بۆچی وەرگێران کریارەکا زێدەترە ژ گوهۆرینا پەیڤان؟

18/11/2022

ئەیمەن ئەکرەم
ئەرێ ئەم ل بەهدینان وەرگێرانێ  دکەین یان پەیڤان لێک دگوهۆرین؟ وەرگێرانێ گەلەک پێناسە هەنە، لێ یا ژ هەمییان سادەتر؛ وەرگێران ئەو زانست یان هونەرە کوتێدا واتایا پەیڤەکێ یان رستەیەکێ ژ زمانەکی بۆ ئێکێ دیتر دهێتە ڤەگوهاستن، کو هەلگرێن هەمان پەیام بن. دیرۆکا وەرگێرانا پەرتووکان تشتەکێ نوی نینە و دیرۆکەکا گەلەک کەڤنار هەیە، ژ وەرگێرانا پەرتووکێن ئاسمانی دەستپێدکەت. یاسایێن عیسای (Septuagint) ئێکەم پەرتووکە ژ زمانێ عبری یێ کەڤن بۆ زمانێ یوونانی هاتییە وەرگێران، هندەک پشکێن وێ بۆ 300 سالان بەری زایینێ ڤەدگەرن. سەرەرای کاودانێن سەخت کوردان ژی هەر ژ کەڤن دا بزاڤکرینە نڤیسینان بۆ زمانێ خۆ یێ رەسەن ڤەبگوهێزن، بۆ نموونە، نوبھارا زارۆکان یا ئەحمەدێ خانی، ل سالا 1683ێ ھاتییە نڤیسین، فەرھەنگەک بوو، لێ هەڤدەم ئێک ژ بزاڤێن وەرگێرانێ ژی بوو، ژبەرکو پەیڤێن کوردی ل بەرامبەری پەیڤێن عەرەبی ھاتینە دانان و شرۆڤەکرن. ئەڤە وەکو دەرازینکەکا دیرۆکی یا کورت ل دۆر وەرگێرانێ، هەرچەندە وەرگێران ل ڤی سەردەمی هونەر و زانستە، گرنگی ل سەر ئاستێن بلند یێن ئەکادمی پتێ دهێتە دان، ئێدی وەرگێران بوویە ئالاڤەکێ گرنگ د پێڤاژۆیا وەرار و پێشکەڤتنێن هەر مللەتەکی دا، ل ڤان سالێن دووماهییێ، بزاڤا وەرگێرانێ ل پارێزگەها دهۆکێ خورتر بوویە، ژمارەیەکا باش یا پەرووتوکان بۆ زمانێ کوردی هاتینە وەرگێران، د ڤێ گۆتارێ دا ئەم دێ بەحسێ کولێتییا وەرگێرانێ ل بەهدینان بکەین.
سالانە ژمارەیەکا مەزن یا پەرتووکان ژ زمانێن جودا جودا بۆ زمانێ کوردی دهێنە وەرگێران. هندەک ژ وان پەرتووکان وەرگێرانا وان باشە و خواندنا وان خۆشە، لێ هندەکێن دی تو نەشێی ژ دو سێ لاپەران زیدەتر بخوینی و دێ پەرتووکێ دانی. مە کوردان وەرگێرانێن باش هەنە، لێ ژمارەیا وەرگێرانێن باش گەلەک کێمە و ژ تلێن دەستی دەرباز نابن. هەروەسا ب سەدان کەسان بێی کو تشتەکی ژ هونەرێ وەرگێرانێ بزانن یان شارەزاییەک تێدا هەبیت، کارێ خۆ کرینە وەرگێران و ل دویڤ دلێ خۆ پەرتووکێن گەلەک باش و بناڤودەنگ ژێ دگرن و وان بەرهەمان وێران دکەن! یا ژ وێ ژی کومباختر چ رێکار و رێنمایێن تایبەت ب وەرگێرانا پەرتووکان بۆ زمانێ کوردی نینن، پترییا جاران مافێ نڤیسەری و وەرگێرێن دەستپێکی دخۆن و هەر ئاماژەیێ پێ نادەن. ئەڤە ژی کارەکێ نە ئەخلاقییە و دزیکرنە ژ نڤیسەر و وەرگێرێ بەری خۆ.
هندەک خالێن گرنگ کو پێدڤییە ل دەڤ هەر وەرگێرەکی هەبن:
پێدڤییە وەرگێر کەسەکێ شارەزا بیت، د زمانێ خۆ و زمانێ هەمبەر دا، ژ لایێ زمانزانی، رێزمان و فەرهەنگێ ڤە.
