زیندانی سیاسی و زیندانی گەندەڵی

17/02/2021

پەیكار عوسمان
ئێمە لە سی ساڵی ئەزموونەكەدا، كوشتنی سیاسیمان هەبووە، بەڵام ئیعدامی سیاسیمان نەبووە. ڕەشبگیری و فڕاندن و گرتنی سیاسیمان هەبووە، بەڵام حوكمدانی سیاسی و زیندانی سیاسیمان نەبووە. یەعنی لەپشتی یاساوە ستەمكاریمان هەبووە، بەڵام ستەمكاریی یاساییمان نەبووە!
كاتێ ستەمكاریی لە پشتی پەردەوەیەو یاسا لاستیكەو دادگا كارتۆنە، هێشتا ئومێدی ئەوە هەیە كە قۆناغەكە ئینتیقالی و تێپەڕبێ و بپەڕینەوە بۆ قۆناغی سەروەریی یاساو دادگا بە مانای شوێنی عەدالەت. بەڵام كاتێ ستەمكاریی دێتە ئەمدیوی پەردەكەو خۆی ئەبێت بە یاساو دادگا، ئیتر قۆناغی ئینتیقالی كۆتاییهاتووەو پەڕینەوەكە ڕوویداوە بە دیوی ستەم و ناعەدالەتییدا!
ستەمكاریی هەر كێشەیە، بەڵام ستەمكاریی نەرم و شكڵنەگرتوو، ئەهوەنترە لە ستەمكاریی ڕەق و شكڵگرتوو. نەرم مەبەستم ئەوەنیە كە كوشتوبڕی تێدا نیە. مەبەستم ئەوەیە كە كوشتوبڕەكە نەبووە بە یاساو بە سیستەم و بە دەموچاوی بێ پەردەی حوكمڕانییەكە. بەڵام كە ستەمكاریی بوو بە یاساو بە بڕیاری دادگا، ئیتر مۆری یەكجاریی لەخۆی داوەو دوا شكڵی خۆی وەرگرتووە!

ئەم كابینەیە وا هات، كە پاشەكشێ بە گەندەڵیی بكات، كەچی پاشەكشێ ی بە ئازادیی كردو لەبری كەمكردنەوەی گەندەڵیی، موچەی یاسایی خەڵكی كەمكردەوەو لەبری ئەوەی بە دادگا لە گەندەڵیی بداو پەڕینەوەكە بەم دیوەدابێت، بە دادگا لە ئازادیی ئەداو پەڕینەوەكە، بەدیوە خراپەكەیدا ڕوویدا!
"سەروەریی یاسا" چیمەنتۆو كۆنكرێتی حوكمڕانییەو حوكمڕانیی بە سەروەریی یاسا شكڵ و قاڵب وەرئەگرێ. جا ئەبوو حوكمڕانیی ئێمە، بە دیوی لێدان لە گەندەڵیی و پاراستنی مافەكان و چەسپاندنی عەدالەتدا، یاسا سەروەركاو كۆتایی بە قۆناغی بێ یاسایی و پاشاگەردانیی بهێنێ، نەك بە دیوی ئەمنیی و لێدانی ئازادی و بەرهەمهێنانی ترسدا!
ئاسایشی كۆمەڵگاو ئاشتی كۆمەڵایەتی، بە ترس دابین ناكرێ، بەڵكو بە ترس لێ ی ئەدرێ. لە دۆخی ترسدا ئارامیی هەیە، بەڵام ئارامیی درۆزن نەك ڕاستەقینە. لە دۆخی ترسدا ئاسایش هەیە، بەڵام ئاسایشێكی موقەنەع، كە ناوەوەی پڕە لە نادڵنیایی. ئارامی و ئاسایشی ڕاستەقینە، هەستەو بە هەستكردن بە ئازادی دابین ئەبێ نەك بە هەستكردن بە ترس!  
من ئەوەم پێباشە، كە دیوی دەرەوەی فەسیبوك، بە یاسا ڕێكبخرێ و سنورێك بۆ یەكترشكاندن و جوێن و تەشیری ناو تۆڕی كۆمەڵایەتی دابنرێت. چونكە پێشئەوەی "ئازادی ڕادەربڕین" هەبێت، ئەبێ "ڕا" خۆی هەبێت. دەی جوێن و تەشیرو ناوزڕاندن "ڕا" نیە، تا ئازادبیت. دواتر ئەوانە پێشێلی ئازادیین، ئازادییش نابێ دژی خۆی بێت. یەعنی شتێك كە دژەئازادییبوو، نابێ ئازادبێت! (بەڵام نامەو مەسنجەر، دیوی ناوەوەی فەیسبوكەو ئەوێ سنوری ژیانی تایبەتەو نابێ دەسكاری بكرێ. ئەوێ تەنیا بە پێوەری هاوڕێیەتی و بە ئازادی فەردی ئینسانەكان خۆیان ڕێكئەخرێ نەك بە پێوەری یاسا. یاساش بۆ ڕێكخستنی ژیانی گشتییە، نەك بۆ تێكدانی ژیانی تایبەتی.) 

