نە سەدر و نە مالیكی

2 مانگ پێش ئێستا

عارف قوربانی
هەر لەوكاتەوەی لەژێر گوشاری ناڕەزایەتیی خۆپێشاندەرانی پارێزگا شیعەنشینەكان عێراق ناچار بوو بڕیاری هەڵبژاردنی پێشوەختە بدات، لەو كاتەوە تا ئەندازەیەك دابەشبوونی هێزە سیاسییەكان بەسەر دوو هاوپەیمانێتی رانەگەیێندراودا دەركەوتن. ئەگەر چاوێك بە هەواڵ و راپۆرتی میدیا عێراقییەكاندا بخشێنینەوە لەماوەی ساڵی رابردوودا زۆر بابەتمان بەرچاو دەكەوێت باس لە رێككەوتنی پێشوەختەی نێوان لایەنەكان و دابەشبوونیان بەسەر ئەو دوو جەمسەرەی شیعەدا دەكات كە یەكیان عەممار حەكیم سەركردایەتی دەكرد و ئەوی دیكەیان موقتەدا سەدر. لەنێو ماڵی كوردی و لە میدیای كوردستانیشدا چی وەك هەواڵ و زانیاری و چی وەك رەخنە لەوەی كورد ببێتە بەشێك لەو دابەشكارییە، قسەی زۆر هەبوون كە پارتی بووەتە بەشێك لە بەرەی سەدر و یەكێتیش لە بەرەی حەكیم. 
 
تەنانەت لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان و میدیا رەسمییەكانیش باس لەوە دەكرا سەرۆكوەزیران و سەرۆككۆمار دەستیان لە دیزاینی هاوپەیمانێتییەكەی حەكیمدا هەیه، پێیان وابوو عەممار حەكیم دەبێتە چەترێكی نیشتمانی بۆ بەشێكی زۆری هێزە عێراقییەكان و دەبنە براوەی یەكەمی هەڵبژاردن و نەخشەی داهاتووی عێراق ئەوان دایدەڕێژن. سەرۆككۆمار لە رێگەی لاهوور شێخ جەنگییەوە زۆر زوو (یەكێتی) بۆ ژێر عەباكەی حەكیم پەلكێشكرد و بەو هاوپەیمانێتییەی لە كوردستان لەگەڵ گۆڕان دروستیان كرد چاویان لەوە بوو زۆرینەی كورسییەكان دەبەنەوە. هەروەها پێیان وابوو عەبادی گسگ لە دەنگدەری شیعەكان دەدات و بەرەی حەیدەر و عەممار دەبنە هێزی براوەی یەكەمی شیعەكان، بەڵام ئێستا بە حەكیم و عەبادی تەنیا چوار كورسییان هێناوە. 
 
لە بەرانبەردا زۆرێك لە چاودێران پێیان وابوو لە هەڵبژاردنی پێشوەختەی عێراقدا سەدر براوەی یەكەمی هەڵبژاردن دەبێت، حەلبووسی لە سوننەكان و پارتیش لە هەرێمەوە خۆیان بە سەدرەوە گرێدا. ئێستا دوای تێپەڕبوونی هەفتەیەك بەسەر پرۆسەی هەڵبژاردندا، كۆمیسیۆنی سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانی عێراق ئەنجامی كۆتایی راگەیاند، بەپێی ئەو ئەنجامانەش سەدر لەنێو هێزە شیعییەكان و حەلبووسی لەنێو سوننەكان و بارزانی لەنێو كوردەكان، هەریەكە و یەكەمی نێو پێكهاتەكانی خۆیانن. ئەم سێ‌ هێزەش پێكەوە پێشتر جۆرێك هاوپەیمانێتی رانەگەیێندراویان هەبوو. واتا دابەشبوونی هێز و لایەنە عێراقییەكان زیاتر لە ساڵێكە بەسەر دوو بەرەدا سیماكانی دەركەوتبوون، ئایا خۆیان لێك نزیككەوتبوونەوە یان وەك دەگوترێت لە دەرەوەی عێراقەوە هێزگەلی دیكە ئەندازیاری پێكەوەبەستنی ئەم هێزانە بوو؟  
 
ئێستا وەك دەرئەنجام هاوكێشەكان بەو جۆرەن، هاوپەیمانێتییەك كە موقتەدا سەدر رابەرایەتی دەكات بە زۆرینەیەكی رەها لە پێش هاوپەیمانێتییەكەی دیكەوەیە كە خۆیان لە عەباكەی عەممار حەكیم پێچابوو. ئیدی هەندێك بە شكستی بەرەی ئێران ناوی دەبەن و هەندێك پێیان وایە پلانی توركیا، سعودیه و‌ ئیماراتە. لە كاتێكدا مەرج نییە ئەم دابەشكارییە وەك خۆی بمێنێتەوە. بەتایبەتی دوای ئەوەی لە دەرەوەی هەردوو هاوپەیمانێتییەكە كارەكتەرێكی دیكەی وەك مالیكی بووەتەوە هێزی دووەمی نێو شیعەكان كە ئەگەر نەشتوانێ‌ ببێتەوە بەربژێر بۆ وەرگرتنی پۆستی سەرۆكوەزیران، ئەگەری زۆرە ببێتە هۆكاری ئەوەی سەرۆكوەزیران نەدرێت بە سەدر، چونكە پێناچێت مەرجەعیەتی باڵای شیعەكانیش بەوە ئاسودەبن كە سەدر حكومەت بگرێتەدەست و زەحمەتە سەدریش مل بدات جارێكی دیكە مالیكی بێتەوە سەر تەختەی شانۆی دەسەڵات. بۆیە لەو نێوەندەدا بەدوور نازاندرێت بازەكە هەر لەسەر كەسێكی بێ‌ كورسی وەك كازمیدا بنیشێتەوە.
 
