کەرتێ تەندروستی و بێوژدانیا بەرپرسان

1 مانگ پێش ئێستا

سەرگول مزوری
کەرتێ تەندروستی د هەموو بەیاڤێ ژیانێ و د هەموو قوناغێن دیروکێ دا، کەرتەکێ گەلەکێ گرنگ بویە. بۆ هەر مللەتەکێ کو گرنگی ب کەرتێ تەندروستی دا بیت. ئەڤ گرنگی پێدانە نیشانێت زیندیەتیا  هزرێن مرۆڤ دوستی یێن وی مللەتینە. هەلبەت کەرتێ تەندروستی یێ د قویناغێن جورا و جور یێن دیروکی را دەرباز بوی.

 هەر ل دەستپێکا پەیدابوونا مرۆڤێ عاقل (هوموسێپیەن)، مرۆڤ یێ ل پەی دەرمانا گەریای. نوژداری یا بویە پیشەیەکێ بەرچاڤ د هەمی سەردەمەکێ دا. ب ڤێ نوژداریا خوەزایی چارەسەریا کێشێن خو یێن تەندروستی پێ بکەن. د ژیانا سەرەتایی لێگەریان یێن هاتیە کرن، گەلەك مفا یێ ل گژوگیا هاتیە وەرگرتن. گژوگیا یێن بویە باشترین دەرمان بۆ قویناغەکا درێژ یا ژیانا مروڤایەتیێ. د گەلەک بەیاڤاندا یێ هاتیە تاقی کرن و بۆ گەلەک نەخوشیا یێ هاتیە ب کارئینان. هەتا مرۆڤ شیای وی جورێ دەرمانێ ل گیا دروستکری بۆ نەخوشیەکا دیار دەست نیشا بکەت.

 ب دەهان هزار حەکیم و زانایێت  بوارێ مەیدانا پەراکتیکی، شیانێت خو یێت خستیە گەر د پێخەماتیا پاراستنا تەندروستا مرۆڤی دا. ب سەدان هزار تاقیکرن د رێبازا دەرمان و ناسینا نەخوشیان دا یێت هاتیە کرن. هەتا مرۆڤایەتی شیای زانستێ نوژداریێ بەرهەم بینیت. هزاران کەسێن وەکە (ئبن مەیمونە و ئبن سینا و ئبن رازی و کونفوش و  شینتو) یێ دڤێ رێدا بویە رێبازا فێربونێ. نەبەس ئەڤە بەلکی هەر ل سەر دەمێ سومەریا و نڤیسینا تێکستێ کەڤنارێ گلگامش، مروڤ یێ ل دەرمانێ زیندیبوونێ(خلود)ێ گەریای. د بەرئەنجام دا وێ دیروکا دور و درێژا تەژی تاقیگەهـ شیا دەرئەنجامێن باش و دەولەمەند ل پاش خو بۆ مروڤایەتیێ بێلیت.

جهێ داخێیە ل وەلاتێن مە یێن پاشکەتی دا هێشت نوژداریا نەبویە زانست، دوعا و خەیالێ یا بالا دەستە رولێ خو یێ سەرەکی د باوەرا مەدا دبینیت.. چەند پتر مروڤ د کەڤیتە د بن هەژموونا ئولی ڤە ئەوقاس ئەندیشە و خەیال پتر رولێ خو د کەرتێ تەندروستی دا دلەیزیت.. لێ جیهانا ئەورو ئەمریکی دا کو هەر د وی سەردەمی دا زانست و خەیال د هەڤرکیەکا بەرچاڤ دا بوون کارین نوژداریا ئبن سینا و ئبن مەیمونە بکەنە بنگەهێ پێشکەتنا کەرتێ خو یێ تەندڕوستی و نوژداری و دەرمانسازیێ، لێ ب ئافرینن. هەتا ئەڤرو ل سەر ئاستێ هەمی ئەوروپا و جیهانا پێشکەتی ب پیروزی ل دەرمانا دهێتە نێرین.  ب دەهان ئەنستیتوت و ئەکادمی ب ناڤێ ئبن سینا هەنە.

  د وەلاتێن  جیهانا ئیسلامی ب گشتی و د عیراق و ب باشورێ کوردستانێ ڤە، ئەو کەسێن دبنە نوژدار پرانیا وان ل سەر ئاستێ زانستی ل کەرتێ نوژداریێ ناهێنە وەرگرتن. هەر هەمی زارویێن مالباتێن دەسهەلاتدارا و ب حوکمێ سیلەحی خوندنا خو دبنە سەری. بویە ئاستێ کەرتێ نوژداریێ ژی ب رێژەیەکا بەرچاڤ یێ دابەزی. لەورا ئیرو روژ یاری ب کەرتێ تەندروستیێ دهێنە کرن.
دەرمانێن سەختە و نا زانستی ل وەلاتێن مە ب بریارا نوژدارێن کارتونی د هێنە کرین و فروتن. ئەز وەکە ژنەك کو ل هەندەران دژیم و دەمەکێ درێژ ل ژیانا خو من ل وەلات و دەرڤەی وەلات  دناڤ کەرتێ تەندروستی وەکە پەرستیارەک خودان سەربور یێ دەرباز کری. ب نزیکڤە من ئاگەهـ ژ پێشکەتنا نوژداری و دەرمانسازیێ هەیە. وەکی خویایە ل گور سەربورا من یا کاری کو راستەخو ئەز یا د مەیدانا کاری ل نەخوشخانەکا ئەلمانی کار دکەم. من نەگولێ بویە کو کەرتێ دەرمانسازی دەرمانەک هاڤێتبیتە بازارێ جیهانی و بێژیت ئەڤە چارەسەریا کرونایێ یە.
ئەو دەرزی و دەرمانێن ئیرو  بناڤێ چارەسەریا کورونا کوڤید ۱۹ دهێتە فروتن. هەمی سەختەکاری و مێژتنا خوینا هەژارایە. جهێ داخێیە ل وەلاتێ مە ل باشورێ کوردستانێ مافیا یا یاریا ب تەندروستا هاووەلاتیێ هەژار  دکەت. دەرمانێن سەختە و بازرگانی ب ناڤێ چارەسەری یا کورۆنا دئێخیتە د بازاری دا. بۆ پەیداکرنا دەسکەفتێت دراڤی ژیانا وەلاتیێن خو د ئێخیتەت مەترسیێ دا. ئەز ل ڤێرە و جهێ خو دا دبێژم، ژبلی ڤاکسینا کورونایێ هیچ عیلاجێن دی بۆ کورۆنا نەهاتنە دیتن.