جگە لە ڕێكخستنی ژیانی گشتی، كارێكی تری یاسا، ئەوەیە كە نەیەڵێ توخنی ژیانی تایبەتی یەكتر بكەوین. نەكئەوەی یاسا خۆی ئەوەبكاو  بە تێكدانی ژیانی تایبەتی، ژیانە گشتییەكە بپارێزێت. كە ئەمە ڕێك لێدانە لە هەردوكیان، لە ژیانە گشتی و تایبەتەكەش. چونكە ماف و ئازادییە تایبەت و گشتییەكانی ئینسان، دژیەك نین و شتەكە بەوجۆرە نیە كە ماف و ئازادی تایبەت، دژی ماف و ئازادی گشتی بێت، تا ئەمیان پێشێلكەیت بۆ پاراستنی ئەویان. بەڵكو هەردوكیان هەر یەكێكن و ئەوەی كە گشتییە، بۆ ئینسانەو ئەبێ بە یاسای ئینسانیی بپارێزرێ، نەك بە پێشێلی ئینسانیی!

تۆ كە بە ئاشكراو بە كردەیی، سی ساڵە كودەتا بەسەر كۆی قیەم و ئەخلاقی ئینسانی و نیشتمانی و كۆمەڵایەتیدا ئەكەیت و توڕەیی و ناڕەزاییت تا لوتكە بردووە،، ناكرێ قسەو دەردەدڵی ناو چاتی چەن گەنجێك بە كودەتا بچوێنیت. ئەو چاودێری كردنەی نامەی شەخسی ئینسانەكان، هەر ئەوە بۆ خۆی تاوانەو كودەتایە بە سەر ئینسان و ئازادییەكانیدا!
ئەمنی قەومییش لە نامەی دوو هاوڕێوە ناكەوێتە مەترسییەوە، بەڵكو لە چاودێری نامەی دوو هاوڕێوە ئەكەوێتە مەترسییەوە. كاتێ من لە نامەی نێوان خۆم و هاوڕێكەمدا، جنێوێكت پێ بدەم، ناكرێ لەسەر ئەوە بمدەیتە دادگا. چونكە ئەو كردەیە، لە ئاشكرادا تاوانە نەك لە نهێنیدا. لە نهێنیدا كردەكەی تۆ تاوانە كە هاتوویتەتە ناو نامەی منەوەو جاسوسییت كردوە بەسەرمەوە! 

كودەتاو تیرۆریش هەر وایەو من بە باسكردنی لە نامەدا نابمە كودەتاچی و تیرۆرست. بە باسكردنی لە ئاشكراداو بە هەنگاونانی كردەیی، ئەبم بەوە. تۆش ئەركی خۆت و مافی خۆتە، لە ئاشكراو بەسەر هەنگاوە كردەییەكانەوە بمگریت، نەك لە قسەو نامەو دەردەدڵیەكاندا.

