ئــــاو، لەنێوان پێویستی ژیان وخراپ بەكارهێناندا

4 مانگ پێش ئێستا

ســـەركــۆ یونس*
خوای گەورە دەفەرموێت"ۆجَعَلْنَا مِنَ الْمَا‌ء كُلَّ شَیْ‌ء حَیٍّ"
ئــــاو، بنەمای ژیانە بەبێ ئاو ژیان لەسەر زەوی مەحاڵـــە، ئاو ڕەگەزی سەرەكی ژینگەیە، پێكهاتەی زۆربەی كاڵاوشمەكەكانە. لەهەمووی گرنگتر، لەشی مرۆڤێكی ئاسایی، نزیكەی زیاتر لە(%65) ئــــاوە.
كوردیش دەڵێت "ئاوو ئاوەدانی" ...

پاراستنی ئاو، پاراستنی ژیانە، ئەرك وئەخڵاقە. 
لەئێستادا ئاو، ئەركەكەی هەر ئەوەنیە تینوێتی بشكێنێت و بۆ پێویستی ماڵ وخێزانەكان بەكاربهێنرێت، بەڵكو بووە بەپرسێكی سیاسی و ڕەهەندێكی هەرێمایەتی و نێودەوڵەتی وەرگرتووە. لەئێستادا ئاو، وەك فشاری سیاسی بەكاردەهێنرێت، بەپێی زۆربەی پێشبینیەكانی پسپۆڕانی ئابوری و ناوەندەجوگرافی و سیاسیەكان، لە چەند ساڵی داهاتوودا، جەنگی سیاسی، جەنگی ئــــــــاو دەبێت.
ئاو، دەبێتە "جێگرەوەی نەوت"، ئاو بەهاوبایەخی لەنەوت گرنگتر دەبێت و دەبێتە ئامڕازێكی ستراتیژی لەیەكلایكردنەوەی كێشەكاندا، واپێ دەچێت، لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باكوری ئەفەریقا، سەرچاوەی سەرەكی شەڕوئاڵۆزیەكانی داهاتوو، بەهۆی ئاوەوە دەبێت..
لەلایەكی ترەوە، سەرجەم كەرتەئابورییەكان، بەبێ ئاو نایەنە بەرهەم، ئاو پێویستی سەرەكی كەرتی كشتوكاڵ و گەشتوگوزارو پیشەسازییە.
ووشكەساڵی لەهەرێم وناوچەكەدا، بەرۆكی زۆربەی حكومەتەكانی گرتوە، وادەردەكەوێت هاوینێكی گەرم وقورس چاوەڕێمانە، پلەكانی گەرما ڕۆژ لەدوای ڕۆژ لەبەرزبونەوەدایە، خواست بۆ ئــاو زیاتر دەبێت، لەگوندەكانیش زۆرێك لەكانی و سەرچاوەكانی ئاو كەمبونەتەوە یان بەتەواوی وشكبوون بەتایبەت لەگەرمیان، مەترسی لەناوچونی بەرهەمەكشتوكاڵیەكان و ووشكبونی باخەكان لەئارادایە.

سەرەڕای بوونی دوو بەنداوی گەورەی دوكان و دەربەندیخان، كەڕێژەیەكی گەورەی لەئێرانەوە سەرچاوە دەگرێت، بەهۆی دروستكردنی بەنداوەكانەوە و ڕێڕەوی هەردوو ڕوبارەكە گۆڕانی بەسەرداهاتووە، بڕی كەمتر ئاو دێتە هەرێمەوە، ڕۆژ لەدوای ڕۆژ ڕێژەی ئاوەكانیان كەمدەبێتەوە و مەترسییەكە گەورەتر دەبێت. لەلایەكی ترەوە بەهۆی نەبوونی بەرنامەو پلانەوە، ڕێژەیەكی زۆری ئاوەكانی هەرێم، بەفیڕۆ دەڕوات و سوودێكی ئەوتۆی لێ نابینرێت، هەروەها دابەشكردنی نادادپەروەرانەی ئاوی شیرین لەنێوان شاروشارۆچكەكان وگەڕەكەكاندا، یەكێكی ترە لەگرفتەكان.

