ئەم جیهانە جیهانی پیاو، پیاو، پیاوانە..

1 مانگ پێش ئێستا

ئەمەل سەعید كوردە
Its A Mans Mans Mans World 
ئەم جیهانە جیهانی پیاو، پیاو، پیاوانە بەڵام .....
 هییچ شتێك نیە بەبێ خانمان و كچان (مەبەستی لە جیهانی پیاوە كە هیچ مانایەكی نیە بێ مێینە و خانمان). ئەمە ناونیشانی یەكێ لە گۆرانیەكانی جەیمس بڕاونە كە ناودەبرێ بە پاشای بلوز و صۆوڵ (soul)واتە ڕۆح، چونكە دەڵێن هەر گۆرانیەك دەیڵێ ڕۆحی دەكاتە بەر بە ئەدائە بەسۆزەكەی، پێ دەچێ پەیوەندی بە ژیانە پڕ لە چەرمەسەركەیەوە بوو بێت كە هەر سەركێشیەكی تووش بوبێت بەهۆی ڕەنگی پێستی و هەژاری و چەوساوەیەكەیەوە بووە، هەر لەتەمەنێكی مناڵیەوە زیاتر لە جارێك زیندانی كراوە و چەند بەرهەمێكی هەڵقوڵاوی ناو زیندانن. 

ئەم شاكارە هەندێ لە هۆنراوەكەی وەرگیراوی دەقەكانی "بایبڵ"ە كە كتێبی پیرۆزی مەسیحە و هەوەها هەندێكی تریشی باسی ژیانی شاعیرەكەیە كە خاتوو "بێتی نیوسم" كێشەی دەبێ لەگەڵ هاوڕێ كوڕەكەی یاخود دەزگیرانەكەیدا و نوسیویەتی و كەدەڵێ:ئەم جیهانە هی پیاوانە بەڵام جیهانێكی خاڵیە بە بێ مێینە ،بەڵام جەیمس براونی هونەرمەند هەندێ وشەی تری بۆ زیاد دەكات و ئەم كارە هونەریە تۆكمەترو جوانتر دەكات . 

لەدەست پێكردنی گۆرانیەكە كە بە هاوارێكی پڕ میهر و هەمان كات بە تووندی دەڵێ: ئەم جیهانە جیهانی پیاو....پیاو... پیاوانە بەڵام لە دێڕی دوەم و بڕگەیەكی نوێ بەڕاشكاوی دەڵێ هیچ مانایەكی نیە، هیچ شتێك نیە، بێ خانمان و كچان پاشان دەڵێ: ببینە پیاوان ئۆتۆمبیلیان دروست كرد تا ڕێگا دوورەكان نزیك بكەنەوە، شەمەنەفەریان دروست كرد تا بارە قورسەكانی پێ بگوازنەوە و كارەبایان بەرهەم هێنا تا لەتاریكی ڕزگارمان بكەن دیسانەوەش دەڵێ: بەلەمی دروست كرد وەك باوكە نوح تا ڕزگارمان بێت. 

ئەمجارەیان بەیەك دەنگ هاوار دەكاتەوە : ئەم جیهانە جیهانی پیاوانە بەڵام هیچ شتێك نیە تەنها بچوكترین شتیش نیە بێ خانمان و كچان .

وەسفی زۆری پیاوی تێدایە كە گرنگی دەدەنە كچ و كوڕە بچوكەكان لێرەدا مەبەستی باوكانە كەچەند بەسۆزن وەك پیاو بەڵام هەر هیچ نین بێ خانمان و كچان. لە كۆتاییشدا وەك پیاوێكی ماندوو دڵ پڕ لە گریان دەڵێ : پیاوەكان لە تاڵی چەرمەسەریەكاندا ون دەبن، بەڕای من لەم بەشەی كۆتاییدا جوانترین وەسفی پیاوانی كردوەبە تایبەت وەك پاڵەوان و كارەكتەری باوك كە پیاوان یاریەكان دروست دەكەن بۆ مناڵە كوڕو كچەكان و جوانترین ڕاستی باس كردوە كە پیاو دروستكەری پارەن و هەر لای پیاوانیش پێداویستیەكانیان دەكڕن!

لەساڵی 1966 تۆماركراوە هەر لەهەمان ساڵدا دەبێتە یەكێك لە گۆرانیە دیارەكانی ناو كۆمەڵگا و دەبێتە شاكارێكی هونەری وبەزۆرێك لە ستایڵ و فۆرمی جیاجیا كەڤەركراوەتەوە . لەلایەن زۆرێك لەهونەرمەندانەوە كەڤەری ئەم گۆرانیە كراوە بەڵام بەڕای من كەسیان وەك خۆی ئەو هەستەی نەگەیاندوە بە گوێگرانی، جوانترین ئەدائی سەرستەیجی هەمان گۆرانی وتوەتەوە لەگەڵ گەورە هونەرمەندو گۆرانی بێژی ئۆپێرالی ئیتاڵی لوسیانۆ پاڤەروتی بوو كە تێكەڵكردنی دوو زمانی جیاو دووكلتوری جیاودوو ستایڵی جیای هونەر بوو. 

