پەراوێزا بێدەنگیێ، خوندنەك بۆ شانۆگەرییا (شەوگار گۆرانییەكانی خۆی دەڵێََ)

18/11/2022

سەرحان ئەحمەد سەرحان 
شانۆگەرییا (شەوگار گۆرانییەكانی خۆی دەڵێََ) ژنڤیسینا نڤیسەرێ نەرویجی (یۆن فۆسە)، وەرگێران (هاودەم سالح جاف) دەرهێنان (مەهدی حەسەن)، سینۆگرافیا (شیراز عەزیز)، ئەكتەرێن شانۆگەریێ (هاوبیر حسێن، چاوان خەلیل، هاوار حەمید، جوانە سعید)، كۆ ل ژێر سیبەرا چالاكیێن حەفتەمین فێستەڤالا نێڤ دەولەتیا شانۆیێ ل هەولێر ل رێكەفتی (16/ 11/ 2022) ل هۆلا رۆشەنبیری ل هەولێرێ هاتە نمایشكرن، ژ هەژی گۆتنێیە كۆ ئەڤ بەرهەمە بەژداری گەرا دوویێ یا فیستەڤالا كەركووك بۆ شانۆیا كوردی ژی ببوو. 
(یۆن فۆسە) نڤیسەرێ نەرویجی ژدایك بوویێ سالا 1959 ل (ستراندبارمن) ل رۆژئاڤایێ نەرویج ، دیسان یەكەم رۆمانا خۆ یا ب ناڤێ (سوور و ڕەش) ل سالا 1983 بەلاڤەكرییە، فوسە ئێك ژ وان نڤیسكارێن سەردەمە كۆ تایبەتمەندییەكا هەیە ئەم دشێین دپتریا دەقێن وی ببینن كۆ ئەو ژی زەنگینیا وی دپەیڤان دایە، لێ ئەڤ پەیڤە نابنە ئەو فاكتەرێ بكێرهاتی بۆ هندێ كۆ كەسایەتیێن وی ل ئێك بگەهن، هەر ژ ڤێ پێنگاڤێ ئەم دزانین كۆ فەلسەفەیا ئاپسۆرد جهێ خۆ دناڤ بەرهەمێن وی دا گرتیە، دیسان ب خواندنا بەرهەمێن وی ئەم دێ كارتێكرنا فەلسەفەیا (هەبوونگەریێ) و (بێهوودەیێ) ل سەر وی بینن، چونكی ژلایێ كەسایەتیان ئەم تێبینی وێ یەكێ دكەین كۆ كەسایەتی پێكۆلێ دكەن هەمی دەما خۆ ب هەلویستێن خویەتی دیار بكەن، نەك ئەو یا جڤاك ل سەر وان دسەپینیت، دیسان هەمان خالا تایبەتا فۆسە كۆ ئەڤ كەسایەتییە سەرارەی وێ ئازادی و هەولیستێ تایبەت نەشێین ئەوا دسەرێ خۆ بگەهینە ئێك و دوو ب ڤی شێوەی ئەم دبینن كۆ نەتێگەهشتن ل هەڤ هەیە دبەرهەمێن ویدا، داكۆ ئەم بشێین پتر تەكەزێ بدەینە شانۆگەرییا (شەوگار گۆرانییەكانی خۆی دەڵێََ) دێ رێكێ بۆ خواندەڤایی ڤەكەین پتر ل ناڤێ نڤیسەری بگەریت و ناس بكەت و ئەم دێ دەست ب خواندنا شانۆیا ناڤبڕی كەین. 
