هەڤدژى دناڤبەرا قەدەغەکرنا #چەکى_بێ_موهلەت و خورتکرنا #پێگەهێ_عەشیرەتێ دا

17/09/2022

مەهدی حەسەن عەلى
      ئەز باوەردکم ئەگەر نها ڕاپرسییەک ژبۆ نەهێلانا چەکێ بێ موهلەت بێتەکرن، بەهرا پتریا خەلکى دێ دەنگى ب وێ ئێکێ دن کو پێدڤییە چەک د دەست خەلکى دا نەمینت، و هەمى دێ دگەل بڕیارا حوکمەتێ بن، بەلێ بەهرا پتریا وان یێن دگەل ڤێ بڕیارێ دێ هەر ئەو بن یێن ناڤێ عەشیرەتێ ب پاشناڤێن وان ڤە، ما ڤێ چ گرێدان پێکڤە هەیە؟ ئەرێ چەند دورستە ژلایەکێ ڤە هەوڵا قەدەغەکرنا چەکێ بێ موهلەت بێتەaدان، و ژلایەکێ دى ڤە هەوڵا خورتکرنا پێگەهێ عەشیرەتێ؟ ئەرێ ما چەک و عەشیرەت نە دو ڕوییێن ئێک دراڤى نە؟ ئەرێ کى یان چ لایەن ئەگەرێ خورتکرنا پێگەهێ عەشیرەتێ یە؟ ئەرێ هندى عەشیرەت خورت بت حوکمەت دێ شێت چەکى قەدەغە بکت؟

      هەبوونا چەکێ بێ موهلەت مەزنترین مەتڕسییە ل سەر ژیانا خەلکى، نە ب تنێ ل ڤێ هەرێمێ، بەلکو ل هەمى کوژیێن جیهانى، و ئەم یێن دبینن کو ڕۆژانە خەلکەکێ بێ گونەهـ یێ دئێتە کوشتن، و ئەز پشتڕاستم ژى کو کۆژەک ب چەکێ خوە یێ بێ موهلەت وى کارێ خراب ئەنجام ددت. چو پێنەڤێت نەهێلان و قەدەغەکرنا وى جۆرێ چەکى ئەرک و کارێ حوکمەتێ یە، دبت حوکمەت نەشێت ب ئێکجارى نەهێلت و بنبڕبکت، بەلێ ئەز باوەرم دێ شێت کێم بکت، بەلێ د ئەڤێ هاوکێشەیێ دا، پێدڤییە خەلک ژى، ژلایێ خوەڤە، هاریکار بت دگەل حوکمەتێ داکو ئەڤ پرۆسێسە بلەزتر و ساناهیتر بڕێڤە بچت، ئەگەر خەلک هاریکار نەبت، چو پێنەڤێت کارێ حوکمەتێ دێ گەلەک و گەلەک زەحمەتتر لێ ئێت. بەلێ پرسیار ئەڤەیە؛ خەلک دێ چاوا هاریکار بت و دبنیات دا ئەڤ خەلک سەر ب عەشیرەتەکێ ڤەیە، و حوکمەت، پارتێن سیاسى، دەستهەلات بەردەوام پشتەڤانێن خورتکرنا پێگەهێ عەشیرەتێ نە؟ و هەر وەکو ل سەرى مە گۆتى، عەشیرەت بێ چەک نابت، و عەشیرەت بێ چەک خورت نابت، و عەشیرەت بێ چەک نەشێت خوە ب پارێزت، ژ بەر کو ئەم یێن دبینن گەلەک جاران عەشیرەت یا ب ڕۆلێ حوکمەتێ ڕادبت، و یا هندەک ئاریشەیان چارەسەر دکت کو حوکمەت ب خوە نەشێت وێ ئێکێ بکت، ئەڤجا دێ چاوا بێ چەک بت!!؟؟

