ناوچەی یاساغ

1 مانگ پێش ئێستا

بڕوا عەلادین
س: سینەما تیولیپ
نیشتمانی كەسمان نییە، ناوچەیەكی یاساغە
كەم نیشتمان هەیە لەمێژوودا بەشی خۆی درز و دەلاقە، جوداشوێن و كەلێنی گەورەی تێدا نەبێت، خاوەنی ناوچەی یاساغ و هێڵی سوور و سەنگەری مینڕێژكراو بە خۆی نەبێت، خەندەقێك نەبێت لەهەناوی خۆیدا هەڕەشە بۆ سەر یەكپارچەییەكەی، بەو مانایەی هەمیشە و لەناو خودی ناوەوەی یەكێتی و جوگرافیا سەقامگیرەكانیشدا، هەڕەشەیەك هەیە بۆ سەر گشت، بەشێك هەیە كە هێشتا هەر دەستەمۆی خەونی گەورە و هەمەكیانەی زۆرینە، ملكەچی یەكێتی، یەكگرتوویی و یەكپارچەیی نیە

تۆختربوونەوە و باڵادەستی ئەم چەشنە گوتارەی هەمیشە خەیاڵی لای بوونی نیشتمانە وەك كۆیەكی گشتگیری تۆكمە و یەكپارچە، نیشتمان وەك خاكێكی خاڵی لە درزو كەلێن و پنتی كۆنترۆڵنەكراو، بەخولیای سەرەكی بەشێكی زۆری ئەدەبیاتی جیهانی دادەنرێت، بەتایبەتی گوتاری ئەدەبی پۆست/كۆڵۆنیالیزمدا كە نەخشە و تێمای زۆربەی هەرە زۆری نوسەرە جیهانیەكانە. دیارە وەك كاردانەوەیەكی ڕەوا بۆ سیاسەتی پەرتكردن لەپێناوی زاڵبوونی كۆڵۆنیالیزمدا، دۆخێك كە جۆرج ترابیشی بەزاراوەی سۆسیۆ/دەروونشیكاریی پێی دەڵێت: چێژێكی ئۆیدیپۆسی/ فانونی بۆ دایكی چەوساوە (بۆ ڕزگاركردنی نیشتمانی داگیركراو).

بەكورتی؛ خەونی نیشتمانی گەورە و یەكپارچە، خەونی هەبوونی دایكێكی ئازاد و تێپەڕاندنی دۆخی هەتیوكەوتنی نەتەوەیی و ئایدیۆلۆژی بەزۆری لەژێر كاریگەریەكانی هۆشیاری نەتەوەییدا، بەتایبەتی لە ئەفریقا و ئاسیا و خۆرهەڵاتی ناوەڕاست، هەر لە هیندەوە بیگرە تا تەواوی نیشتمانی عەرەبی، زاڵترین گوتارێكە كە خوێنێكی زۆر بەناویەوە ڕژاوە، بەڵام ئەوەی كە ئەدەبیاتی كۆتایی سەدەی بیستەم و سەرەتاكانی سەدەی بیست و یەك پتر بایەخیان پێدەدات، بەتایبەتی پاش سووانی ئەدەبیاتی ناسیۆنالی و نیشتمانی، پتر ململانێ ناوخۆییەكانی ناو خاكێك خۆی و هاونیشتمانیەكانیەتی لەسەر ڕووبەرێكی جوگرافی خۆجێ و ناوچەی ئۆتۆنۆمی تایبەت بەخۆی

تۆ بڕۆ بۆ خوێناوەكانی كشمیر، تۆقاندنی كەمینەی ئایینی لە چین، چیچانەكان یان گرفتی ئۆكران و ڕوسەكان، بڕوانە ئەفگانەكان، بڕۆ بۆ قوبرس و ململانێی گریكی/ توركی، ململانێی فەڵەستین/ئیسرائیل، ئەلبانەكان لە كۆسۆڤۆ، سرب و بۆسنیەكان، شیعەكان لە لوبنان، حوسیەكان لە یەمەن، بەربەرەكان لە مەغریب و قبتیەكان لە میسر، لەهەمویشی بەرچاوتر ململانێی كوردەكان لە توركیا و عێراق و ئێران و سوریای ئەمڕۆ…هتد، وەك دەبینیت بەبەردەوامی كێشە لەسەر پاوانكردنی خاكێكە بەناوی سەروەری و یەكێتیەوە، بەناوی بوونی سەقامگیركردنی ئارامی و وەلانانی شلۆقیەوە كە داینەمۆی سەرەكی زۆربەی ململانێ خوێناویە ناوخۆییەكانە