وەك مە ئاماژە پێكری ئەڤ شانۆگەرییە ل فێستەڤالا كەركووك ژی هاتبوو نمایشكرن، ئەز خۆ ب كەسەكێ خۆشبەخت دبینم چونكی من ب خۆ ژی بەژداری دگەرا دوویێ یا فیستەڤالا كەركووكێ كربوو و ئەڤە ببوو رێكخۆشكەرەك كۆ ئەز تەماشەی ئەڤێ شانۆگەریێ بكەم، دەمێ من وەسا زانی كۆ ئەڤ سالە دفێستەڤالا هەولێر دا بەژدارە و دێ هێتە نمایشكرن بێ دوودلی من خۆ ژبۆ دیتنا ڤێ شانۆگەریێ ئامادەكر، دیسان ئەگەر ئەز بزانم ئەڤ شانۆگەرییە دێ ل جهەكێ دی ل كوردستانێ هێتە نمایشكرن ئەز بێ دوودلی دێ بەرەڤ وێ هۆلێ ڤە چم و هەروەكی من ئەڤ شانۆگەرییە نەدیتی بینەربم، بەلێ .. شانۆگەرییا (شەوگار گۆرانییەكانی خۆی دەڵێََ) ئێكە ژ وان بەرهەمێن شانۆیی یێن كۆ دڤان دویماهیان هاتیە بەرهەمئینان كۆ ل گۆرەی دیتنا من بەرهەمێ هەری سەركەفتی و دئاستدایە، ئەڤە ژبۆ هندەك خالێن گرنگ دڤەگەریت، یەكەم تشت چیرۆكا شانۆگەریێیە، كۆ بینەری خۆ دكەتە دناڤ هەستێ ترس و دوودلیێدا، كۆ رویدانێن خێزانەكا ئاساییە دناڤ خانیەكێ ئاسایی دا دژین، ئەڤ خانیە چ تایبەتمەندیێن وەسا نینن كۆ سەرەنجا مرۆڤی بكێشن، لێ ئەو كارێكتەرێن دناڤ ئەڤی خانییدا دژین و پەیوەندیا وان یا كلۆلە وەدكەت كۆ ئەم ب شێوەیەكێ ئوتوماتیكی ب خوازین مایتێكەر بین و بزانین ئەڤە چییە دناڤبەرا ئەڤێ خێزانێدا روی ددەت، كەسایەتیین شانۆگەریێ ژ (ژنەكا گەنج، زەلامەكێ گەنج، باب و دایكەك پێك دهێت) ژ هەژی گۆتنێیە كۆ ئەم بێژین ددەرهێنانا (مەهدی حەسەن) دا مە هەبوونەكا كەسایەتیا ئامادە بۆ كەسایەتیا (بەستا)  نەدیت كۆ ددەقێ ڕەسەن ئەو كەسایەتیە ژی هەیە لێ مە هەبوونا وی ب تنێ ب زاردەڤێ (زەلامێ گەنج، و  ژنا گەنج) ددیت، ب هەر حال، ئەگەر ئەم بەحس ل ڤان پەیوەندییا ڤان كەسایەتیان بكەین، دێ هەر ژ خالا ئالۆزترین دەستپێ كەین، ئەو ژی پەیوەندیا (زەلامێ گەنج و ژنا گەنجـ)یـە، هەردوو هەڤژینێن ئێكن، لێ دویراتیێن وان یێن هزری، دروست وەكی نێزیك بوونا پەیڤا دوو هەڤژین ژ ئێك دویرن، كۆ كەسایەتیا (زەلامێ گەنج) وەك نڤیسەر  و خوندەڤایەك خۆ دیار دكەت، و كا چەند یێ سەركەفتییە دپیرۆسێسا نڤیسین و بەلاڤەكرنا پەرتووكان ب رێكا دویر بوونا وی ژ جیهانا دەرڤە دیار دبیت، كۆ ئەم دشێین بێژین ژ ئەگەرێ ڕەتكرنا دەزگەهێن چاپەمەنیێ بۆ بەلاڤەكرنا نڤیسین و پەرتووكێن وی دویربوونا وی ژ جیهانا دەرڤە دهێـتە دیتن كۆ ئەڤە خالا هەر گرنگە ب دیتنا من دئەڤێ شانۆگەریێ دا، ئەو ژی (ڤەدەر بوون ژ جیهانا دەرڤە) كۆ ئەم دێ تەكەزێ دەینە ئەڤێ رستێ دبرگەیەكا دی دا، وەك مە ئاماژە پێ كری كەسایەتیا هەردوو هەڤژینان ب تەمامی ژ ئێك دویرن، كا چەوا زەلامێ گەنج یێ ڤەدەرە ژ جیهانا دەرڤە ب تەمامی بەروڤاژی هەڤژینا وی ژ ئەڤێ چەندێ نێزیكە، ژنەك دخوازیت دەربكەڤیت، بەردەوام پەیاسا بكەت، كۆ دئەڤێ شانۆیێدا پەیاسە كرن ژ دەرڤە وەك سیمبۆلێ كەیف و شادیێ بوو ل نك وان كەسایەتیێن كۆ دگەل جیهانا دەرڤە دژین، و ئەڤ كەسایەتییە حەز دكەت بەردەوام بەر ب جیهانا دەرڤە بچیت و هەمی ئەو پێدڤیاتیێن كۆ ب رێكا ژیانا دەرڤە ب دەست مرۆڤی دهێن ئەو ئەركێ پەیدا كرنا وان ب ستۆیێ خۆ ڤەدكەت كۆ ئەو ژی وەك ب رێكا سیمبۆلێ ئینانا (پۆستان) دیاركرییە، ب ڤی شێوەی بۆ مە ئێك ژ تایبەتمەندیێن دەرهێنەری دیار دبن كۆ ئەو ژی فەلەسەفەیا برین و قەتكرنێ و دەربرینێن مەزن ب رێكا ئالاڤێن بچویك، دیسان دوو كەسایەتیێن دیتر ژی یێن هەین كۆ ئەو ژی (دایك و باب)، بەلێ دایك و بابێن (زەلامێ گەنجن) كۆ بۆ ئەگەرێ سەرەدانەكێ دهێن و سەرەدانا كۆرێ خۆ دكەن ژبۆ وێ یەكێ كۆ پیرۆزباهیێ ل وی بكەن چونكی هەڤژینا وی بچویكەك بوو، گرنگیا ئەڤان هەردوو كەسەتیان دخالەكا هەر بەرز دا دیار دبیت، كۆ ئەو ژی چێكرنا ئەوێ پڕسا بێ بەرسڤە بۆ بینەری، كۆ ب رێكا ئەڤێ پڕسێ شانۆگەری دبیتە بەشەكێ هەری گرنگێ ژیانا مرۆڤی و كا چەوا مرۆڤ گەشێ دكەت ب ڤی شێوەی ئەڤ پڕسیارە مەژیێ مرۆڤیدا گەشێ بكەت هەتا كۆ بگەهیتە وەلامەكێ كۆ ئاستێ هزری یێ بینەری پێ رازی بیت، ئەو ژی (گۆمان) بوو، بەلێ گۆمان بوو یاكۆ ئەڤ هەردوو كەسایەتییە ل نك مە پەیدا كری، ئەو ژی ئەو زارۆكە، كا ب سەر كیڤە دچیت، ودوەلامەكێ دا دناڤبەرا ئێك و دوو دبێژن كۆ ئەڤ بچویكێ ژ نوی بووی، نە ب سەر زەلامێ گەنجە، و نەژی دایك و بابانڤەیە، و ب ڤی شێوەی ئەو گۆمانەكێ دشانۆیێدا پەیدا دكەن، ئەڤ گۆمانە دبیتە دەستپێكا وەلامێن دیتر، دەستپێكا ئاشكەرا كرنا ئەوێ پەیوەندییا كلولەنە دناڤبەرا هەردوو هەڤژینان، و دیار بوونا وێ دویراتیا هزری یا دناڤبەرا وان دا، لێ ئەڤ پرسە یا بێ بەرسڤە، ئەم دشانۆگەریێ دكەڤینە بەر سینگێ دوو سێ بەرسڤا ژلایێ كەسایەتیان ڤە كۆ جاران ب هندێ دهێنە دان كۆ كەسایەتیا ژنا گەنج خیانەتێ ل زەلامەێ گەنج دكەت لێ دهەمان دەمدا ئەم دبینن كۆ ئەڤ چەندە دهێتە ڕەتكرن پشتی دانۆستاندێن تۆند و ئەو راستیا بۆ ڤی بابەتی هەی دهێتە هەلوەشاندن لێ ئەڤە نابیتە بەرسڤا دویماهیێ، چونكی چەندەك دەرباز نابیت ئەم دكەڤیتە بەر سینگێ هەمان پڕسیار و هۆسا ئەم ڤێ ژی دگەل وان دكەڤیتە دناڤ ئەڤی َدوودلیێدا، و ئەڤ شانۆگەرییە ب ڤی شێوەی یا ل سەر بەردەومیا دوو دلیێ رابووی، وخالا هەر گرنگ كۆ كەسایەتیان پێكڤە گرێددەت ترس و دوودلییە. 
