تێگەهێ پارانویا.. (ئەو نەخوشییا گەفێ ل پرانییا خەلكی دكەت)

11/11/2022

ئالاء كوڤان مصطفی
‎وەك دیار گەلەك كەسێن ھەین گرنگیێ ب خەوا دروست نادەن و دڤێ كورتە گوتارێدا دێ باس ل نەخوشیەكێ كەین، كو گرێدان ب نە نڤستنێ ڤە ھەیە، ئەو ژی پانورایا.
پەیڤا پارانویا ژ پەیڤەكا (ئەغریقی) هاتیە، ئەو تێكچوونەكا دەروونی یە یا دەمارگیری نەخۆش هەست پێدكەت كو هەردەم ئەو ڕوی ب ڕوی گەفانە و هەست ب مەترسیێ دكەت و هەست پێ دكەت، كو دەوروبەرێن وی دیڤچوونا وی دكەن. هەروەسا نەخۆشی گومانێن نەعەقلانی یێن هەین و باوەری ب دەوروبەرێن خۆ نینە و ئەو جڤاكێ ئەو تێدا دژیت..
ڤەكولینێن ڤان دوماهیان هاتینە ئەنجامدان لسەر(پارانویا) ئەوان هوسا ئاشكراكر، كۆ كێم نڤستن، تێكچوونا ڕێکخستنا نڤستنێ ڕولەكێ سەرەكی یێ هەی ب نەخوشیێ. وەكی ئەم دبینین د جڤاكێ مەدا تایبەت ڤی سەردەمی گەلەك تێكچوون كەفتینە خەوا (مرۆڤی)، كو خەوا وان نەیادروستە و ددەمێن خۆدا نینە و ئەڤە مەترسیەكە جڤاكێ مە تۆشی ڤان جورە نەخوشیان بكەت. هەروەسا هەستێن ترسێ و دوودلیێ ئەو ژی كارتێكرنێ دكەن تایبەت ل دەمێ مروڤ یێ ب تنێ بیت ب شەڤێ و د هزرادا بیت هوسا تێكچوون دكەڤیتە هەڤسەنگیا هورمونێن لەشی. ئەگەرەكێ دی یێ هەی كو مە توشی ئەڤێ نەخوشیێ بكەت ئەو ژی (كەرب ڤەبوون) ئەڤی ئەگەری ژی ڕولەكێ سەرەكی هەیە كو لدەمێ گەلەك كەرب ڤەبوونێ تۆشی پارانویا ببی.هەروەسا تڕاومایێن ژیانێ ئانكو(صدمة) و رویدانێن وێ تایبەت یێن ئەگەرێ وێ خیانەت مروڤان تووشی پارانویایێ دكەت.

‎ئەگەرێن پارانویایێ
‎ئەگەرێن وێ ب دروستاهی نە دیارن، بەلێ هندەك فاكتەرێن هەین كو ئەگەرن بۆ پارانویایێ هەروەكی د تێگەهێ پارانویایێدا مە گوتین و هەروەسا ئێك ژ فاكتەرێن دی ئەو ژی نەخوشیێن دەروونینە وەكی (شیزوفرینیایێ)یان ئالودەبوون ب ماددەیێن بێهۆشکەرو كوكاین ژی كارتێكرنێ ل ڤەگوهێزەرێن دەماری دكەت یێن دمێشكی دا و كێمیایا مێشكی دگوهوریت.
هندەك ژ نیشانێن پاررانویایێ یێن كرنگ كو تو بزانی.
‎١ــ باوەری ب دەوروبەرێن خۆ نینە.
‎٢_ خو ژ مرۆڤان دیردكەن حەز دكەن تنێ بن.
‎٣_ هەست ب هندێ دكەت كو دەوروبەرێن وی دژی وینە و پێكولێ دكەن وی ب ئێشینن و زیانێ ب گەهیننێ ژلایێ لە شیڤە.
‎٤_ ترسەكا زێدە لدەف هەیە كو دێ تشتەك رویدەت.
‎٥_ هەست ب فشارا دەروونی دكەت و دوودلی یا بەردەوام.
‎٦_ هوسا هزردكەت خەلك دپشت ویرا بەحسێ وی دكەت.
‎٧_ رەخنێ قەبیل ناكەت (ناوەرگریت).
‎٨_ زەحمەتیاهەی د پەیوەندیێن جڤاكیدا.

‎چارەسەریا دەروونی
‎چارەسەریا دەروونی و چارەسەریا رەفتاری د دەروناسیێ دا بۆ ڤێ نەخوشیێ ب كاردهێن و ئارمانجا ئە ڤان چارەسەریان ئەوە كو نەخۆشی باوەری بخۆ هەبیت و هەروەسا باوەری ب جڤاكێ خۆ ژی هەبیت و ب تایبەت ب دەوروبەرێن خۆ و هەروەسا وە ل نەخوشی بكەن كو ب لایەنێ خۆ یێ لاواز رازیبیت و هەروەسا ئەو رێزگرتنا خویەتیا خوبكەت و دڤێت باشتكرنا لایەنێ وی یێ جڤاكی بكەین كو پەیوەندیێن باش دروست بكەت. هەروەسا ئەگەر ترسەكا زێدە و دوودلی لدەف هەبیت دشێن دەرمانێ دوودلیێ بدەینێ.
* ـ ئوبەی حسن محمد
ـ ئالاء كوڤان مصطفی