لەم ڕووەوە فیلمی ((ناوچەی یاساغ)) ی دەرهێنەری بۆسنی ((دەنیس تانۆڤیچ)) كە لە فۆرمێكی تەواو تراژیكۆمیدی واقیعیدا ململانێی خوێناوی نێوان سرب و بۆسنیەكانمان نیشاندەدات، یەكێكە لە قەشەنگترین كارە هونەریەكان كە بە دوو كارەكتەری سەرەكی (چیكی و نینۆ) وە، بە خەرجی و تێچوونێكی زۆر كەم و بوونی لۆكەیشنێكی زۆر بچووك و دیاریكراوەوە (خەندەق یان سەنگەرێك و دوو هێڵی پێشەوەی جەنگێك) لەگەڵ بڕێك كەرەستەی سیمبولی وەك (لەفاف، تفەنگ. جگەرە، تیشێرت، مین و ڕادیۆ)، بیۆگرافیای جەنگێكی دڕندانە و خوێناوی دەنوسێتەوە پڕ لە بیانوی مناڵانە بۆ دەستپێكردن و هەڵگیرساندن و بەردەوامیدان بە جەنگ

فیلمەكە بە هەژموونی تەم و لێڵی بەسەر بەزاندنی ناوچەیەكدا دەستپێدەكات، بە بەزاندنی هێڵێكی سووری نێوان دوو بەرە لە تاریكیدا كە سەربازە بۆسنیەكان گومڕایانە نازانن كوێی ململانێكەیە و دەشێت بۆ خۆی سەرەتای ئەو مەرگە بێت كە سپێدەی ڕۆژی دوایی، چاوەڕوانیان دەكات. پاش كەوتنە بەر هێرشی دڕندانەی سڕبەكان، سەربازە گومڕاكان دەكوژرێن و تەنها و تەنها چیكی بریندار (بەخۆی و تیشێرتە تیزپێكەرەكەی بەریەوە كە دەمێكی زلە و زمانێكی دەرهێناوە) دەربازی دەبێت تا ‌حیكایەتی ململانێكە لەخەندەقەكەدا، لەو ناوچە یاساغە تەلبەندكراوەدا تەواوبكات كە مەزاجی شەڕانگێزانەی هەردوولای ڕاگرتووە.بێگومان گرنگترین تێماكانی ئەم فیلمە هەژموونی ململانێی گروپە بەسەر تاكەكەسەكاندا كە خۆیان و پەیوەندیەكانیشیان دەكاتە قوربانی (هەریەك لە نینۆ و چیكی كە دوو دوژمنی سەرسەختی یەكن و لەو خەندەقەدا هەرچی سوكایەتی دنیا هەیە بەیەكتری دەكەن، دواجار پاش قسەكردن و خۆناساندێك پڕ لە بێزراندن و نوكتە و گاڵتەكردن بە شوناس و پیرۆزیەكانیان، بە بەرزەمن و گروپەكانیان، ناسیاوی یەكتریش دەردەچن)

هەموو كەش و كاتیگۆریە سیمبولیەكانی ناو فیلمەكە لەوەدا دابەشدەبن كە كینە و جەنگێك هەیە لە كەللەسەری مرۆڤەكاندا، لە ناخ و ناوەوەیاندا كە دواجار لە خەندەقێكدا گوزارشت لە دوا ڕادەكانی بێبەزیبوون و دواجاریش دەبەنگی و كۆمیدیبوونی خۆی دەكات، لەدەرەوەیش هیوایەك بە ئاشتی هەیە، كە ڕێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان (UN) پارێزگاری لێدەكات و چاودێرە بەسەر دامركاندنەوە و خامۆشكردنی ئەگەرەكانی سەرهەڵدانەوە و تەشەنەسەندنی، لێ ئاشكرایە ئەو ڕێكخراوە جیهانیە نەك هەر ململانێكەی بۆ ناوەستێنرێت، نەك هەر ناتوانێت تووشبووەكان بەو شێرپەنجەی جەنگە لەو چاڵە دەربهێنێت (بەتایبەتی یەكێك لە هاوڕێكانی چیكی كە بە زامداری وەك بۆسەیەكی تر لەناو بۆسەیەكدا، لەسەر بۆمبێكی چێنراو دانراوە و جوڵاندنی مانای لەتوپەتبوونی خۆی دەگەیەنێت)، دواجار سەركەوتوو نابێت لە ئاڕاستەكردنێكی ئاشتیانەی ململانێكەدا و هەردوو سەربازەكەیش بەدەستی یەك و كارمەندێكی نەشارەزای ڕێكخراوە ئاشتیخوازەكە خۆی، دەكوژرێن.

