تەکنولوژیا نوی و چەند باشی و خرابیێن وێ

4 مانگ پێش ئێستا

مستەفا بامەرنی
 تەکنولوژیا نوی رامانا وێ بکارئینانا زانستێ نوی دهەمی بوارێن ژیانێ دا. بەشەک ژ تەکنولوژیایێ پێکدهێتن ژ کومپیوتەر و تەلەفونێن زیرەک، ئینرنێتێ و تەلەڤزیونێ. ئەڤ هەمی ئامرازە ئەڤرو یێن کەتینە دخوزمەتا هەرتاکەکی دا، داکو بزیترین دەم برێکا وێ مروڤ بگەهیتە هەر پێزانینەکێ و هەروەسا ئاگەهی لسەر هەمی رویداناێن دونیایێ هەبن. ڤێ تکنولوژیایێ ژیان بو مروڤی یا بساناهی ئێخستی و هەمی زانست و داهێنان یێن کرینە دخزمەتا مروڤی دا.
 تەکنولوژیا رولەکێ مەزن دژیانا مەدا دگێریت و مروڤ یێ پێڤە هاتیە گرێدان و ژبەر ڤێ چەندێ تەکنولوژیا یابویە ئارەستەیێ نوی یێ هەر ئێکی ژمە ژبو زانینێ و فێربونێ و ۆپێشکەفتنێ.
بهاریکاریا تەکنولوژیایێ دونیا یابویە گوندەکێ بچیک و پەیوەندیکرن یا بساناهی ئێخستی چ لسەر ئاستێ هەر تاکەکی یانژی لسە ئاستێ کومپانی و حکومەتاژی. و برێکا وێ تەکنولوژیایێ ئەڤرو گرێبەستێن بازرگانی بساناهی دهێنە گرێدان و پروتوکولێن حکومەتا ژی دهێنە ئەنجامدان و چارەسەریا تەندروستی و زانستێن نویژی زی دگەهینیتە بەردەستێ مە، وهەروەسا ئەڤرو لشوینا زاروک لسەرێ رێکا و کولانا یاریا بکەن، بهاریکاریا ڤێ تەکنولوژیا نوی، زاروک یێ دمالدا یاریێن خو دکەتن و دگەل هەڤالێن خو دئاخڤیت و نەخشا چێ دکەت و خو فێر دکەت و دخوینیت و ئەرکێن خو یێن خاندنگەهێژی هەمیا درێکا ڤێ تەکنولژیێ جێبەجێ دکەن.
ئەڤ تەکنولوژیایە یا بویە ئەگەرێ پێشڤەچونا گەلەک ئەرک و کارا و هەروەسا پەیوەندی دناڤبەرا تاک و دەزگەهێن رەسمی دا یا بساناهی ئێخستی. ئەڤ تەکنولوژیە یا بویە ستوینەکا گرنگ دژیانێ دا، بشێوەیەکی کو ئێدی مروڤ نەشێتن دەستا ژێ بەردەت.
لبەرامبەر ڤێ چەندێژی ڤێ تەکنولوژیایێ کارتێکرنەکا خراب یا لسەر پەیوەندیێن مە یێن جڤاکی کری. یا بویە ئەگەرێ دابرینا پەیوەندیا دناڤبەرا گەلەک خێزانادا، یاوەلێ کری کو هەر ئەندامەکێ خێزانێ یا خو دقولاچکەکا مالێ دا ئاسێ کری و مژویلی کومبیوتەرێ خویە، تەلەفونا خویە یان مژویلی تەلڤزیونێ یە و ئەو دگەل کەسەکی ژ خێزانێ نا ئاخڤیتن، بتنێ دگەل هەڤالێن خو دئاخڤیت برێکا موبیلا خو. ئەڤ چەندەژی یابویە ئەگەرێ دابرینا ئەندامێن خێزانێ ژئێک و هەروەسا پەیوەندیێن دناڤبەرا ئەندامێن خێزانێ دا یێن لاواز و سار کرین.
بکارئینانا زێدە و بێ سنورا ئامیرێن تەکنولوژیا نوی یا بویە ئەگەرێ سەرداچونا زاروکا و ئالودەیا وان لسەر ڤێ تەکنولوژیێ. و ژ ئەنجامێ بکارئینانا زێدە یا ڤێ تەکنولوژیایێ گەلەک مروڤ یێن توشی نەخوشیێن دەرونی بوین. هەروەسا یا بویە ئەگەرێ لێک نەتێگەهشتنا دەیبابا دگەل ئێک و دئەنجام دا توندو تیژیا خێزانی یا دروست بوی و دوماهیکا ڤان خێزانا گەلەک جارا یابویە ژێک ڤەبون و ڤێ چەندێژی ئارێشێن جڤاکی یێن دروست کرین و رێژا ژێک جودابونێ یا بلند کری. ژبەر هندێ دبێژن:”هەمی تشت بخێ و خێژی بمەعنا ”.
 ڤێ شورەشا تەکنولوژی رەوشت و تیتال یێن ژپاشڤە برین و لشوینا ئەندامێن خێزانێ پێکڤە روینن و پێکڤە بدلەکێ گەرم و برێز چارەسەریا ئارێشێن خو یێن روژانە بکەن یانژی دەمەکێ خوش پێکڤە ببەن، هەر ئێکێ بویە لاوێ دلێ خو و بتنێ بو خویە و دگەل خویە. مینا دبێژن “ کەسێ شولەژ من نینە و دێ وێ کەم یا من دڤێت”.
نڤێسەر “ ئەلفن توفلر” دپەرتووکا خویا بناڤێ “ پێلا سێ یێ” دا دبێژیتن: “ شارستانیا نوی بومە شێوازەکێ نوی یێ خێزانێ ئینا، و رێکێن کاری وژیارێ و ئەڤینیێ گوهورین و ئابوریەکێ نوی دیاربو کو ژ ئەگەرڤی ئابوری ئارێشێن نوی یێن سیاسی پەیدا بون و هەروەسا هشیاریا مروڤی ژی هاتە گوهارتن”.