پێمان وایە، بۆ كەمكردنەوەی مەترسییەكانی ئەم دیاردەهەمەلایەنە، پێویستە هەندێ ڕێگاچارەو پلانی تۆكمە بگیرێتەبەر...

1- دانان و تەرخانكردنی بودجەیەكی كراوەی تایبەت بەووشكەساڵی، بەمەرجی لیــژنەیەكی پسپۆرو دەستپاك، دوور لەگەندەڵی و بەفیرۆدان، مانگانە ڕاپۆرت بەرزبكرێتەوە بۆ ئەنجومەنی وەزیران وپەرلەمان وڕای گشتی.
2- بڵاوكردنەوەی هۆشیاری بەكارهێنانی ئاو، بەشێوەیەكی گشتی و ئاوی تۆرەكانی دابەشكردنی ماڵان بەتایبەتی، دەستپێوەگرتن لەهەموو بارودۆخێكدا، لەڕێگای هۆكارەكانی ڕاگەیاندنی بینراو وبیستراو و تۆڕەكۆمەڵایەتیەكانەوە.
3- دانانی سزای دارایی تایبەت، بەسەرپێچیكاران، لەكۆڵان وگەڕەكەكان و شوێنەبازرگانییەكان، بەبڕی گەورەوقورس، لەكاتی دوبارەبوونەوەدا سزاكان قورستر بكرێن.
4- پێكهێنانی لیژنەی گەڕۆك، لەسەرجەم شاروشارۆچكەكان، دیاریكردنی هەموو ئەو كەس وماڵ و شوێنانەی كەپابەندنابن بەڕێنماییەكانەوە، لەهەمانكاتدا سزادانیان بەگرتنی كەسەكەو سەپاندنی سزای دارایی قورس.
5- پابەندكردنی سەرجەم ماڵەكان و شوێنەبازرگانیەكان، بەدانانی تەوافە بۆ وەستاندنی ئاوی سەر تەنكییەكانیان، بۆ ئەوەی كەپڕبوون، ئاوە زیادەكە بەفیرۆ نەڕوات.
6- لەڕێگەی ئەوقاف و مامۆستایانی ئایینیەوە، بەوتارو ئامۆژگاری، دڵنیابكرێنەوە لەحەرامی زیاد بەكارهێنانی ئاوو بەفیڕۆدانی، بەهێنانەوەی بەڵگەی ئایاتی قورئانی پیرۆز وفەرموودەكانی پێغەمبەری ئیسلام(درودی خوای لەسەر بێت).
7- لەڕێگەی وەزارەتی كشتوكاڵ وفەرمانگەكانییەوە، ڕێنمایی پێویست بدرێت بەجوتیارو خاوەن باخەكان، شێوازو ئاودانی نوێ بڵاوبكرێتەوە، بۆ ئەوەی مەترسی لەناوچوونی بەرهەمی كشتوكاڵی وباخداری نەكرێت.
8- سەندیكاو كۆمەڵە و ڕێكخراوەكانی كۆمەڵگا، بێ جیاوازی پێویستە لەهەوڵی بڵاوكردنەوەی هۆشیاری بەكارهێنانی ئاودا بن، بەپۆستەرو ۆرگشۆپ وكۆڕوكۆبونەوەكان..

گۆرانی كەشوهەوا و بەرزبونەوەی پلەكانی گەرما و كەمبونەوەی ئاوی شیرین، قەیرانێكی گەورەیی جیهانییە، زۆربەی حكومەتەكان، لەهەوڵی پلان و بەرنامەی زانستیدان، هەربۆیە پێویستە، هەموو لایەك تاك وخێزان، حزب و حكومەت، ڕێكخراو وكۆمەڵەكان، لەبەردەم ئەم دیاردەدا یەكدەست و یەك تیم، هەوڵی كەمكردنەوەی مەترسیەكان بدەین..

*ئابووریناس