قۆناغی دوای هاتنە ناو نامە، هاتنە ناو دڵەو لەمەولا لە كاتی كارەبا بڕاندا، نەكەی لە دڵی خۆتدا، جنوێك بە ژنی وەزیری كارەبا بدەیت. چونكە وەزیری كارەبا ئەتداتە دادگا بە تۆمەتی دەستدرێژی كردنە سەر ژنەكەی! مەگەر شتی وا ئەبێت؟ بێگومان ئەڵێ ی نا. دەی دادگاییكردنیش لەسەر نامەی شەخسی هەر ئەونە شیاوەو ئەبێت. چونكە هاوڕێ لەخۆت نزیكترەو هاوڕێ هەر ئەو كەسەیە كە ئەتوانی ئەوەی لە دڵی خۆتدا ئەیڵێ ی، لای ئەویش بیڵێیت. ناكرێ لەسەر ئەوەی لای هاوڕێ ئەیڵێیت بدرێتە دادگا، چونكە هاوڕێ دڵەو تۆ وەكو وایە لە دڵی خۆتدا وتبێتت!

كابینەكانی تر كاری زۆریان كرد، لە دانانی بناغەو هەیكەلی فەسادو ستەمدا. ئیزافەی ئەم كابینەیەش بۆ كاروانی ستەم و فەساد، شتێكە بە ناوی (زیندانیانی سیاسی) لەكاتێكا بە هاشوهوشەكەی بیدایەتبووایە، ئەبوو ئیزافەی ئەم كابینە، شتێكبووایە بەناوی (زیندانیانی گەندەڵی)و خەڵك لەسەر گەندەڵی بگیرانایە نەك لەسەر جیاوازیی سیاسیی!
ئینجا ئەم كەیسە خۆی ڕەوایەو پشتیوانی لەم گەنجانەو لە ئازادیی، پێویستی بە پیشاندان و بەكارهێنانی مناڵ نیە. دەسەڵاتێكی ستەمكارو دادگایەكی پاشكۆ، لەملاوە لە نازی باوك بێبەشی ئەكاو ڕاگەیاندنیش لەولاوە ئەیكات بە كەرەستەی هەواڵ و وروژاندن، كە ئەمە هەردوكی لێدانە لە مناڵیەتی مناڵ. لێگەڕێن مناڵەكان تەنیا مناڵبن و هیچی تر نەبن. مناڵ كەرەستەی سیاسەت و ناڕەزایی نیەو بە هەردولا دەروونیان مەشێوێنن. بە هەردولا  كەلێنێك مەكەنە كەسایەتیی ئەو مناڵانەوە، كە دواتر بە تەواوی تەمەنیان بۆیان پڕنەكرێتەوە!

لە نوسینێكی پێشتردا وتم ئەم دەسەڵاتە ئەڵێ ی تەڵاقی بێعەقڵیی خواردوەو ئەڵێی سوێنی خواردوە شتێكی عاقڵانە نەكات. هیوادارم مەلایەك عەزێت بكێشێ، ئەو تەڵاق و سوێنەیان بۆ چاكبكاتەوەو لەم بێعەقڵییەی ئەخیریان بگەڕێنەوەو بەگێ دانێن. چونكە ستەمكاریی كە گەیشتە ئەوەی كە زیندانی سیاسیی هەبێت، یەعنی تەواو گەییوەو گەیینی ستەمكارییش، تەنیا گەنین و فڕێدانی بەدوادادێت!
واز لەوانە بێنە، هەر بەجدی ئەگەر حكومەت بێتە ناو نامەكانتەوە، ئیتر چۆن ماچ بۆ خۆشەویستەكەت بنێریت؟ ئاخر ماچ یەعنی دوو سەر، مەعقوڵە كابینەیەك لەگەڵتا سەری پیاكا؟!