لە پەراوێزی هەواڵە گەرمەكانی كوشتنی ژنان بە هۆی ناموسەوە!

23/04/2021

بەهار مونزیر
لەم سەردەمەدا هەر جارەی بابەتێك دەبێتە پرسی ڕۆژ و تیشكی دەخرێتە سەر، وەك بینیمان لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا پرسی كوشتنی ژنان لە ناو خێزاندا بە هۆكاری نامووسەوە زۆر كرایە پرسی میدیا بە گشتی، تەنانەت تا ئەو جێگەیە ڕۆشت كە سەرۆكی حكومەتیش لەسەری هاتە دەنگ. 

لێرەدا دەپرسین، بۆ لە كاتێكی وا تایبەتدا ئەم پرسە هەڵدرایەوە و بووە بابەتیی گەرم و چەند ڕۆژیك لەسەری ڕۆیشتن؟ چین و توێژەكان گفتووگۆیان لەسەركرد و هەر كەس لە دیدگای خۆیەوە هۆكارەكانی خستەڕوو و ڕێگەچارەی بۆ سنووردانانی خستە ڕوو، لە ڕێگەی جیاوازەوە بابەتەكە باسكرا، لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانیش بەگشتی قسەی لەسەر كرا، چ لە ناو كوردستان و چ كوردانی تاراوگەش، هەر لە نەفرەتەوە تاكو پشتیوانی لە بكوژانیش كرا، هەر  لە پارێزەرەكانەوە، دادوەرەكان، سیاسیەكان، پەرلەمانتاران، رۆژنامەنووسانەوە، وەك هەموو كات نەفرەتی چالاكوانان و ڕیكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنیی بە شێوەی دیار و بەرچاو لەسەری هاتنەدەنگ، لە شێوەی نامە و پۆستی فەیسبووك دەربڕینی هەڵوێست و درووستكردنی ڕاپۆرتی میدیایی...تاد
لەم نووسینەدا دەمەوێت كەمتر بچمە سەر باسی كوشتنی ژنان بە شێوە گشتییەكەی و مێژووی زیادبوون و هۆكار و باكگراوند و درێژەپێدانی ئەم تاوانانە و بێباكی حكومەت و دەسەڵاتە جیاوازەكان، ئەمەش بەو هۆكارەی چەندینجار چ لە نووسیندا چ لە چاوپێكەتنەكاندا باسمكردەوە، لێرەدا وەك ئاماژەمپێكرد وەڵامی كۆمەلێك گرێ وگۆڵە دەدەمەوە،بە پێی توانا ئەزموونی كاركردنم لەم مەیدانەدا و بەدواداچوون و كاركردنم سەبارەت بە تاوانەكانی كوشتنی ژنان بە هۆكاری نامووسەوە. 

پێمباشە سەرەتا یەكێك لە دۆسییەكان بە نموونە بهێنمەوە و بیكەمە دەستپێكی وردەكاری باسەكەم، ئەویش تاوانی كوشتنی (زەهرا)یە، كە لە شاری هەولێر ڕۆژی ١٦ی ئەپریڵی ٢٠٢١ درایە بەر گولە و بە پێی زانیارییەكانی پۆلیس ١٣ گولەی بەركەوتبوو، لە لایەن هاوسەرەكەیەوە كوژرا بە هاوكاری كەسوكاری هاوسەرەكەی. 
جیاوازی ئەم تاوانە لەگەڵ تاوانەكانیتردا چییە؟ 
یەكەم/ ئەم كوشتنە پێش هەر شتێك كوشتنێك بوو كە لە ڕووی چاوی كامێراكانەوە گرنگی پێدرا و كوشتنێكی ڕوون و ئاشكرا بوو، نە بەشەو و لە تاریكیدا بوو نە بكوژ بە فەرمی نادیار بوو تاوانێكی ئاشكراو و بكوژیش دیار. .
دووەم/ باوك و دایكی زەهرا نیشاندران و قسەیان لەسەر تاوانەكە و ڕووداوەكە كرد و باسی ژیانی  خراپی كچەكەشیان كرد وە شاهدی ئەوەیان دا كە لەداڵدەدانی ژنان بوە چەند ڕۆژ و ژیانیكێ نەهامەتی و سەختی لەگەڵ هاوسەرەكەی بەڕێكردوە. 
سێیەم/ بەشداری ئەو مەلایە بوو كە مارەبڕینەكەی كردبوو، لە كاتی هاوسەرگیری زەهرا دا، راشكاوانە دانی بەوەدا نا كە كارێكی شەرعی كردوە نەك یاسایی
 چوارەم/ بوونی دەنگی خەڵك و ڕای گشتی، بەرامبەر بە تاوانەكە تا ئەو كاتەی ڕووداو بە تەلەفۆن گفتووگۆی لەگەڵ بكوژدا كرد و هەر لەوێدا دانی بە تاوانەكەیدا نا، ئەوەش كاریگەریی لەسەر كەمكردنەوەی هەستی خەڵك دانا، بە ناو هێنانی بوونی پەیوەندی زەهرا لەگەڵ پیاوێكی تردا
پێنجەم/ تەواوبوونی باسی كەیسەكەی بە لێدوانی فەرمی وەزیری ناوخۆی  حكومەتی هەرێمی كوردستان و ڕاگەیاندنی ئەوەی گوایا بكوژ هەڵهاتووە، بێ باسكردنی پلانی خۆیان كە چ ڕێگەیەكی تر دەگرنە بەر 
پێنجەم/ نەبوونی دەنگێكی بەهێز لە لایەن ڕێكخراوەكان بەتایبەتی وەك وەستانەوە و ڕێكخستنی چالاكی بەرچاو (ئەمەش دەكرێت هۆكاری بوونی ڤایرۆسی كۆرۆنا ئاستەنگی درووست كردبێت)
من دواتر لە باسەكەمدا باسی ئەم خاڵانەی سەرەوە دەكەم كە بۆ گرنگن، چۆن دەتوانن ببنە هەوێنی كاری ڕاستەو خۆ و بەرچاو لە كاری مەیدانی ناو ڕێكخراوەكان!
 