پێدڤییە وەرگێری شارەزاییەکا باش د کولتوور، هونەر، دیرۆک و ئاوایێ ژیانکرنا مللەتێ خۆ ومللەتێ وەرگێرانێ ژێ دکەت دا هەبیت.
پێدڤییە وەرگێری شارەزاییەکا باش د وی بابەتی دا هەبیت یێ کو وەردگێریت.
پێدڤییە وەرگێر کەسەکێ بێ لایەن بیت و ل دەمێ وەرگێرانێ کارتێکرنا ئایدۆلۆژیا، سیاسەت، دابونەریت و ئاینی ل سەر نەبیت.
پێدڤییە گەلەک ئەزموونێن وەرگێرانێ یێن ناڤخۆ و بیانی ل خۆ کۆم کربن و پەرتووکێن وەرگێرایی بخوینیت.
ل ڤێرێ پرسیار ئەوە ئەرێ ئەڤ کەسێن نوکە ل پارێزگەها کارێ وەرگێرانێ دکەن و پەرتووکێن بناڤودەنگ وەردگێرن ئەڤ خالە ل دەڤ وان هەنە؟ هەلبەت نەخێر! ئەگەر هندەک ژ ڤان خالان ل دەڤ وان هەبن ژی لاوازی د هندەکێن دیتر دا هەیە، ل دویڤ حەزا خۆ و بۆ ب دەستڤەئینان داهاتەکی و ناڤودەنگییێ پەرتووکان وەردگێرن.
پرۆفیسۆر مال ستالهامەر (Mall Stålhammar) دبێژیت: د زمانێ رەسەن دا تێکست ب رێکا پەیڤان جیهانەکێ دروست دکەت، کارێ وەرگێری ئەوە، کو ئەو پەیڤان بۆ ئاڤاکرنا تێکستی د زمانێ مەبەست دا هەلببژێریت. ژبەر وێ یەکێ گەلەک گرنەگە کەسێ وەرگێر نە ب تنێ د هەردو زمانان دا شارەزا بیت، بەلکو دڤێت د فەرهەنگا هەردو زمانان ژی دا شارەزا بیت، گەر ل هەردوو وەلاتان ژیابیت هێشتا باشترە.
ل گورەی گۆتنا پرۆفیسۆری پێدڤییە وەرگێر د فەرهەنگ و پەیڤسازییێ دا گەلەک شارەزابیت ژبەرکو گەلەک جاران ئێک پەیڤ گەلەک رامانێن جودا جودا ددەت، ئەرێ کەسێن ل دهۆکێ کارێ وەرگێرانێ دکەن د زمانێ کوردی و فەرهەنگا زمانێ کوردی دا شارەزانە؟ هەلبەت نەخێر باشترین نموونە بۆ ڤێ چەندێ، گەلەک ژ وان کەسێن وەرگێرانێ دکەن، زمانێ کوردی باش نزانن و پشتی وەرگێرانا وان ژ نوی کەسەکێ دی پێداچوونا زمانی د کارێ وان دا دکەت، گەلەک جاران ئەو کەسێ پێداچوونێ ژی دکەت، بێی کو تێکستێ رەسەن ببینیت، ل گورەی دیتنا خۆ گهورینان د وەرگێرانێ دا دکەت، نەبوونا زمانەکێ ستاندارد ژی ئاریشەیا ژ هەموویان مەزنترە.
هندەک وەرگێر دو سێ جاران تێکستی دخوینن و پاشی دەست ب وەرگێرانێ دکەن، هندەکێن دی ژی ئێکسەر دەست ب وەرگێرانێ دکەن، پەیڤێ ل بەرامبەر پەیڤێ دگوهۆرن و ئەڤە ژی دبیتە سەدەمێ وەرگێرانەکا نەساخلەم، واتایا تێکستی ب ئاوایەکێ دروست ناگەهیت و تایبەت ژ لایێ رێزمانی ڤە، ژبەرکو هەر زمانەکی رێزمانا خۆ یا تایبەت هەیە و داکو دەربرین ب شیوەیەکێ دروست بهێتە دارشتن. هەروەسا رەنگڤەدانا دەڤۆکا دەڤەرێ د ناڤ وەرگێرانێ دا دیارە، ئانکو بێی ناڤێ وەرگێری ببینی، دێ زانی خەلکێ کیژ باژێرییە ، ل کیژ دەڤەرێیە و خەلکێ کیژ گوندی یە.
