كوشتنی ژنان بە بیانووی ناموس پەرستی

03/04/2021

‌رۆزا حەمە ساڵح
تاوانی كوشتنی ژنان بە بیانووی ناموس پەرستی بە قیزەوەنترین جۆری تاوان هەژمار دەكرێت لە جیهاندا، هۆكاری ئەم جۆرە تاوانە لە ئەنجامی ئەو كەمو كوریانەیە كە لە ناو سەنتەری هێزی كۆمەڵگا و ڕادەی ڕۆشنبیری تاكەكانییەوە سەرچاوە دەگرێ ئەمەش بە زۆری لە ناو كۆمەڵگا تەقلیدی و دواكەتوەكاندا دەبینرێت كە ژن تیادا بە پلە دوو هەژمار دەكرێت.

كوشتنی ژنان بەم چەشنە تەنها تاوانێك نییە دژی ژنێك بەڵكو تاوانە دژی تەواوی مرۆڤایەتی بە گشتی و نەوەی داهاتووش بە تایبەتی، بە وەی فشاری دەروونی و ترس و دڵەڕاوكێ لە سەر خێزان بە جێدەهێڵێت، وەك پایەیەكی كۆنكریتی دژی پێشكەوتن و گەشەسەندی كۆمەڵگاش دەوەستێت.

كوشتنی ژنان لە سەر ئەو سەرپێچیانەی كە لە ناو كۆمەڵگادا لێی قەدەغەكراوە، بە یەكێك لە شێوازەكانی جیاوازی و ئەتك كردنی مافی مرۆڤ دژی ژن دادەنرێت، ئەم گرفتە لە تەواوی جیهاندا بوونی هەیە بە تایبەتی لە ناو كۆمەڵگاكانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست زیاترە، كۆمەڵگا عەرەبییەكان و كۆمەڵگای كوردیش بێبەش نییە لەم دیاردەیە، كە دەرهاویشتەی گرفتە كۆمەڵایەتی و دەروونی و ژینگەیی و ئاینی و ئابوری و پەروەردەیی و ڕۆشنبیرییە.

لە تەواوی وڵاتانی دنیادا و تەنانەت لە ناو كۆمەڵگا ئەوروپیەكانیشدا دیاردەی توند و تیژی وكوشتنی ژنان هەتا ئێستا بنبڕنەكراوە، بە تایبەتی لە وڵاتی فەرنسا ڕێژەی كوشتنی ژنان زۆرترە بە بەراورد بە وڵاتانی تری ئەوروپا، بۆ نموونە لە وڵاتی فەرنسا كە ژمارەی دانیشتوانی نزیكەی ٦٦ ملیۆنە، لە ساڵی ٢٠١٩ زیاتر لە ١٣٠ ژن كوژراوە، بوونی ئەم ڕێژە زۆرە لە كوشتنی ژنان وای كرد كە حكومەتی فەرەنسا هەوڵ بۆ چارەسەر و كەم كردنەوەی ئەم دیاردەیە بدات، بەوەی كە بازنی ئەلەكترۆنی لە دەست ئەو پیاوە توندڕەوانە بكرێت كاتێك دەبنە مایەی هەڕەشە بۆ سەر ژنان و دابین كردنی پاسەوانی تایبەت بۆ ئەو ژنانەی كە هەڕەشەیان لەسەرە، لە كاتێكدا بیرۆكەی بازنی ئەلەكترۆنی لە دوای ساڵی ٢٠١٠ وە لە هەر یەك لە وڵاتانی سویسرا و ئسپانیا بە ڕێژەیەكی باش سەركەوتنی بە دەست هێنا وتوانی ئەو ژنانە بپارێزێت كە ڕوبەڕوی توند و تیژی و هەڕەشە و كوشتن دەبنەوە