ئەوەی بۆ كورد لێرەدا گرنگە، هەرچەندە پێشتر بوونەتە بەشێك لەو دابەشكارییەی نێو ماڵی شیعی، بەڵام دەرفەتی ئەوەش هەیە دوای دەرئەنجامی هەڵبژاردنەكان لەسەر بنەمای دەستكەوت بۆ كورد نەك بۆ حیزبەكان، دەتوانن پێكەوەبن. رەنگە هاوكێشەكان بەجۆرێك بن بەشداریی كورد وەك پێویستییەك بۆ یەكلایكردنەوەی كێشەكان لە بەغدا ببێتە پێویستییەكی حەتمی، بەتایبەت ئەگەر كورد پێكەوەبن ئەمجارە رێژه ‌و ژمارەی كورسییەكانیش 64 كورسین، دەتوانن بەپێگەیەكی بەهێزترەوە بچنە نێو گفتوگۆكانەوە. ئەگەر بتوانن بەسەر ناكۆكییەكانی نێوخۆدا زاڵ بن و دوور لە بەرژەوەندیی تەسكی حیزبی لەسەر نەخشەیەك بۆ چارەسەری كێشەكانی نێوان كورد و بەغدا رێككەون، بەدوور نازاندرێت ئەو لایەنەی شانسی پێكهێنانی حكومەتی دەدرێتێ ناچار بێت بەشێك لە كێشەكان پێشوەختە چارەسەر بكات، یان بەڵێنی دڵنیایی چارەسەركردنیان بەدەستبهێندرێت. ئەویش لەرێگەی ئەوەوە كە بكرێن بە بەشێك لە كارنامەی حكومەتی داهاتووی عێراق. 
 
دەبێت بۆ ئەم مەبەستە سەرۆكایەتیی هەرێمی كوردستان زەمینەی كۆكردنەوەی پێنج هێزە سیاسییەكەی هەرێمی كوردستان بڕەخسێنێت كە كورسییان بەدەستهێناوە بۆ بەغدا. هەوڵبدرێت لەسەر نەخشەڕێگەیەك رێكبكەون و ئەگەر بشكرێت پێكەوە بچنە گفتوگۆوە ئەوە سەنگ و پێگەی كورد بەهێزتر دەكات لە بەدەستهێنانی خواست و داواكارییەكانی كوردستان، چونكە هیچ كام لە هێزە عێراقییەكان بەبێ‌ كورد بەشی ئەوە دەنگی پێ كۆناكرێتەوە بتوانێ‌ حكومەت پێكبهێنێت. ئەوەی لە سەردەمی عەبادی روویدا و هیچ ئیعتیبارێك بۆ كورد دانەنرا لە پێكهێنانی كابینەكەی، دووبارە نابێتەوە. 
 
بۆیە ئەگەر بەرپرسیارێتی نیشتمانی لەبەرچاو دەگرن و دەتانەوێ‌ چارەسەر بۆ ئەو كێشانە بدۆزنەوە كە بۆ كورد چارەنووسسازن لە عێراق، ئەوە پێكەوەبوونتان زامنی بەدەستهێنانی زۆرترین داخوازییەكانتان دەكات، ئەمە وەكو هاوكێشەیەكی ماتماتیكی وایە تەنانەت ئەگەر دەربەستی چارەنووسی میللەتیش نین و چاوتان لە بەرژەوەندیی حیزبی و شەخسییە، ئەوە هەر ئەگەر پێكەوەبن بەدڵنیاییەوە زۆرترین دەستكەوت و پۆست بۆ خۆتان و حیزبەكانتان بەدی دەهێنن، بەڵام ئەگەر دابەشبن و ببن بە ئامرازی دەستی خەڵكانی دیكە، ئەوە دڵنیابن دەستكەوتەكانیش بۆ ئەوانەیە كە بەكارتان دەبەن. 
 
لە ئێستاوە ململانێ‌ لەنێوان سەدر و مالیكی گەرم بووە و رۆژ لەدوای رۆژیش تاوەكو ساتی بەلاداكەوتنی هاوكێشەكە، ناكۆكییەكان و ململانێكانیان قوڵتر دەبێتەوە، بۆیە بۆ كورد واباشە خۆی نەكات بە قوربانی نە بۆ سەدر و نە بۆ مالیكی، چونكە مەرج نییە هیچ كامیان شانسی ئەوەیان هەبێت حكومەت پێكبهێنن و رەنگە بازەكە لەسەر سەری كەسی دیكە بگەڕێت. بۆ ئەوەش كورد هەر رۆڵی گەورەی دەبێت. كەواتا ئەوەی گرنگە كۆمەڵێك مەرج و داخوازی بۆ چارەسەری كێشەكان و بەرژەوەندیی خەڵكی كوردستان بكەن بە مەرجی پێشوەختە و كێ‌ زیاتری سەلماند و دڵنیایی زۆرتری دەستەبەركرد بۆ كورد لەگەڵ ئەوەدابن.