خراپ بەكارهێنانی سستمی پەروەردە و فێركردن لە لایەن دەسەڵات بۆ كۆنتڕۆڵ كردنی كۆمەڵگا

20/02/2021

ڕەهێڵ تەلعەت دزەیی
پێداگۆگیك ئەم زانستەیە كە لەتوانای دایە كۆمەڵگا بەرەو كاول بوون یان بەرەو گەشەكردن و پێشكەوتن ببات.
پێداگۆگیك (زانستی پەروەردە) ئەم زانستەیە كە بەدوای شێوازێكی سەردەمیانە وپێشكەوتوودا دەگەڕێت بۆ گەیاندنی ئامانجەكانی فێربوون، وەهەروەها پەروەردەكردنی تاكی كۆمەڵگا و دروست كردنی تاكێكی ئازاد و سەربەخۆ وخاوەن ئێرادەیەكی بەهێز.

زانستی پەروەردە و زانستی فێركردن دوو زانستن لەیەك جیاناكرێنەوە، لە سەر بنەمای زانستەكانی فەلسەفە و دەروون ناسی و كۆمەلناسی و مێژوو درووست بوون. ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ كاریگەریان هەیە لەسەر گەشەكردنی كۆمەڵگا وگەشەكردنی بوارەكانی ڕامیاری و ئابووری وكۆمەڵایەتی ووڵات. 
سیستمی پەروەردە كاردەكاتە سەر خەڵك و كۆمەڵگا لە ڕێگای فێربوون، پەرەپێدان، گەشەكردنی لایەنی كۆمەڵایەتی، فێركردن، ڕاهێنان، دروستكردن. وەهەروەها زانستی پەروەردە ڕۆڵی گرنگی هەیە لە گەشەكردن وبیركردنەوەی ئەكادمی و كەسایەتی خوێندكار.
بەهۆی گرنگی و كاریگەری زانستی پەروەردە لە سەر تاك و خێزان و گۆمەڵگا، دەسەڵاتەكان هەوڵ دەدەن لەم ڕێگایەوە تاكێك بەرهەمبێنێت لەگەڵ سیاسەتەكانی خۆیان بگونجێنن.
لەڕێگای سیستێمێكی پەروەردەیی تەندروست و پێشكەوتوو، دەكرێ كۆمەڵگا بنیات بنرێت بەداڕشتنەوە و ڕێكخستنەوەی بەها و پرنسیپەكانی وە ڕێكخستنەوەی كۆمەڵگا بەشێوەیەك بگۆنجێ لەگەڵ كلتوور و داب ونەریتەكانی و درووست كردنی تاكێكی خاوەن بیر و بۆچوونی ئازاد وسەربەخۆ بێت و پەروەردە بكرێت لەسەر بەها مرۆییەكانی جیهانی. 

هەر لەم ڕێگایەوە دەتوانرێ كۆمەڵگا بەرەو دیموكراتیەت ببەین و تاكێك بەرهەم بێنێن توانای بڕیاردانی هەبێت و دەسەڵات نەتوانێ بەسەریدا بسەپێنێت چی فێربێت، و چۆن بیربكاتەوە.
زانایان و فەیلەسووفەكان هەر زوو دركیان بە گرنگی ئەم زانستە كردوە، وە لە مەترسیەكانی بە خراپ بەكارهێنانی لەلایەن دەسەڵاتە خۆسەپێنراوەكان وكاریگەری لەسەر گەشەكردن وبەرەوپێشچوونی كۆمەڵگا. 
سوقڕات و ئەفڵاتون كۆنترینن كە قسەی خۆیان لەم بوارە كردوە. ئەفڵاتون پێیوایە كە دەبێ كەسانی خاوەن بڕوانامەی بەرز، كە ئاستی مەعرفیان زۆر بەرزە لەدەسەڵات بن و حكومڕانی ووڵات بكەن، ئەم پێیوایە مرۆڤەكان جیاوازن لە بیركردنەوە و تێڕوانینیان بۆ شتەكان، بۆیە دەبێ كەسی بیرمەند وزانا ووڵات بەڕێوەبەرن.
فەیلەسوفەكانی دوای سوقڕات و ئەفڵاتون ئەوانیش زۆربەیان گرنگی زۆریان بە بواری پەروەردە وفێربوون داوە دواتریان فەیلەسووفی چیكی جوهان كۆمینیووس كە زۆر بەگرنگی كاری لەم بوارە كردوە ولە ئێستادا زۆربەی ووڵاتان ئەوروپا پەیڕەوی دید وتێڕوانینەكان وبۆچونەكانی ئەم دەكەن لە داڕشتنی سیستێمی پەروەردەی ووڵاتەكەیان.