كاتێك باس لە كوشتنی ژنان دەكەین، دەبێت دەست بەرین بۆ ئەو هۆكار و گرفتانەی كە بونەتە هۆی تەشەنە و زۆر بوونی ئەم دیاردیە، لەوانە:
١/ كەم تەرخەمی یاسا و لێپرسینەوە نەكردن لەو پیاوانەی كە دەستیان لە كوشتنی ژناندا هەیە و پێش ئەنجام دانی تاوانەكە هەڕەشەیان لێدەكەن، زۆر جار ژنانیش هانا بۆ دادگا دەبەن ، بەڵام تاوانبار سزا نادرێت و دواتریش زۆر بە ئاسانی و بە بێ چارەسەرێكی یاسایی گونجاو و تەندروست دەرباز دەبێت، كاتێك لێپرسینەوە نەبێت لە تاوانبار ئەوا ئاسانتر تاوانەكە ئەنجام ئەدات.
زۆر جاریش لە دوای ئەوەی تاوانبار تاوانەكەی دەكات و ڕاپێچی دادگاش دەكرێت، كەس و كاری ژنەكە هیچ دەعوایەك لە سەر تاوانبار تۆمار ناكەن بە بیانووی ئەوەی كە كچەكەیان لە شەرەف و ناموس لایداوە و دەبێت بكوژرێت بۆ ئەوەی شەرف و ناموس بۆ خانەوادەكەنیان بگەرێتەوە، ئەمەش هۆكارێكی ترە بۆ ئەوەی سزایەكی كەم بە سەر تاوانباردا بسەپێنرێت، زۆر جار تاوانبارە دەستڕۆشتوەكانیش لە لایەن حزبێكی باڵادەستەوە دەرباز دەكرێن بەبێ هیچ لێپیچینەوەیەك .

٢/ شارەزا نەبوونی تەواو لە ئاینی ئیسلام و هاندانی پیاوان لە لایەن هەندێك لە مەلاو و مامۆستایان، ئەگەر لە ڕووی ئاینی ئیسلامیشەوە سزا لە سەر شەرەفی ژن دابنرێت، ئەوا دەبێت چوار شایەت حاڵ هەبێت بۆ ئەوەی بە سەریدا بچەسپێت، پێم وایە ئەگەر بەو پێیەش بێت ئەوا هیچ ژنێك ڕوبەڕوی كوشتن نابێتەوە.

٣/ نەبوونی ڕۆشنبیری تەواو لە ناو كۆمەڵگادا بە گشتی و خودی ژنانیش بە تایبەتی، ئەمەش وادەكات كە ژنان زۆر بەئاسانی بێدەنگی هەڵبژێرن و پێش وەخت هەوڵی دەرباز بوون نەدەن و خۆیان ملكەچی مەرگ دەكەن بەمەبەستی ئابروو نەچوونی خێزانەكانییان.

٤/ ڕێكخراوەكانی ژنان بە گشتی لە بەرژەوەندی ژن كار ناكەن، یان ئەتوانیین بڵێن هێز و دەسەڵاتێكی یاسایی و سەربەخۆ ودروست لە پشت ڕێكخراوەكانەوە نیین، كاتێكیش ژنێك توشی هەرەشە و مەرگ دەبێتەوە و هانا بۆ ئەم شوێنانە دەبات كە مافی بپارێزێت و داڵدەی بدات، مەخابن هەر زوو بێهیوا دەكرێت و لە دوای ماوەیەكی كەم ڕادەستی كەس و كاری دەكرێتەوە.

ئەوەی كەماوەتەوە بیڵێم
دەبێت ژنان و چالاكوانانی بواری ژنان سەرەتا بەشەڕ بێن لەگەڵ ئەو یاسایانەی كە لە بەرژەوەندی ژناندا نیین، تاكە رێگایەك كە لە بەردەستە بۆ ڕزگاركردنی ژنان لەو كۆمەڵگادا فشار خستنە سەر دەسەڵاتە بەمەبەستی گۆڕینی یاسا نایەكسانەكان كە بەربەستە لە بەردەم هەموو گۆڕانكاری و پێشوەچونەكانی ژناندا. هەرچەندیش ڕودانی ئەوەش هەروا ئاسان نیە وە بەتایبەت لەم دۆخەشدا كە حكومەتێكی دامەزراوی لەئارادا نیەو ژنانیش پەرش و بڵاوو بێ ڕۆڵ و بێكاریگەریش كراون.