ژبەركو ئەم ھەمی ژ نفشێ ئادەم و حەوایێ نە، پا بوچی كەرب و كین؟!!

18/04/2021

ئەمین تەوفیق
ئەرێ گەلی خوشک و برایان، مادەم ئەم ژ ئێک نفش بین و بنەکوکا مە ھەمیان ب چیتە سەر ئادەم پەیامبەر (س) و ئێڤایێ(حەوا) و رەنگێ خوینا مە ھەمیان ئێکرەنگ بیتن کو یا سورە، پا ئەڤە چ کەرب و کین و جوداھی یە ھندەک مرۆڤ و گروپان دناڤبەرا ھەمی چین و تەخ و مللەت و وەلاتاندا پەیدا کری و ھەر تشتی د بەرژەوەندیێن خویێن تایبەتدا ب کار دئینن؟! چونکە ئەگەر ئەم ب ھویری و ب کویراتی ل سەر ھەردوو چەمکێن (ئولی و زانستی) راوەستین، دێ بینین کو ھەردوو چەمک د گەلەک خالاندا د ھاوبەشن، کو  مرۆڤ د کاریتن وان ھەردو چەمکان پێکڤە گرێدەتن و وان خالان بکەتە بنگەھ و د خزمەتا  مرۆڤایەتیێدا ب کار بینیتن.

ئەگەر ئەم ھزرا خو باش د ئولاندا بکەین، ب تایبەتی ئولێن ئاسمانی، ھەمی یێن د بەژەوەندیا  مرۆڤایەتیێدا ھاتین، بەلێ ل گور جھ و دەمی. چونکە ئەو دەمێ ئول بۆ ھەر مللەتەکێ ھاتین، ئەو مللەت د وی دەمیدا، د ئاریشاندا بوون و ستەم لێ دھاتەکرن. بۆ نمونە ئولێ یەھودیان، چونکە فیرئەونێن مسرێ ستەمەکا زور ل یەھودیان دکر، ئینا پەیامبەرەک بۆ ھات کو موسا پەیامبەربوو(س)، دا ڤی مللەتێ ستەم لێکری رزگار بکەتن.

ھەروەسا ئولێ کریستیانان ژی ھەر ب ڤی رەنگی بوو، کو ئیمبراتوریەتا رومانی ل وی دەمی گەلەک ستەم ل خەلکی دکر، ئینا خودایی پەیامبەرەک بۆ ھنارت دا وی گەلێ ستەم لێکری ژ بن ڤێ ستەمێ رزگار بکەتن.

ھەروەسا ئولێ موسلمانان ژی، کو دەوروبەرێن پێنج سەد ھوزێن عەرەبی ژ دەڤەرێن جەزیرا عەرەبی دبێ ئول بوون و چ کریارەکا نە  مرۆڤانە و ئو رەفتارەکا پیس بوو، وان دکرو سەنەم پەرێس و تالانچی بوون. ھەروەسا ئەو مللەتێن دەوروبەرێن وان ھەمیان ئولێن خو ھەبوون وەک یەھودیان و کریستیانان و زەردەشتیان و ...ھتد. ڤێجا ھندی ھند مللەتەکێ خرابکار و دبێ رەوشت بوون. ھەروەکی د قورئانا پیروزدا ژی ئاماژە پێکری، ڤێجا خودایێ مەزن موحەمەد پەیامبەر(س) بۆ ھنارت، دا وی مللەتێ نەزان راستەرێ بکەتن و د بن ئێک سیھوانەدا کوم بکەتن.

وی دەمێ ئول بۆ وان دھاتن، ئول زور دگرنگ بوون کو پێگیریێ پێبکەن و ل سەر ب رێڤەبچن. چونکە ئەگەر خودایی مەزن ئول بۆ نە ھنارت بوون، دا ھەر میننە د وێ تاریستانێ و نەزانین دا. بەلێ پا نابیتن ئەوێن خوداپەرستیێ دکەن بێژن ھەر دەقەک یان تێکستەکا دناڤ ئولاندا ھات بیتن، دێ نوکە ژی پێگیریێ پێکەین، چونکە ئەو بۆ وی دەمی بوون و دگەل ڤی دەمی نا گونجن.

