دەروێش و (ریتا) یا ئیسرائیلی!

19/04/2021

جەبار باغبان
حەشتەدکەم
بێی گوهێ خو بدەمە، عەشیرو باژێرو قەیدو زنجیرێن کەلتورێ خوو
لێ دترسم
هەمیا بفروشم و
توژی من بفروشی و بێی ئومێد بزڤرمەڤە.

 ئەڤ پارچە شعرە (مەحمود دەروێش)ی ب کچەکا یەهودی یا بناڤێ (ریتا) نڤیسیە، لێ دەما زانی کو (ریتا) دگەل دەزگەهێ هەوالگێری یێ (موساد)ێ کاردکەت، بڤێ رستێ هەستێ خویێ پری خەم دەربری:
هەست دکەم جارەکا دی نشتیمانێ من هاتە داگیرکرن.

ل سالا ١٩٥٥ شاعرێ مەزن یێ فەلەستینی بۆ جارا ئێکێ دانپێدانکر، کو دگەنجاتیا خودا پەیوەندیەکا ئەڤینی دگەل کچەکا یەهودی یا بڤی ناڤی هەبوو، بێی کو ب درێژی ل سەر کەسایەتیا دروست یا ریتایێ باخڤیت. پشتی دوو سالا ئەدیب و روژنەماڤانێ فرەنسی (لور ئیدلەر) ددیدارەکا تلەفزونیدا پرسیارێ دەربارەی ڤێ قارەمانا دگەلەک شعرێن ویدا رەنگڤەدای ژ (مەحمود) ی دکەت. ل دەستپێکێ رەتکر کو کەسەکێ بڤی ناڤی بنیاسیت، لێ دویڤدا هندەک تشت ئاشکەراکرن و گوت:
(ریتا) نەبتنێ هێمایەکێ شعریە، بەلکو ناڤەکێ دروستە و ستریەکە ددلێ مندا. ناسناما ریتایێ ب نهێنی ما هەتا فلمەکێ دیکیومێنتاری ژلایێ (ابتسام مراعنە) لسەر ژیانا شاعری هاتیە دروست کرن و د فێستیڤالا (تل ئەبیب) هاتیە نمایشکرن و سەرکەفتنەکا ئێکجار مەزن ئینای.

(ریتا)سەماکاربوو، بۆ ئێکەم جار دتەمەنێ ١٦ سالیێ دا د ئاهەنگەکا پارتا شیوعی یا ئیسرائیلی دا دەروێشی دیتبوو، کو ل وی دومی دەروێش ژی ئەندامێ وێ پارتێ بوو، و چەندین نامێن عەشقێ بزمانێ (عبری) بۆ دنڤیسین.

ل سالا ١٩٩٥ ددیدارەکا دی یا تلەفزیونیدا شاعرێ لوبنانی (عباس بیضون) پرسیارێ ژ دەروێشی دکەت دەربارەی جودابونا وی و ریتایێ، دبەرسڤێ دا دبێژیت: شەرێ عەرەب و ئیسرائیلێ دوماهیک ب وێ حەژێکرنێ ئینا، چونکی ئەو نەبتنێ شەرەک بۆ دناڤبەرا دوو وەلاتاندا، بەلکو شەربو دناڤبەرا دوو گیانادا، بینە پێش چاڤێن خو خوشتڤیا تە چەک یێ هەلگرتی و یا کچ و کورێن وەلاتێ تە دکوژیت، ئەڤە بۆ دلی بتنێ یا گران نینە، بەلکو بۆ مێشک و ویژدانێ ژی گەلەکە.

پشتی دەستپێکرنا شەری (ریتا) یێ وەک کچەکا یەهودی چەک ل دژی فەلەستینیا هەلگرت و دەست ژ حەژێکرنا خو بەردا، هەرچەندە دەروێشی گەلەک هەولدان كو دگەل بمینیت، لێ (ریتا) یێ دناڤبەرا ئەڤینی و وەلاتی دا، وەلات هەلبژارت.

( توبومن نینی، لێ هێشتا حەژتەدکەم و هێشتا حەژتەدکەم)

دەروێش ل سالا ١٩٤١ ژدایک بویە و ئێکە ژ شاعرێن عەرەب و جیهانی بوویە و دەستەکێ بالا هەبویە د پێشڤەبرنا شعرا نوی یا عەرەبیدا، ناڤێ وی ناهێتە جوداکرن ژ شعرا شورەش و ئازادیێ دا کارتێکرنا (فریدریکو لورکا) یێ ئیسپانی د شعرێن ویدا دیارە، خودان چەندین دیوانێن شعری یە و چەند هەلبەستەک لسەر نەتەوا کورد نڤیسینە دژیێ ٦٧ سالیێ دا ل وەلاتێ ئەمریکا وەغەرا داویێ کریە.
پارچەک ژشعرا (دەروێشی):

چ تشت سەرنجا من نا ڕاکێشن!
گەشتیارەکێ د پاسێدا گوت:
نە ڕادیو و نەژی ۆژنامێن سپێدەییان و نە کەلهێن سەرێ گرا،
من دڤێت بکەمە گری
شوفێڕی گوت:
خو بگرە تا دگەهینە دوماهیکا وێستگەهی و
هندی تە دڤێت بکە گری.
ژنەکێ ژی گوت:
چ تشت سەرنجا من ژی نا ڕاکێشن!
من کوڕێ خو لسەر قەبرێ خو نازدار کر و دەللاند...
لێ نڤست و خاترا خو ژمن نەخواست.