وەرگێرا سویدی کاژسا ئۆبێرگ لیندستێن (Kajsa Öberg Lindsten) دبێژیت: ئەو کەسێن ژ نوی دەست ب وەرگێرانێ دکەن، پەیڤێ بەرامبەر پەیڤێ وەردگێرن، داکو وێ چەندێ نیشان بدەن کو ئەو واتەیا هەمی پەیڤان دزانن. لێ نابیت پەرتووک ب ڤی ئاوایی بهێنە وەرگێران.
گەلەک جاران ل دەمێ وەرگێرانا پەرتووکەکێ، وەرگێری ژبەر سەدەمکێ جڤاکی، ئایینی یان سیاسی هندەك ژ تێکستی لادایە. ئەڤە ژی ئێک ژ کێماسیێن وەرگێرانێیە، دبیتە سەدەمێ تێکدانا تێکستی ژ لایێ واتەیێ ڤە. لەورا دڤێت وەرگێر کەسەکێ بێ لایەن بیت و کارتێکرنا چ لایەنان ل سەر نەبیت، داکو بشێت تێکستی ب تەمامی و ب ئەمانەت وەرگێریت.
پێدڤییە پەرتووک ژ زمانێ نڤیسەری ئانکو زمانێ ئێکێ بهێتە وەرگێران داکو غەدر ل نڤیسەری نەبیت. لێ درەوشەکا تایبەت دا و بۆ کوردان وەرگێران ژ زمانێ دویێ ژی دبیت. لێ ب مەرجەکی د گەل زمانێ ئێکێ بهێتە بەراوردکرن. لێ ب مخابنیڤە ل دهۆکێ پترییا وان پەرتووکێن بۆ زمانێ کوردی دهێنە وەرگێران، ژ زمانێ سێیێ زێدەترە، ژبەر هندێ گەر ژ لایەنێ زمانی ڤە د تەمام ژی بن، ژ لایێ ناڤەرۆکێ ڤە کێموکاسی هەنە. ب تایبەتی ژی ئەو پەرتووکێن ژ زمانێ ئینگلیزی بۆ عەرەبی و پاشی بۆ کوردی دهێنە وەرگێران، روحییەتا پەرتووکێ دکوژن، تا وی رادەی گەر دوبارە بۆ زمانێ رەسەن وەربگێری و نیشا نڤیسەری بدەی، نڤیسەر ب خۆ وێ پەرتووکا خۆ نانیاسیت. ئەڤە ژی ستەم و خیانەتە ل پەرتووکێ و نڤیسەری دهێتە کرن، نابیت دەزگەهێن چاپێ یان لایەنێن پەیوەندیدار وان پەرتووکێن ژ زمانێ سێیێ و چارێ دهێنە وەرگێران چاپ بکەن.
هەروەسان نەبوونا تایبەتمەندییێ ژی سەدەمەکێ دی یێ لاوازییێ یە، ژبەرکو مە ل پارێزگەها دهۆکێ وەگێرێن تایبەتمەند نینن ب تنێ د هندەک بیاڤێن دیارکری دا نەبیت، بەلکو تێکهەلبوونەك هەیە و هەر ئێک ل گۆرەی حەزا خۆ پەرتووکان وەردگێریت، ئەڤجار چ بیت یان دەربارەی چ بیت گرنگ نینە.
ل سەر ئاستێ زانینگەهان ژی، وەرگێڕان پشکەکا هند کەڤن نینە و ل ڤان سالێن داوییێ پشکا وەرگێرانێ هاتییە ڤەکرن، هەلبەت سەرەرای باشییان کۆمەکا خالێن لاواز د ڤێ پشکێ ژی دا هەنە، لێ یا ژ هەمییان بەرچاڤتر لاوازییا مامۆستایان د زمانان دایە. ئەڤە ژی ئاستەنگەکا دی پەیدا دکەت، ژ بەرکو دەمێ مامۆستای شارەزایی د زمانان دا نەبیت چاوا دێ شێت وەگێرەکێ ل ئاست بەرهەم بئینیت.
ل دووماهییێ وەرگێران کارەکێ گرنگە ژبەرکو ب رێیا وەرگێرانێ ئەم کولتوور، زانست، فەلسەفە، وێژە، هونەر و جیهانبییا تاك و جڤاکێن جودا دنیاسین. ئەگەر ئەم دەست ژ وەرگێرانێ بەربدەین دێ زمانێ کوردی ب هەژاری بمینیت. لەورا سەرەرای هەبوونا کێماسییان، پێدڤییە ئەم بەردەوامییێ ب پرۆسەیا وەرگێرانێ بدەین و ل سەر خالێن خۆ یێن لاواز رابوەستین و بکەینە خالێن هێزێ، دا کو ب ئاوایەکێ باشتر خزمەتا چاند، کولتوور، زمان و جڤاکێ کوردی بکەین.