دێ كێمەكێ بەحس ل بێدەنگیێ كەین ب چەند رێزەكا، كۆ ل گۆرەی دیتنا من گرنگترین رویدان و كویرترین رویدان دشانۆگەریان دا (بێدەنگییە) دیسان، كا دەرهێنەر چەند دشێیت ئەڤێ بێدەنگیێ بكاربینیت، ئەڤە ل سەر مللێ وی رادوەستیت، دیسان ژ هەژی گۆتنیێیە كۆ شانۆیێن نڤیسكارێ مەزن (هارۆلد پێنتەر) پری بێدەنگینە، ئەز نیاسینا مامۆستا (مەهدی حەسەن) ناكمە فاكتەر بۆ وێ یەكێ كۆ بزانم ب هارۆلد پێنتەر یێ كارتێكەرە، دیسان ئەز خۆشبەخبوویمە كۆ من ب شێوەیەكێ جدی و تێر و تەسەل دانوستاند دگەل كرییە بەری كۆ ئەڤی بەرهەمی پێشكێش بكەت، دچوارچوڤێ ئەڤێ دانوستاندنێدا مە هەردوویان كارتێكرنا پێنتەر ل سەر خۆ ئاشكەرا كر، ئەڤجا دویر ژ ئەڤێ دانوستاندنێ دبێژمە مامۆستا مەهدی؛ ئەگەر هەتا مە ئەڤ دانوستاندنە نەكربا، پشتی كۆ من شانۆگەرییا (شەوگار گۆرانییەكانی خۆی دەڵێََ) دیتبا ب دەرهێنانا تە ئەز دا ب ئاشنایی ئەڤێ كارتێكرنێ بم، بەلێ .. شانۆگەرییا (شەوگار گۆرانییەكانی خۆی دەڵێََ) گەلەك یا نێزیكە ژ فەلسەفەیا پێنتەری، نەخاسم دەقێ وی یێ ب ناڤێ (ژۆر) كۆ دبیتە یەكەم شانۆگەریی ژ نڤیسینا پێنتەری و ل سالا (1957) ل سەر شانۆیا زانكۆیا بریستول نمایشكرییە. ئەگەر ئەم بهێین ڤان هەردوویان شانۆیان هەڤبەر بكەین، گەلەك خالێن گرنگ هەنە كۆ ڤان هەردوویان دگەهینە ئێك، دویر ژ ئەوێ یەكێ كۆ هەردوو بەرهەمێن ئەبسۆردن، بەلێ ئەو ترسا ژ جیهانا دەرڤە، كا چەوا ئەم ل نك كەساتیا (رۆزا) دبینن دشانۆگەریا (ژۆر) یا پێنتەری، ب هەمان شێوەی ئەم ل نك (زەلامێ گەنج) دبینن دشانۆگەرییا (شەوگار گۆرانییەكانی خۆی دەڵێََ) یا فۆسەی، ئەڤجا ئەگەر ئەم بخوازین كویرتر دئەڤێ خالێدا بچین پێدڤییە ئەم خۆ ژبۆ گۆتارەكا دی ئامادە بكەین، چونكی ئەڤ شڕۆڤەكرنا تێر و تەسەل دەما ب شێوەیەكێ كورت بهێـتە كرن دێ چێژا خۆ ژدەست دەت، ئەڤجا ئەم دێ ب ئاشكەرا كرنا سەرێ خالان بەسكەین، دیسان خالا هەری گرنگا دیتر كۆ ژ هەژییە ئەم بەحس بكەین، ئەو بێدەنگییە، ل گۆرەی دیتنا من شانۆگەرییا (شەوگار گۆرانییەكانی خۆی دەڵێََ) ئەگەر بۆ ماوەی چەندین