نەوتی ڕەش ‌‌و چارەنوسێكی ڕەش..!

3 مانگ پێش ئێستا

كامەران عەزیز
نەوتی ڕەش:
لە سەرزەمین‌ و قوڵایی ژێرزەمینی زۆربەی وڵاتاندا سامانێكی سروشتی بەرین‌ و كانزا و بەردی ئاڵتونی‌ و ماددەی شلی وەك غاز و نەوتی ڕەش كە بە (زێڕی رەش) ناوی دەهێنن، بونی هەیە.
ئەمانە هەموو داهاتێكی هاوبەش ‌و گشتی مرۆڤەكانە، كە دەبێت ببێتە هۆی پێشكەوتنی پیشەسازی‌ و بەرهەمی زیاتر و ڕەفاهیەت ‌و خۆشگوزەرانی ‌و ژیانێكی باشتر و ئاسودە و گەشەی كۆمەڵایەتی. 
لە كاتی هێرشی داگیركارە ئەوروپیاكاندا بۆ سەر خاكی ئەمەریكا ئیندیانەكان بە ئەوروپیەكانیان گوت: (زەوی خاوەنی نی‌یە، زەوی نە دەفرۆشرێ ‌و نەدەكڕرێت...!!). بەڵام ئەم بیرۆكەیە نەیتوانی ئەو هێزە داگیركارە مشەخۆر و بەربەریە بوەستێنێت.

لە مێژەوەوە لە سایەی مرۆڤە باڵادەستەكانەوە زەوی‌‌ و هەموو سامانە سروشتیەكان، بە تایبەت نەوتی ڕەش (زێڕی ڕەش)، هەم لە پێناوی داگیركردن و هەم لە پێناوی پاراستنی، بوە مایەی ترس‌ و نائارامی‌ و وزەی ئاگری شەڕ و جەنگێكی بەردەوام، لە نێو سیستەمێكی پاوانخواز و مشەخۆردا زەوی لە موڵكی گشتیەوە گۆڕا بە موڵكی تایبەتی ئیمام‌ و ڕابەر و شێخ‌ و ئاغا و سوڵتان‌ و پاشا و سەركردە و سەرۆكەكان.
هەندێ لە وڵاتانی ئاسیا و ئەفەریقا و باشوری كوردستان وڵاتی نێو مێژوی داگیركارین، لەو كاتەوەی لە باشوری كوردستاندا هەندێ كانزا و كەرەسەی خاو و نەوتی ڕەش دۆزراوەتەوە، ئەم میللەتە بوەتە قوربانی ململانێی نێوان دەستەڵاتدارانی مشەخۆر و تاڵانچی، بوەتە قوربانی جەنگ‌ و شەڕی بەردەوامی یەك لە دوای یەكی دەولەتانی داگیركاری ناوچەكە و شەڕی ناوخۆی فیزیكی‌ و سیاسی دەستەڵاتدارانی باشوری كوردستان، لە پێناوی داگیركاری‌ و زەوی زیاتر و دەستكەوتی سامانی سروشتی زیاتردا.

كاتێك نەوتی ڕەش لە شاری كەركوكدا دۆزرایەوە، ئەم شارە زیاتر لە دەرونی سەركردە سیاسی و حیزبیەكاندا جێگای خۆی كردۆتەوە، هێندە لایان شیرین‌ و بە بەهایە، بەشێك لە سەركردەكانی باشوری كوردستان نازناوی (دڵی كوردستان) و بەشێكی دی نازناوی (قودسی كوردستان)یان بۆ داتاشیوە. 
زۆر راستە بیرە نەوتەكانی كەركوك‌ و ژێر سایەی دەستەڵاتدارانی هەرێمی كوردستان، بونەتە دڵی گەورەی بنەماڵە سیاسی‌یە باڵا دەستەكانی كوردستان، بە لێسەندنەوە و نەمانی ئەم بیرە نەوتانە، دڵی دەستەڵاتدارانی ئەم هەرێمە دەوەستێت، بۆیە هەمیشە شەڕ لە پێناویدا دەكەن، وە ڕێگاش نادەن هیچ پرسیارو لێپێچنەوەیەك لە چۆنیەتی كڕین‌ و فرۆشتن‌و داهاتی شاراوەو ونبوی (نەوت) بكرێت..!
 لەگەڵ بەخشینی ئەم نازناوانەشدا خەڵكی شاری كەركوك هیچ ڕێزو بەهایەكیان لە دیدی دەستەڵاتدارانی كوردستاندا نەبوە، كاتێك بیرە نەوتەكانی ئەم شارە دەكەوێتە ژێر دەستەڵاتی خۆیان، ئامادە نیین هیچ خزمەتگوزارەیەك بە هاوڵاتیان ببەخشن‌و ژیانیان ئاسودە بكەن، لە كاتێكیشدا بیرە نەوتەكانی ئەم شارە دەكەوێتە ژیر دەستەڵاتی ناوەندی عێراق، فرمێسكی درۆینەیان بۆ هەڵدەڕێژن و دەلێن خەڵكی ئەم شارە لە هەموو ماف و ئازادیەك بێبەشن..!

