە خودی ئەو بەكارهێنانانە پەیوەستە بە ڕادده ‌و ئاستی هۆشیاریی تاكەكانی كۆمەڵگەوە، كە لە ئاراستەكردن و بڕیاردانیاندا ڕۆڵ دەگێڕن.

لە هەرێمی كوردستانیشدا بەكارهێنانی تۆڕە كۆمەڵایەتیەكان بەهەمان شێوەیە ، جگە لەوەی بەشێك لە بەكارهێنەران بەمەبەستی سود بەكاری دەهێنن ، بێگومان بەشێكی دیكەش بە پێچەوانەوە ، ئەوەی لەم چەند ساڵەی دواییدا زیاتر بووە بەكارهێنانی ئەم تۆڕەكۆمەڵایەتیانەیە بە مەبەستی ئەنجامدانی سێكس كە بە سێكس چات یان سێكسی ئەلكترۆنی ناسراوە ، كە تێیدا بەكارهێنەران لە ڕێگەڕ پەیوەندی ڤیدیۆیی یان ئاڵوگۆڕكردنی وێنە و ڤیدۆی سێكسیەوە ئەنجامی دەدەن ، هەرچەندە ئەنجامدانی كارەكە بە بڕوای بەشێك لە پسپۆڕانی یاسایی :  ئەنجامدانی گفتوگۆی سێكسی لەڕێگەی ئینتەرنێتەوە "بە هیچ شێوەیەك جیاوازی نییە لەگەڵ ڕاستەقینەدا و زینا هەر زینایە."  
جیاواز لەمانەش ئەوەی لە ئێستادا لە هەرێمی كوردستان خەریكە لە حاڵەتەوە دەبێتە دیاردە تووشبونی بەكارهێنەرانە بە باندە مافیاییاییەكانەوە كە سەرجەم یان زۆرینەیان بیانین  و زۆرینەی باندەكانیش مەغریبین
چیرۆكی ئەم ڕووداوانە  لەو كاتەوە دەست پێدەكات كاتێك گەنجێكی كورد لەرێی‌ ئینتەرنێتەوە لەگەڵ كچێك لەوڵاتێكی‌ تر كامێرا بۆ یەك دەكەنەوەو سێكسی‌ ئەلكترۆنی‌ ئەنجام دەدەن، دواتر روون دەبێتەوەی‌ ئەوەی‌ روویداوە كاری‌ مافیاكانی‌ ئەو بوارەیە‌و هەموو دیمەنی‌ گەنجەكە تۆماركراوە، ئینجا هەڕەشەی‌ لێدەكەن یان دەبێت پارەیان بداتێ‌ یاخود گرتەكەی‌ بڵاودەكەنەوە ، زۆربەی‌ ئەو گەنجانەی‌ بوون بەم تەڵەیەوە ئەوانەن كە ئالودەی‌ ژوورەكانی‌ چات بوون
بەپێی‌ رێككەوتنی‌ نێوان هاكەرەو قوربانییەكە، دەبێت گەنجەكە لەرێی‌ كۆمپانیایەكی‌ حەواڵەوە پارە بنێرێت بۆ ئەو وڵاتەی‌ كە داوای‌ لێدەكەن.
لە ماوەی ڕابردوو تەنها لە ماوەی 20 رۆژدا، نۆ كەسی دانیشتووی سۆران دووچاری ناردنی پارە بوون بۆ باندەكێكی وڵاتی مەغریب بوون ، دوای ناردنی پارەش ترسیان لە دووبارە هەڕەشەی باندەكە ماوە.
یەكێك لە قوربانییەكان كە قسەی بۆ میدیاكان كرد بوو وتی "كچێك داوای هاوڕێیەتیی لە فەیسبووك لێكردم، منیش وەرمگرت و تووشی كارێكی خراپ بووم و داوای شەست وەرەقەیان كرد، منیش نەمبوو تاوەكو دواجار بە سەد حاڵ و لەڕێگەی نووسینگەیەكی دراوەوە بە 300 دۆلار رازی بوو".

بەشێك لە هاوڵاتیان داوا دەكەن حكومەت رێوشوێنی‌ پێویست بگرێتە بەر بۆ ئەوەی‌ گەنجان نەبن بەو داوەوە ، بەڵام شارەزایانی یاسایی بۆچونێكی دیكەیان هەیە و دەڵێن : ئەمە پەیوەندی‌ بەژیانی‌ تایبەتی‌ كەسەكانەوە هەیەو ناكرێت  دەستی‌ لێ وەربدرێت یان سنورداری‌ بكرێت، تەنها ئەوەندەمان لەسەرە هۆشیاری‌ بدەین بۆ ئەوەی‌ گەنجی‌ زیاتر تێوە نەگلێن