ئاخا سۆر و ئاخا سپی

10/11/2022

الیاس نەعمۆ خەتاری
ھەکەر بێین و ھنەکێ بەرێ خۆ بدەینێ پەیڤ و ئاخفتنێن بەرێ ئەوێن زۆر مەعنە و رامانان ددەن دێ بینین زۆرن، ھەردیسان دەمێ بەرێ خۆ ددەینێ کار و خەبات و ژیانا بەرێ کا چاوا بوو و کا چاوا برێڤە دچوو، ھەردیسان دێ بینین ژیانەکە سەخت و دژواربوو فەقیری و بەلنگازی بوو لێ تامەکە تایبەت ژی ھەبوو. خۆشیێت وان سەردەمان گەلەک ئت خۆشبوون لەوما مەدڤیا پچەکێ بکەینە بەحسا کنارەکی ژ وان کنارێن بەرێ، تایبەت دبوارێ خانیان، ئاڤاھیان، نووژەنکرنێ، جۆرێن ئاخێ، ژیانا سادە.
بەرێ بتریا خانیان ئاخبوون، لبن بوون، شەقلە و مەبوون، قرش و قەمیش بوون، لێ گەلەک دخۆشبوون ل وەرزێ زڤستانێ دگەرم بوون ل وەرزێ ھاڤینێ د فێنک بوون و زۆر دخۆشبوون، ئەڤ خانيێت ھەنێ ب دوو جۆرە ئاخا دروستکرن و بەردەوامی ددانێ:
ئاخە سۆر⁄ ئاخا سۆر ئاخەکە تایبەت بوو ب سۆرکرنا مالانڤە، ئانکو نوژەنکرنا مالێت ئاخێ، ھەر ساڵ جارەکێ ل وەرزێ پایزێ ل پێشیا زڤستانێ ماڵ سۆردکرن، ب ھەریێ بان دھنۆتن و دیوار دچرپاندن ژناڤدا و ژدەرڤە ب ڤی جۆرێ ئاخێ دگۆتنێ ئاخە سۆرک ل ھندەک جھێن تایبەت ھەبوون ژێ دئینان ماڵ پێ جواندکرن و ئامادەدکرن داکو بەرگریێ ژ با و ھەوا وبەفر و بارانێ بکەن وخودانێ مالێ تیدا بێتە پاراستن.

ئاخە سپیک (سپی)⁄ ئاخەکە تایبەت بوو دکێشان و دئینان ژبۆ سپیکرنا خانیێت ھەریێ تایبەت ل پێشیا وەرزێن عید و عەرەفات و توافا، ئانکو ل جھێ بۆیاغێ بوو دھاتە بکارئینان داکوو ئەو ماڵ وخانی پێ جوان بن، دێ چۆبان ئەڤ جۆرێ ئاخێ ژ ھندەک دەڤەرێن تایبەت ئینابا ئەو دەڤەرێن کەند وگرک لێ ھەین یانژئ دەفەرێن نێزیکی چیایی، ئاخا سپی دکرنە د لەگانادان یان ھنجاندان، ئاڤ بەردانە سەر وپاشی باش دشێلان ھەتا دحەلیا، ب ھندەک پاتکا یان سفنجی ھەگەر ھەبە دیوارێ خانی پێ دنماندن ولدەمێ ھشکبوونێ ئەوو دیوار ب رەنگێ سپی دیادبوو و رەنگەکی جوان وبێھنەکە خۆش ژێ دھات، ئا ھۆسا و ب ڤی رەنگی ماڵ وخانێن بەرێ دھاتنە نۆژەنکرن.
ئاخ و مرۆڤ چوو جاران ژێکڤەنابن، رەنگێ وێ بێھنا وێ بیرھاتنێن وێ و خێر ۆخێراتننن وێ ھەر دێ مینن جھێ سەربلندیا خودانێ خۆ چ ئەو ئاخ ئاخا سپی بت یانژی ئاخا سۆربت یانژی ھەر رەنگەکی دی بت.