لێرەدا پێویستە بپرسین، بە كوشتنی زەهرا، كێشەی ژنكوژی لەم كۆمەڵگەیە بەرەو كوێ دەچێت؟ ئایا بەو هۆكارەی سەرۆكی حكومەت داوای لێكۆڵینەوە و سزادانی تاوانباران دەكات دۆسیەكەی زەهرا، لەوانەی تر جیادەكرێتەوە؟ یاخود وەك هەردوو خوشكەكەی چەمچەماڵی لێدێت! یاخود بۆ ماوەیەك بێدەنگی لێدەكرێت و دۆسییەكە لەبەر هەڵهاتنی بكوژ لە بیر خەڵك دەبرێتەوە؟ ئایا پرسیارێكی تر بۆ ئێوە وەك من درووست نابێت خەیاڵمان بچێت بۆ ئەوەی ئەم تاوانە گەورەیە سوڵحێكی خێزانی تیادا بكرێت وەك تاوانی كوشتنی دونیا لە شارۆچكەی كەڵەكچی، كە بكوژ دانی بە تاوانەكەشی دا نا بەڵام باسی نامووسی تیا كرا هەستی ڕای گشتی گۆڕا حزبیش پشتوانی لە بكوژ كرد؟ ئەی ئەو دۆسییەی تاوانەش هەر وەك ئەم دۆسیەیە نەبوو؟  چی لێهات لە كاتێكدا بە منداڵی وەك زەهرا درا بوو بە شوو، شیربایی لە هاوسەرگیریەكەدا وەرگیرابوو! دواتر وەك بینیمان تاوانەكە بە سوڵحی عەشایەری یەكلابوویەوە و كەس پرسیاری نەمان ئێمە نەبێت. 
ئایا دۆسییەكانی كوشتنی ژنان لە كوێدا لەیەك دەچن و لە كویدا لە كوشتنی ئاسایی دا خۆیان جیادەكەنەوە؟
 لێرەدا دەمەوێت وەڵامی گوتار و گفتووگۆیەك بدەمەوە كە پێم وایە نا-تێگەیشتنێك هەیە، ئەو گوتارەی دەیەوێت كوشتنی ژنان هەر وەك كوشتنیێكی تر ببینێت لە كاتێكدا كوشتنی ژن لەسەر نامووس بێت و تاكە هۆكار پەیوەندیی بێت؟

