سەڵتەنەتی ترس

1 مانگ پێش ئێستا

ئاراس فەتاح
ئامانجی سەرەكیی پەیمانی نێونەتەوەیی دژەئەشكەنجە كە لە ساڵی 1984 بڵاوكرایەوە، بریتیی بوو لە بەنایاساییكردنی بەكارهێنانی توندتوتیژیی بەرامبەر بە مرۆڤ و پاراستنی جەستە و كەرامەتی ئینسان لە هەموو ئازاردان و هەڕەشە و هێرشێكی رێكخراو. 
ئەم پەیمانە نێونەتەوەییە دەستكەوتێكی گەورەی مرۆڤایەتیی بوو، ئەوەی لەم دەڤەرەی ئێمەشدا خەریكە ببێت بە دەستكەوتێكی نەتەوەیی سەرانی ڕاپەڕین و دوای ڕاپەڕین، تیرۆری مەعنەویی و ئەشكەنجەدانی جەستەیی هەموو ئەو دەنگانەیە كە نایانەوێت وەك ئەم نەوە سوڵتانییە بیربكەنەوە و قسەبكەن.

كۆمەڵگای ئێمە ساڵانێكە لێوانلێوە لە فۆرمی جیاوازی توندوتیژیی و پراكسیسی زەبروزەنگ. یەكێك لە مەترسییدارترین فۆرمەكانی توندوتیژیی لە هەرێمی كوردستان بریتییە لە تەرجەمەكردنی ڕقی شەخسیی بۆ تۆڵەسەندنەوە لە نەیارەكانی دەسەڵات لەسەر شەقامەكان و لە دەرەوەی دادگاكان.

دەسەڵات لە هەرێمی كوردستاندا بووە بە دەسەڵاتێك كە پەروەردەی سیاسیی تیایدا گۆڕاوە بۆ سزادانی سیاسیی. توندتوتیژیی بووە بە تاكە میتۆدێك بۆ پەروەردەكردنی تاكەكان. 

هێز و خواستێكی گەورە و جڵەونەكراو لەناو هەناوی ئەم دەسەڵاتدارێتییەدا ئامادەیە كە دەیەوێت لەبری دیالۆگ و ئاشتەوایی كۆمەڵایەتیی، ئەشكەنجەدان و تیرۆر بكات بە زمانی قسەكردن و هەڵسوكەوتكردنی دەسەڵات لەگەل كۆمەڵگا. 

لە وڵاتی ئێمەدا سیاسەت خەریكە ئازادییەكی ڕەها وەردەگرێت لە پیادەكردنی توندوتیژییدا، چونكە پاراستنی ژیانی ئینسانەكان و ئاساییشی كۆمەڵایەتیی كورتبووەتەوە بۆ پاراستنی ئاساییش و بەرژەوەندییەكانی ئەو نوخبەیەی كوردستانیان گەیاندوەتە قۆناغی دروستكردنی سەڵتەنەتی ترس.