وەك دەبینین، لەم فیلمەدا ململانێیەكی ناوەكی ناو یەك خاك لەنێوان هاونیشتمانیەكان خۆیاندا هەیە، ململانێیەك كە هەم بە خۆیان تیژدەبێتەوە و تەشەنەدەسێنێت بۆ جەنگ، هەم بەخۆیشیان خامۆش دەبێتەوە و دەوەستێت: واتە پوچەڵكردنەوەی ئەو وێنە و دۆگمە پێشوەختانەی ناو ئەو دوو گروپە دڕندەیەی جەنگە كە لەسەر یەكتری هەیانە و گۆڕانی بەسەردا نایەت، ململانێكە لەوە قوڵتر و گرێدارترە كە بە هێزە دەرەكیەكان چارەسەر بكرێت و سنوری بۆ دابنرێت، ئەگەرچی كەمتازۆر ڕەخنەكردنی ڕۆڵی دەرەكییشە (بەرجەستە بوو لە UN دا) وەك هێزێكی پاسیڤی بێدەسەڵات بۆ ئاشتكردنەوە و سازاندنی هێزە بەشەڕهاتووەكانی ناوەوەی ململانێكە، كە دواجار وەك پەریەكی ئاشتیخواز دێنە بەر كامێرا و هەواڵی نغرۆبوون و هەلاهەلابوونی بەشەڕهاتووەكان و چارەسەرنەكردنی قەیران و ململانێكەمان بۆ باسدەكەن

قسەكردن لەسەر فیلمی (ناوچەی یاساغ) ی تۆنڤیج لە ئێستا و هەنوكەی دۆخی كوردستاندا بایەخێكی ئەوتۆی هەیە، چونكە لە هەرێمێكدا ژیان دەگوزەرێنین كە هەیە بۆ ماوەی چەندین دەیەیە هێزەكانی ناوی بەبێ یەكاڵاكردنەوەی ململانێكان بە شێوەیەكی دۆستانە و دوور لە كینەی ناوچەگەری و لایەنگیریی بۆ شوناسی لۆكاڵی بچوك بچوك، چاڵ بۆ ئاشتیخوازی و پێكەوەژیانی هاونیشتمانیەكانی هەڵدەكەنێت، دەخوازێت بمانگەڕێنێتەوە بۆ كولتوری زاڵكردنی سنور و ناوچەی یاساغی نێوانمان، بۆ بوژاندنەوە و سەپاندنی مێنتاڵیتی دێگەڵەییزم وەك سنورێكی قێزەونی نامرۆڤانە بۆ جیاكردنەوەی دوو قەوارە و دوو ئەمارەت!

هەموو ئاماژە سیاسیەكانی ئەم دواییەی دۆخی سیاسی لە باشوری كوردستان كە پتر سەرقاڵی ململانێیە لەسەر پرسی هەڵبژاردنەوەی سەرۆك و درێژكردنەوەیەكی ئەبەدیانە بۆ خۆی و دەسەڵاتەكانی، هەموو هەناسە و سیگناڵ و سیمبولەكان پێمان دەڵێن: لە دۆخی ملنەدان بۆ كەڵكەڵەی كەڵەگایی هێزێك لە هێزەكان، گەڕانەوە بۆ كژولتوری سنوركێشان و لەتلەتبوون و هەژموونی گوتاری دێگەڵیییزم و ناوچەی یاساغ، چارەنوسێكی چاوەڕوانكراوی ململانێكەیە. ناوچەی یاساغ واتای بوونی كینە و جەنگێكی یەكلایینەكراوە، مانای نەبوونی متمانەی هاونیشتمانەكان بەیەكتری، نەبوونی هاوسۆزی و هاودەردی، وەك چۆن واتای یەكاڵانەبوونەوەی ململانێیەكی خوێناوی نێوان دوو لایەن و بەرەی جەنگێكیش دەگەیەنێت كە هیچیان ئەوی تریان بۆ ناخرێتە پەراوێزەوە، هەربۆیە ناچار و بە زەبری میكانیزمی خۆپاراستن، چاڵێكی گەورە لەنێوان بەرەكانی پێشەوەیاندا لێدەدەن، خەندەقێكی قوڵ هەڵدەكەنن و سنوورێك بەناوی سەنگەری ئاشتیەوە دەكێشن كە هیچ نیە جگە لە سەنگەرێكی تەنكوتیواڵ و لەرزۆك بۆ سەرلەنوێ تیرباران كردنەوەی یەكدی، لێ لە كات و ساتێكی گونجاوتردا: لە تەم و تاریكی و كاژێری سفردا.