لەو كۆڕ و كۆبوونەوانەی بەشداریی تێدادەكەین زۆرجار گوێمان لێدەبیت كە دەوترێت كۆمەلگەی كوردستان كۆمەڵگەیەكی توندوتیژە و پێوستمان بەوەیە هەر لە سەرەتای پەروەردەكردنییەوە دەست پێبكیەن! من لەگەڵ ئەم گوتارە گشتییەدا كێشەم نییە وەك هیوایەك سەیری بكەین و كاری لەسەر بكەین،  بەڵام ئایا ئەم گوتار و تێروانینە دەردی ئێمە چارە دەكات؟ یاخود دەمانبایتەوە بۆ ئەو جێگەیەی كە نزیكمان بكاتەوە لەوەی سنوور بۆ ئەو تاوانانانە دابنێرێت؟یاخود بنەبڕ بكرێت؟ 
بێگومان نەخێر. بە باوەڕی من ئەم دیدە و ئەم گوتارە كێشەكەی لەوێوە دەستپێدەكات كە نابەرپرسیارییەتی نیشاندەدات، بەڵكو كێشە سەرەكییەكە ئەوەیە كە هەوڵی زۆر دراوە ساڵانێكە كێشەی تاوانەكانی ژنان بەم درووشمە بەردەوامی پێبدات و كێشەكە دەكاتە كێشەیەكی زۆر ئاسایی و لە پاڵ هەموو ڕۆژێكماندا و هەموو هەواڵێكدا دووبارە دەبێتەوە و گوێ بیستی دەبین، چەندینجار بۆ هێنانەوەی پاساوی كوشتنی ژنان بە هۆی نامووسەوە باس لە كوشتنی پیاوانیش دەكەن بە هەندێك لە توێژەرانی كۆمەڵایەتیشەوە، كە بە هەمان پرسی دادەنێن، واتە باكگراوندی تاوانەكان وەك یەك لە قەڵەم دەدەن! لە كاتێكدا كەمێك خۆیان ماندوو ناكەن بەدوای تاوانەكاندا بچن تاكو بزانن و تێبگەن لە باكگراوندی كێشەكە. ئەم یەكسانی كردنەوەیەی كوشتنی ژن و پیاو وا دەكات كاریگەریی هەبێت لەسەر زهنیی خەڵك تاكو بە وەڵام نەیەت لەسەر كوشتنی كچانیكی گەنج ، كە تاكە تاوانیان ئەگەری  بوونی پەیوەندییەك بووە نەك ناڕێكی یاخود كێشە لەسەر پرسێكی تر، یاخود وێڵ بوونی بوە بۆ ژیانێكی بێ توندووتیژی لە لایەن باوك یان برا و هاوسەرەكانەوە. ئەمە لە كاتێكدایە كە پیاوان بە شانازییەوە باس لە بوونی پەیوەندییە خۆشەویستییەكانی خۆیان یاخود سێكسییەكانی خۆیان دەكەن و لاف و گەزافیشی پێوەە لێدەدەن! لە چەندین سیمینار و كۆڕ و كۆبوونەوە و كۆنفرانسەكاندا چەندین كەسانی ناو حكومەت و كە خاوەنبەرپرسیاریەتین  ئاماری كوشتنی وڵاتانی تر دەهێننەوە بۆ ئەوەی چاوپۆشی لەم تاوانە گەورانە بكرێت كە گوایە لە كوردستانیش هەمان شتە، پرسەكە لەسەر ئەوە نییە لێرە یان لەوێ ژن دەكوژرێت و جیاوازە، بەڵكو ئەوەی لێرە هەیە كوشتنە بەهۆی نامووسەوە نەك هەر كوشتنی ژن، دەبێت ئەمە ڕوونبێت لای هەمووان كە ئەم كووشتنە جیایە وە كاری زۆر ووردو هێز وەستانەوەی بەرفراوانی دەوێت بۆ ڕووبەڕووبونەوە. 

ئەگەر بمانەوێت دۆسییەكانی تر باس بكەین ئەوا دەبێت وردتر زانیاریمان هەبێت لەسەریان، تاكو تێبگەین كێشەكە چی بووە، نەك یەكسەر بڵاوكردنەوەی وێنەی كەسەكە و خۆمان لای خۆمان بیكەین بە خۆكوشتنی نامووسی! واتە نابێت كوشتنی هەر ژن و كچێك  ببێتە كوشتنی ناموسی بەبێ دڵنیایی لە دۆسیەكە. 