      ل ڤێرێ، هەتا کو حوکمەت بشێت کونترۆلى ل سەر چەکێ بێ موهلەت بکت، پێدڤییە کار ل سەر نەهێلان یان لاوازکرنا وان فاکتەران بکت یێن دبنە ئەگەرێ پەیدابوون و بەلاڤبوونا وى جۆرێ چەکی، و فاکتەرێ سەرەکى، ل هەرێمێ، خورتبوونا پێگەهێ عەشیرەتێ یە، ب دیتنا من، کونگەهکارێن سەرەکى د ڤێ هاوکێشەیێ دا، هەم حوکمەت هەم ژى دەستهەلات و پارتێن سیاسى نە، حوکمەت گونەهکارە ژبەر کو ڕێ ددت عەشیرەت، هندەک جاران، ب ڕۆلێ وێ ڕابت و هندەک ئاریشەیان چارەسەر بکت و مایێ خوە د هندەک کاران دا بکت کو د بنیات دا ئەو کار و ئەرک یێن حوکمەتێ نە، هەر وەسا پشتەڤانیکرنا عەشیرەتێ ژلایێ حزب و دەستهەلاتێ ڤە بۆ هندەک مەرەمێن سیاسى- حزبى نە، ل دەمێ عەشیرەت خورت بت، و ل دەمێ عەشیرەت خودان ئاغایێ خوە یێ ئێکانە بت، ل وى دەمى بۆ حزبێ ساناهیترە سەرەدەریێ دگەل دا بکت و بکاربینت. بەلێ ل ڤێرێ حوکمەت، حزب ژبیر دکن یان ژبیرا خوە دبن کو زەلامێن عەشیرەتێ چەک دڤێن داکو بشێن عەشیرەتێ ڕاگرن، ژ خوە بلا ئەم ژبیرنەکن، عەشیرەت و چەک دو ڕوییێن ئێک دراڤى نە.

      واتە، ئەم دشێن بێژن نیمچە ئەستەمە، ئەگەر ب تەمامى ئەستەم نەبت، حوکمەت بشێت چەکێ بێ موهلەت قەدەغە بکت و نەهێلت د دەمەکى دا بەردەوام کار ل سەر خورتکرنا پێگەهێ عەشیرەتێ دئێتەکرن، یان دڤێت حوکمەت دەست و دەڤ ژ ڤێ پرسێ بەردت، نەهێلانا چەکى، یان ژى دڤێت هەولا لاوازکرنا پێگەهێ عەشیرەتێ بدت، دزانم لاوازکرنا پێگەهێ عەشیرەتێ ژى ساناهى نینە، و دێ ڕێگرى هەبن، بەلێ د هەمان دەم دا ئەستەم ژى نینە، و دزانم ب لاوازکرنا پێگەهێ عەشیرەتێ زەڕەر و زیان دێ ب پارتێن سیاسى کەڤت، بەلێ پێدڤییە بەرژەوەندیا گشتى، یا خەلکى، ل پێشییا بەرژەوەندیێن بەرتەنگ یێن حزبى بت، و هەر دەما پێگەهێ عەشیرەتێ لاواز بوو، نەهیلان و کێمکرنا چەکێ بێ موهلەت دێ گەلەک و گەلەک ساناهیتر لێ ئێت و حوکمەت دێ شێت ب ساناهى ئەڤى کارى ئەنجام بدت، دوبارە دێ بێژم؛ خورتکرنا پێگەهێ عەشیرەتێ، ئێک ژ فاکتەرانە، و فاکتەرێ سەرەکییە، ژبەر کو گەلەک فاکتەرێن دى ژى هەنە. پرسیارا ل ڤێرێ خوە دسەپینت ئەڤەیە: ئەرێ ب ڕاست حوکمەتێ دڤێت چەکێ بێ موهلەت نەهێلت، یان کێم کت؟ ئەگەر بەرسڤ "بەلێ" بت، پێدڤییە وێ بکت یا من بەحسکرى.