بەرەو چارەنوسێكی ڕەش:
قارەمانەكانی شاخ بە تەماعێكی ڕەش و بیرو دڵێكی ڕەقەوە لە شاخ بەرەو شار گەڕانەوە، لەیەكەم ساتی جێگربونی دەستەڵاتیاندا خەیاڵی ئازادی ‌و مرۆڤدۆستیان كوشت..بیری مەدەنی‌ و بەڕێوەبردنی شارستانیان لەبارد برد..عەقڵی گەندەڵی‌ و مشەخۆری‌ و بەرخۆریان لەم كۆمەڵگایەدا بەهێزكرد. 
ئەم ( شۆشگێڕانە) خەمی گەورەیان گەیشتنیان بو بە بیری نەوتی ڕەش، بە دروستكردنی بازاڕێكی ڕەش ‌و پێگە و پۆستی ڕەش، تا بتوانن دەستەڵاتێكی هەمیشەیی ڕەش، لە نێو فەزایەكی تاریك ‌و زەولكاوێكی ڕەشدا، بۆ هەمیشە جێگیر بكەن..! 
ئەگەر نەوتی ڕەشی بەبەها نەبوایە، باوەڕ ناكەم (نیشتمان)یش لە دیدی ئەم دەستەڵاتدارە دڵ ڕەق‌ و تەماحباز و هەڵپەباز و گەندەڵانەی ئەمڕۆ نرخێكی هەبوایە، ئەگەر چاڵە نەوتەكان نەبونایە ئەوا ئەم قارەمانانە ئامادە نەبون چەندین جۆر ئاگری شەڕ هەلگیرسێنن‌و شەڕی دۆڵ‌ و تەپۆڵكە و شاخەكان بگوێزنەوە بۆ شەڕی پۆستی دەستەڵاتداریەتی نێو شارەكان‌ و هەر یەكەیان لە زۆنگەیەكدا دەستەڵاتی ڕەشی خۆی بچەسپێنێت..! 
ئەگەر تەماحی ڕەش‌ و كاریگەری قازانجی گەورەی نەوتی ڕەش نەبوایە، نە شۆڕشگێڕەكان دەبونە گەندەڵكارانی ئەمڕۆ نە گەندەڵكاران دەبونە شۆڕشگێر و نە سەركردەكانی ئەمڕۆش لە بەرامبەر ئەم میللەتە ژیردەستە و بێبەشەدا هێندە دڵ ڕەق دەبون. ئەگەر ئەم تەماحە ماددیە نەبوایە سیاسەتیش بە ڕێچكەو پڕۆسەی تایبەتی خۆیدا دەڕۆشت و كاری تەنها ڕێكخستنی كۆمەڵگا دەبو، سیاسی‌یەكانیش دەبونە بەڕێوەبەرێكی سیاسی نەزیه و بەخشندە.

بە داخەوە نەوت بۆ ئەم میللەتە نەك هەر نەبوە كردنەوەی دەرگای ئازادی و خۆشگوزەرانی، نەك هەر نەبوە هۆی ڕوناك كردنەوەی چارەنوسی ڕەشی‌ ئەم میللەتە، بەڵكو لە دوای ٣٠ ساڵ حوكمڕانی، تازە بە تازە ململانێی دەستەڵاتدارانی كورد و دەستەڵاتدارانی ناوەندی عێراق لەسەر (نەوتی رەش)، بەرەو توندبونەوە دەڕوات.
تەماحی ڕەشی‌ دەستەڵاتداران‌ و بەهای نەوتی ڕەش، بوە هۆی دروستبونی ململانێی توندی ناشیرینی نێوان دەستەڵاتدارانی حیزبی‌، بوە هۆی گەندەڵی و بەرخۆری‌و نا یەكسانی كۆمەڵایەتی، بوە هۆی داڕوخانی ئابوری ‌و داڕوخانی ستراتیژی نەتەوەی‌و بیری سەربەخۆیی.

ململانیێی نێوان دەستەڵاتدارە گەندەڵ‌ و تاڵانچی ‌و پاوانخوازەكانی عێراق و كوردستان لە پێناوی بەشی زیاتری حیزبی‌و بنەماڵەییدایە، نەك لە پێناو (مافی سەربەخۆیی سیاسی‌) خەڵكی كوردستان‌ و بەهای (گیان‌و ژیان)ی هاوڵاتیانی عێراق.
بەهای نەوت‌‌ و گاز لە سایەی دەستەڵاتدارانێكی مشەخۆردا، هەموو ماف‌ و بەها ئینسانیەكانی كۆمەڵگای كوردستان و عێراقی سڕیوەتەوە، ململانێ سیاسی‌ دەستەڵاتدارانی ناوخۆی هەرێمی كوردستانی لەلایەك توندكردۆتەوە، وە لەلایەكی دی ململانێ‌ی حیزبە (خاوەن كۆمپانیاو بیرە نەوتەكانی هەرێمی كوردستان و حیزبە پاوەنخوازە ڕەگەز پەرستەكانی ناوەندی عێراقی توند كردۆتەوە). ئەم دوو جۆرە ململانێ‌یە، خەریكە چارەنوسی سیاسی ئەم میللەتە بەرەو ئاییندەیەكی نادیارو تاریك‌و ڕەش نزیك دەكاتەوە..!!