بۆ نمونە ئەم موسلمانین و دێ نمونەیەکێ ل سەر بەندەکا قورئانا پیروز ئینم و دێ ئاماژێ پێکەم دەمێ د بێژیتن: ((وَأَذِّن فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَىٰ كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِن كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ)) (27)، گازی  مرۆڤان بکە بۆ حەجێ، ڤێجا پەیادە و سواری حێشترێن لاواز و وەستیایی، ژ ھەمی رەخ و روی و کنارێن دنیایێ، دێ قەست کەنێ.
باشە ما د بیتن ئەم بێژین د ڤێ بەندا قورئانا پیروزدا یێ گوتی دەمێ دچنە مەکەھێ و ل دور بەرێ رەش دزڤرن، دڤێتن ل حێشتران سیار ببن و ئەم ژی دێ ب حێشتران چینە مەکەھێ. نابیتن، چونکە ئەو بۆ وی دەمی بوو، نوکە خەلک ھەمی ب بالەفران و ب ترومبێلان دچن و کەس ب حێشتران ناچیتن. ڤێجا ژ بەر ھندێ دەم و جھ د ریداناندا زور د گرنگن.

بەلێ پا ئەو تشتێن گرنگ بن د ئولێن پیروزدا، ھندی ژیان یا بەردەوام بیتن ئەم دێ گرنگیێ پێ دەین و دێ ل سەر د بەردەوام بین و دێ د خزمەتا  مرۆڤایەتیێدا ب کار ئینین. بۆ میناک دێ ئاماژێ ب چەند نمونەیەکا کەم د قورئانا پیروزدا کو  مرۆڤ د کاریتن د خزمەتا  مرۆڤایەتیێدا ب کار بینیتن. ژبلی ھەر پێنج ستینێن بنگەھی یێن ئیسلامێ کو [یا ئێکی، ئەز دیدەڤانم کو ژ بلی خودایی چ خودایێن دی نینن و ئەز دیدەڤانم کو موحەمەد پەیامبەرێ خودێ یە. یا دوویێ، پێنج جاران نڤێژ کرن ب شەڤ و رۆژان. یا سێ یێ، باج دان(زكات). یا چوارێ، رۆژی گرتن ل ھەیڤا رەمەزانێ. یا پێنجێ، سەرەدانا باژێرێ مەکەھێ و زڤرینا ل دور بەرێ رەش « ھەر کەسێ پێ چێ ببیتن.) ڤێجا ژ بلی ڤان ستوینێن بنگەھی، ئەز دێ ئاماژێ پ چەند میناکەکێن دی ژ بەندێن قورئانا پیروز کەم :

((وَالْعَصْرِ (1) إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِي خُسْرٍ (2) إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ)) (3). سویند ب دەمی. براستی  مرۆڤ ھەمی د زیان ڤێ کەفتی نە. ئەو نەبن ئەوێن باوەری ئینایین، کار و کریارێن باش کرین، ئێک و دو ل سەر ھەقیێ شیرەت کرین، ئێک و دو ل سەر بێھن فرەھیێ شیرەت کرین.

قال الله تعالى: ((إِنَّمَا يَفْتَرِي الْكَذِبَ الَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ بِآيَاتِ اللّهِ وَأُوْلـئِكَ هُمُ الْكَاذِبُونَ)) [النحل: 105]. ئەو درەوا دکەن ئەوێ باوەریێ ب بەندێن خودێ نەئینن، ئەوێ وەدبێژن ئەون درەوکەر« درەوین»

((يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ)) (119). گەلی خودان باوەران، پارێزگاریا خودێ بکەن و دگەل راستگویان بن.

((قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ (1) مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ (2) وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ (3) وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ (4) وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ (5)). بێژێ ئەز خو ب خودانێ سپێدەیێ د پارێزم. ژ خرابیا ھەمی تشتان. ژ زیان و خرابیا شەڤێ « دەمێ شەڤ دبیتە تاری و خەلک خرابیان تێدا دکەن،». ژ زیان و خرابیا سیحربەندان ئەوێن پف دکەنە گرێکان. ژ زیان و خرابیا ھەر زک رەشەکێ، کو زک رەشیێ بکەتن.

وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ (1)، ئیزا بۆ ھەر کەسێ عەیب دەر ئێخ و تان ھاڤێژ.

قَالُوا تَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُمْ مَا جِئْنَا لِنُفْسِدَ فِي الْأَرْضِ وَمَا كُنَّا سَارِقِينَ ، گوتن ب خودێ ھوین ب خو دزانن، ئەم نە ھاتینە دا خرابیێ د ئەردی دا بکەین و ئەم نە دزیکەرین.

((فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلَا تَقْهَرْ (9) وَأَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ))، ڤێجا تو ژی سێوی خەمگین نەکە. ئو ئەوێ داخازەکێ ژ تە دکەتن، دەست ڤالا نەزڤرینە.

ئەڤە چەند نمونەیەک بوون، کو من ئاماژە پێکری و ئەگەر ئەم ل سەر ڤان خالان راوەستین و ھزرا خو تێدا بکەین، دێ ئەڤ نیڤشکە بۆ مە ب سەرکەڤیتن.

ـ شیرەتکرن ل سەر ھەقیێ. دڤێتن مرۆڤ یێ راستگو بیتن.
ـ شیرەتکرن ل سەر بێھن فرەھیێ. دڤێتن  مرۆڤ یێ بێھن فرەھ بیتن
ـ مرۆڤ کار و کریارێن باش بکەتن و کار و کریارێن شاش نەکەتن.
ـ دویرکەفتن ژ درەوکرنێ.
ـ راستگوویی. گوتنێن راست و ل سەر ھەقیێ.
ـ دویرکەفتن ژ کارێن خراب ب نەپەنی و شەڤێن تاری.
ـ دویرکەفتن ژ سێربەندیێ و خاپاندنێ و نڤشتی چێکرنێ، کو ھندەک دبن پەردێ ئیسلامێڤە کار پێدکەن و ژ بو بەرژەوەندیێن خو یێن تایبەت ب کاردئینن.
ـ دویرکەفتن ژ ز رەشیێ دگەل مرۆڤان .
ـ دویرکەفتن ژ تان ھاڤێژتن و لومەکرنا خەلکی.
ـ دویرکەفتن ژ خرابیان و دویرکەفتن ژ دزیان.
ـ ھاریکاریکرنا زاروکێن بێی دایک و باب و ھاریکاریکرنا خەلکێ پێتڤی و دەمێ داخازەکێ ژ مرۆڤی دکەن،  مرۆڤ دەست ڤالا نە زڤرینیتن.

ڤێجا ئەگەر ئەم ھزرا خو دڤان خالان دا بکەین، دێ بۆمە دیار بیتن کو زانست و جیھانگیری ژی ھەر پێگیریێ بڤان خالان دکەن و ڤان خالان پەسەند دکەن. ڤێجا پا مادەم ئەڤ خالە د ھەر دوو چەمکاندا د ھەڤپشکن، پا دڤێتن ئەم ل وێ خەلەکێ بگەرین، ئەو خەلەکا ژ زنجیرێ ڤە بووی و زنجیر بویە دوو قەد و ھەر ئێک قەدەکێ بۆ بەرژەوەندیا خو دا ب کار د ئینێتن و ئو بزاڤێ بکەین، جارەکا دی وێ خلفێ پەیدا بکەین و ب ئێخینە جھێ وێ ئو پەرچیمە بکەین، دا کو زنجیر جارەکادی بھێتە پێکڤە گرێدان و دروست ببیتەڤە.
چونکی ئول پەیوەندیەکە دناڤبەرا بەندی و خودایدا و بۆ بەرژەوەندیا ھەمی مرۆڤایەتیێ یێن ھاتین، نە ژبۆ بەرژەوەندیا دەستەکەکا تایبەت و ھندەک کەس و گروپان، کو ئولی ل چوارچوڤێ وی یێ راستەقینە دەربێخن و د بەرژەوەندیا خودا ب کار بینن.