بوونی زانیاریی وردتر تایبەت بە خۆكوشتەكان تێكەڵ نەكردنیان، پرسیارێكی تر ئەوەیە ئایا بڵاوكردنەوەی خۆكوژییەكان بەم شێوە بێ سنوورەی ئەمڕۆ چ زیانێك دەگەیەنێت؟ ئایا هیچ دیراسەیەك هەیە لە كوردستان كە كام ڕێگە باشە بگیرێتە بەر تاكو وا نەكات كاریگەریی نەرێنی لەسەر گەنجەكان و كۆمەڵگە دانەنێت؟ پێموایە ئەم كارە كاری كەسانی ئەكادیمییە كە دەبێت چیتر ڕێگە نەدەن بەم شێوە بەرفراوانە ئەم دیاردانە بلاوبكرێنەوە، ئەركی كەسانی دروونناسیشە كە گرنگی بەم لایەنە بدەن، بێنە دەرەوە و لە ناو كۆمەڵگەدا كارەكانی خۆیان ئەنجام بدەن.  
خۆكوشتنەكان و هۆكاری خۆكوشتنەكان، ئەوەی من زیاتر بینیم لەم دوو هەفتەیەی كۆتاییدا تێكەڵاوییەك هەبوو هەر لە دانانی وێنەی ئەوانەی بە هۆكاری نامووسی خۆیان كوشتبێت یاخۆد توندووتیژیەكی تری خێزانی بووبێت لەگەڵ گەنجانێكی دیكە كە بەداخەوە دەستیان چوبێتە گیانی خۆیان بە هەر هۆكارێكەوە بووبیت ژیانیان لە خۆیان سەندبێتەوە؛ بۆ نموونە: ئێمە چۆن زانیمان خۆ كوشتنەكەی شارۆچكەی ڕانیە كە تەلەبەیەكی كۆلێژی پزیشكی بوو، لەگەڵ خۆ كوشتنی كوڕێكی تەڵەبەی گەنج جیاوازیی هەیە؟ ئایا ئەم خۆیندكارە بەهۆی فشاری خێزانییەوە ئەم كارەی كرد یاخود فشارێكی تر بوو لەدەرەوەی فشارێكی نامووس؟ ئەمانە هەمووی تێرامان و پرسیاركردنیان دەوێت نەك تەنیا بۆ پڕكرنەوەی هەواڵ چ لە كەناڵەكان یاخود سوشیاڵ میدیا دەست نە پارێزن لە بڵاوكەدنەوەیان. 

ئەو پێنج خاڵەی لە جیاوازی دۆسیەی زەهرا-دا باسمكردن، بەو هۆكارە گرنگن كە دەیانجار ڕێكخراوەكان لە كاتی كاركردنماندا و لە ناو دادگاكان و قۆناغەكانی لێكۆڵینەوە لە كەیسەكان، لەو جێگەیەی زانیاریمان دەویست دۆسیەكە دەوەستا و هیچی لەسەر نەدەكرا، لەبەر نەبوونی شایەت، نەبوونی دانپیانان لە لایەن بكوژ، نەبوونی خێزان وەك شكاتكار، نەناسینی دۆسیەكە لە لایەن ڕای گشتییەوە و..تاد بە پێچەوانەوە لەم تاوانە هەموو زانیارییەك و دۆكیۆمێنتێك هەیە بۆ ئەوەی كاری جددی لەسەر بكرێت و فشاری تەواو بۆ دامودەزگاكان بهێنیرێت بۆ دۆزینەوەی بكوژ و سزادانیی بە پێی گەورەیی تاوانەكە، ئەمەش بە كاری هاوبەشی دەكرێت كە هەموو مرۆڤێكی خاوەن ویژدان بێتە دەنگ لەسەری، تەنیا لە كاری ڕێكخراوەكانیشدا نەبینرێت؛ ڕای گشتی لەسەر درووستبكرێت، ئەم دۆسیەیە دەتوانێت كاریگەریی دابێت ئەگەر هەماهەنگیی باش بكرێت و نەتەوە یەكگرتوەكان و ڕێكخراوە نێودەوڵەتییەكان بەشێك بن لەم كارە بەرفراوانە.

لە كۆتاییدا دەمەوێت بڵێم، پێوسیتە پێش هەركەسێك ڕیكخراوەكان و میدیاكاران وردتر و دەقیقتر بن لە كاركردن لەسەر دۆسییەكان و بڵاوكردنەوەیان لە ناو كۆمەڵگەدا، لە لایەكی تر دەمەوێت بڵێم تاكو ڕایگشتی چۆن لەسەر پرسی موچە، ئاو، كارەبا، خویندن، خراپی جادە و بان دێتە دەنگ بەو جۆرەش تاوانانی كوشتنەكانی كچانی گەنجی ئەم وڵاتە پێوستی بەو ڕا گشتیەیە كە بە پرسێكی نامرۆڤانە و قێزەونی بزانێت، ئەو ڕا گشتییە ڕووبەڕووی هەموو ئاستەنگی و ڕیگرییەكان ببێتەوە تاكو كۆمەڵگە بە شیوەیەكی گشتی ئەو بەرگە لە خۆی ڕاماڵێت كە لەشی ژن بۆی بوەتە تەوق و هەر ڕۆژەی بەرۆكی كچێكی گەنجی ئەم وڵاتە دەگرێت و كار بۆ ئازادیی هەڵبژاردن و ژیانیكی شایسە بكەین ، چیتر لێدوانی درۆیانەی هیچ كەس و لایەنیك بە هیچ بیانویەك قبووڵ نەكرێت.. 
بەهار موونزیر 
٢٣/٤/٢٠٢١