لەگەڵ ئەم هەموو گرنگیەی ووڵاتان بەم بوارە دەدەن و ساڵانە بووجەیەكی زۆر بۆ بواری پەروەردە تەرخان دەكەن بۆ ئەوەی نەوەیەكی ڕۆشنبیر و داهێنەر بەرهەم بێنن بۆ كۆمەڵگاكەیان و بتوانن خزمەتێكی زۆری خەڵك ووڵاتەكەیان بكەن، ئەم گرنگیەشیان لە خۆشەویستی و دڵسۆزیان بۆ ووڵات خەڵكەكەییان سەچاوەی گرتوە. 

لەهەرێمی كوردستان سستم و پرسەی فێركرد و پەروەدە زۆر فەرامۆش كراوە و خراپ بەكاردەهێندرێت‌ لەلایەن دەسەڵات، بەمەبەس هەوڵی ئیفلیج كردنی ئەم سێكتەرە هەیە و بۆ ئەوەی كۆمەڵگایەكی نەخوێندەوار بەرهەم بێنن توانای بڕیاردانی نەبێت و درك بە مافەكانی نەكات و ئەوەی دەسەڵات دەیڵێت چەپڵەی بۆ لێبدات. 
سیستێمی پەروەردە لە هەرێمی كوردستان زۆر ناڕوونە، بەو مانایەی كە دیار نیە پەیڕەوی كامە فەلسەفەی پەروەردەیی دەكات. بەداخەوە كادری پەروەردەیی لە هەریمی كوردستان یەكجار كەمە،كە دەڵین كادری پەروەردەیمان كەمە بەو مانایەیە كە كۆلیجەكانی پەروەردە كەمتەرخەمن له گرنگی دان بە زانستی پەروەردە (پێدگۆگیك)، ئەركی كۆلێجی پەروەردەیە كادیرێكی پەڕوەردەیی درووست بكات، بۆ ئەوەی پەرە بە سیستێمی پەروەردە بدەن و قوتابیان بە شێوازیكی تەندروست پەروەردە و فێربكرێن، وە ببن بە ئەندامێكی سوود بەخش بۆ كۆمەڵگاكەی.

ئەوەی ڕوون و ئاشكرایە بۆ هەمووان كە دەسەڵات لە هەرێمی كوردستان ئەم بوارەی بەكار هێناوە بۆ دروست كردنی تاكێك لەگەڵ بوچوونەكانی ئەو بێتەوە، وبەرهەم هێنانی كۆمەڵگایەكی نادیموكراتی وتاڕادەیەك زۆر لەدوای كۆمەڵگا پێشكەوتوەكانە. سیستێمی پەروەردە لە كوردستان بەشێوەێكە كە هانی قوتابی نادات ئازاد و سەربەخۆ بێت لە بیر كردنەوە وهەڵسوكەوتی، ئەمەش وادەكات تاكێكی باوەربەخۆ نەبوو وە خاوەن ئیڕادەیەكی لاواز بەرهەم بێنێت و نەتوانێت لە داهاتوودا ببێت بەكەسێكی داهێنێەر وبەسوود بۆ كۆمەڵگاكەی. 

ئەركی ئەم لایەن وحزبانەی كوردستان كە خۆیان بەدڵسۆز ولە بەرەی خەڵك دادەنێن لە ئێستادا كاری سەرەكیان گرنگی دانە بە سیستێمی پەروەردە، وە لەدەست دەسەلاتی حزبی دەربهێندرێت و بكرێت بەنیشتمانی و كەسانی دلسۆز و بە ئەمەك بۆ خەلك و خاكەكەیان، پسپۆڕ لە بواری پەروەدە و فێركردن سیستێمكی پێشكەوتوو و سەردەمیانە بێننەكایەوە كە لەگەڵ كلتوور و داب نەریتە كوردەواریەكان بگونجێ، وولات بەرەو پێشكەوتن ببەنن و نەوەكانی دواڕۆژمان لە خۆشگوزاری و ئازادی وسەربەستی بژین، ببن بە ئەندامێكی سوود بەخش بۆ كۆمەڵگاكە.