دەمژمێرێن دی ڤەكێشابا سەنگا خۆ ژدەست نەدا، چونكی ئەو بێدەنگیا تێدا وەدكر ئەم پتر دناڤ سەقایێ ئەڤێ شانۆگەریێ بچین، نەخاسم نواندنا (هاوبیر حەسەن) یا ئەكادیمی، كۆ ئەڤە ژی وەستیانا ستافێ كاری دیار دكەت، بێدەنگیێ سەقایەكێ گەلەكێ جێگیر بۆ بینەری دروست دكر، كۆ بینەر ب دلێ خۆ دناڤ رویدانان دا بچیتە خوار، ئەڤ بێدەنگییە دبیت بۆ كەسەكێ نەشانۆكار ئاشنا نەبیت، لێ ئەو بێدەنگییە دناڤ دیالۆگان ب خۆ دابوو، ئەو دیالۆگێن كۆ ژ پەیڤینەكا زاتی زێدەتر چ نەبوو، دەمێ ئەم دبێژن (چ نەبوو) مەرەم ب واتەیەكا ئەبسۆرد ئەڤێ پەیڤێ دەردبرین، ب هەمان شێوە ئەم هەبوونا كەسایەتیان دشانۆگەرییا (ژۆر) یا پێنتەری دبینن، لێ ئەڤ هەبوونە ب تنێ هەبوونەكا زاتی بۆ كەسایەتیا رۆزا دیار دكەن، كۆ پتر وێ دكەتە دناڤ ئاشۆپەكا بێ دویماهی هەتا كۆ ب شێوەیەكێ تەمام دكەڤیتە ل ژێر كۆنترۆلا ئاشۆپ و پاشی بێهشیا خۆ. 
ل دویماهیێ پیرۆزباهیێ ل ستافێ كاری دكەین كۆ دگەرا حەفتێ یا فێستەڤالا نێڤدەولەتییا هەولێر خەلاتێ باشترین سینۆگرافیا بۆ شانۆگەرییا (شەوگار گۆرانییەكانی خۆی دەڵێََ) هاتە دان، كۆ ژ سینۆگرافیا مامۆستایێ مەزن (شیراز عەزیز)بوو، كۆ دبیتە خەلاتێ دووەم؛ خەلاتێ یەكەم دفێستەڤالا كەركووكێ ئەڤ شانۆگەرییە خەلاتێ باشترین ئەكتەرا كچ وەرگرتیە و بۆ (چاوان خەلیل) هاتە دان، هەر بلند و سەركەفتی بن.  

سەرچاوە: نمایشا شانۆگەرییا شەوگار گۆرانییەکانی خۆی دەڵێ دەرهینان (مەهدی حەسەن)، ل کەرکووک و هەولێر. ٢٠٢١-٢٠٢٢ دەقێ وەرگێرای، یون فۆسە، وەرگێران ژ نەرویجی: هاودەم ساڵح جاف، شەوگار گورانییەکانی خۆی دەڵێ، دەزگای جاپ و بڵاکردنەیەوەی ئاراس، هەولێر. ٢٠١٠ پێشەکی و ڤەکۆلینا وەرگێری: یون فۆسە، وەرگێران ژ نەرویجی: هاودەم ساڵح جاف، شەوگار گورانییەکانی خۆی دەڵێ، دەزگای جاپ و بڵاکردنەیەوەی ئاراس، هەولێر. ٢٠١٠ دانا ڕەئووف، هارۆلد پینتەر، دەزگای چاپ و وەشانی سەرەم، سلێمانی. ٢٠١٥ پێشەکی و ڤەکۆلینا وەرگێری: سەرحا ئەحمەد، زمانێ چیا، پرۆژێ پێنووس یێ چاپ و بەلاڤەکرنێ، دهۆک. ٢٠٢١

17/11/2022
دهۆك