ئەم شاكارە تەنها لەسەر چوار كۆرد گۆرانیەكە بەرهەم هێنراوە.
جەیمس براون كێیە؟ 
جەیمس براون بەڕەچەڵەك هونەرمەندێكی ئەفریقی ئەمریكیە واتە هاوڵاتیەكی ڕەش پێستێكی ئەمریكیە كە لە 1933 لەدایك بووە و لە 2006 كۆچی كردوە.
گۆرانی بێژ و موزیسیانی ئەمریكیە ئاوازدانەر و سەماكارو مۆسیقی و چالاكوانی سیاسی و سەرۆك و لیدەرێكی زۆر توندو دیسپلنی گروپی مۆسیقا بووە، هەر موزیسیانێك تەنها نۆتێكی هەڵەی ژەنیبێت لەكاتی نمایش كردندا سزای ماددی داوە!
واناسراوە ڕێزی هونەرەكەیی زۆر لابووە، یەكێك بووە لەو هونەرمەندانەی توانیوێتی كۆنترۆڵی ئەو دەمارگیریەی ڕەش پێستەكان بكات پاش تیرۆركردنی پاشا مارتن لوسەر كە لەساڵی 1968 تیرۆركراو وە لە لەدووەم ڕۆژی تیرۆركردنیدا ئاهەنگێكی هونەری بێ وێنەی نمایش كرد كە بەڕاستەوخۆ لە تەلەفزیۆنەوە پەخش دەكرا و بووە گەورەترین ڕێگر لە سەركێشیە دەمارگیریە ڕەش پێستەكانی ئەمریكا . 

جوانترین پەیامی بەخشی لەسەر ستەیج كە داوای لە گشت ئەفریقیەكان كرد كە تیرۆریستی و ئاژاوە و گێرەشێوێنی نەكەن بەهۆی لەدەستدان و تیرۆركردنی سەرۆكەكەیانەوە، ئاژاوەگێڕ مەبن نەكەس بكوژن و نەهیچ شوێنێك بسوتێنن چانسبدەنە نەوەكانتان باشترین وەڵام بۆ ئەو ڕەگەزپەرستیەی لەم وڵاتەدا بەرامبەرمان دەكرێت ئەوەیە خۆت ڕۆشنبیر بكە و ببنە خاوەنی بڕوانامەو خاوەنی جوانی و باشیەكانی ژیان بن ئەمەیە هێزی ڕەش پێستەكان “Black Power “ نەك كوشتن و بڕین. وەلێ خزمەتێكی ئێجگار گەورەی بەخشیە ئەمریكا كە بووە مایەیەی كەمترین زەرەرو زیان و كێشە لەكۆمەڵگادا .  

گەر بەراوردێك بكەین لە نێوان گوێگرانی ئێستاو ئەوسادا ئایا گوێڕایەڵی قسەكانی هونەرمەند دەبوون؟ ئایا ئێمەی كورد تا چ سنورێك ڕێزی هونەرمەندەكانی خۆمانمانگرتوە و گوێڕایەڵی پەیامەكانیانین؟
پاش چەند مانگێك دوای ئەو كارەساتە دیارترین كاری هونەری نوسی و تۆماری كرد بەناوی 
Say it loud:Im black and Im proud
واتە: بەدەنگێكی بڵند هاواربكە من ڕەش پێستم و شانازی دەكەم . ئەمە بووە شاكارێك لەگشت جێیەكدا دەوترایەوە تائێستاش ئەفریقیەكان وەك سروودی نیشتیمانی ئەم بەرهەمە دەڵێنەوە لەزۆر بۆنەدا، هونەرمەندی ناوبراو لە ژیانیدا توشی زۆرێك لە دابڕان و هەژاری و نەداری بووە چوارجار خێزانی پێكهێناوە و خاوەنی شەش مناڵە.

لە تەمەنی 73 ساڵی كۆچی كردوە. لەشاری ئەتلەنتا سەر بە ویلایەتی جۆرجیا.
جەیمس براون بە دامەزرێنەری ستایڵی فەنك لەگۆرانیدا دادەنرێت هەروەها دەورێكی سەرەكی هەبووە لەبەرەو پێشخستنی ستایڵی سۆوڵ و ڕیژم ئاند بلووز و گۆسپڵ كە گشتیان ناوی ستایڵی مۆسیقاو گۆرانی ئەفریقی ئەمریكین. 
یەكەم هونەرمەند بووە لەسەردەمی خۆییدا لەسەر ستەیج گۆرانی و سەمای پێكەوە كردبێت و لەزاری مایكڵ جاكسنی هونەرمەندەوە كە بە پاشای ستایڵی پاپ یا پۆپ ئەژماركراوە دەڵێت: نمایش و جموجۆڵی هونەری سەرشانۆی لاسایی و وەرگیراوی جەیمس براونە و هەمیشە سەرسام بووە بەكار و چالاكیەكانی ئەم گەورە هونەرمەندە. 

 جەیمس براون هەژماردەكرێت بەباوكی ڕۆحی ستایڵی سۆوڵ واتای" ڕۆح" دەكات و هەركاتێك ئەم هونەرمەندە گۆرانی بچڕێت بەم ستایڵە مانای وشە بە وشەی گۆرانیەكە دەگاتە لای گوێگر و دەگاتە ڕۆح بە ئەدائە شیرین و میهرەبانەكەی 

تێبینی:
ئەم نوسینە وەرگیراوە لەكتێبی مرواریە ڕەشەكانی هونەر
ئەمەلی سەعید كوردە /لەندەن
مارچی 2018 لە كوردستانی نوێ بڵاوكراوەتەوە.