ئەوەی لە هیندستان ڕوودەدات دەشێت لە كوردستان دووبارە ببێتەوە؟

4 رۆژ پێش ئێستا

د. گۆران عەبدوڵا
بەهۆی كۆرۆناوە هیندستان بە یەكێك لە گەورەترین تراژیدیاكانی مێژوی خۆیدا تێدەپەرێت، ژمارەی توشبون بە كۆرۆنا لە یەك رۆژدا، ٤٠٠ هەزار كەسی تیپەڕاندوە، لە هەر رۆژێكیشدا، نزیكەی چوار هەزار كەس بە كۆرۆنا گیانی لە دەستدەدات، سیستمی تەندروستی ئەو وڵاتە بە تەواوەتی ئیفلیج بوە و لە توانایدا نەماوە روبەڕوی ئەو كارەساتە تەندروستیە ببێتەوە. 
بەڵام ئایا هۆكارەكان چین؟ ئایا ئەمەی لە هیندستان ڕوودەدات، بۆی هەیە لە كوردستانیش دووبارە ببێتەوە. 

وەكو هەر كارەساتێكی گەورەی تر، تەنها یەك فاكتەر هۆكار نیە، لە ڕاستیدا زیاد لە هۆكارێك بۆ ئەم بابەتە لە یەكاكاتدا یەكیانگرتوە.،دەكرێ هۆكارەكان لە ژێر سێ گروپی سەرەكی پۆلین بكەین:
فاكتەری بایولۆژی:
تێكەڵابون و قەرەباڵغی زۆر، ژینگەیەكی لەباری خوڵقاند بۆ سەرهەڵدانی جۆرێكی تازەی ڤایرۆسی گۆڕاوی كۆرۆنا.  ئەم جۆرە گۆڕاوەی لە هیندستان سەریهەڵدا ناوی لێنراوە  B1.617
 بەگوێرەی زانیاریە سەرەتاییەكان، ئەم گۆڕاوە لە جۆرەكانی تری كۆرۆنا خێراتر بڵاودەبێتەوە. 

فاكتەری سیاسی:
وەكو ئەوانەی كوردستان، سیاسیەكانی هیندستان مەترسی كۆرۆنایان بە جیددی وەرنەگرت، لە ڕاستیدا، سیاسیەكان هۆكاری سەرەكی ئەم تراژیدیایەن كە بەسەر وڵاتەكەدا هاتوە، سیاسیەكانی هیندستان لەم دواییانە ملێونان كەسیان بۆ كەمپینی هەڵبژاردن كۆكردوە، لە پێش هەمویانەوە، سەرۆك وەزیران ناریندرا مۆدی ئەو كارەی كرد، مۆدی سەرۆكی حیزبی بەهاراتیا جاناتای هیندۆسیی نەتەوەپەرستە، ئەو ملێونان كەسی بە بێ ماسك كۆكردوە، لە وتارەكانیدا، بانگەشەی ئەوەی كرد كە بەسەر كۆرۆنادا سەركەوتون و ئیتر پێویست بە ترس و خۆپارێزی ناكات، هاوكات لە ئەنجامی سیاسەتەكانی مۆدی، هەزاران جوتیار ڕژانە نزیك دەلهی پایتەخت و ئەوەنەی تر ژینگەیەكی لەباریان بۆ بڵاوبونەوەی ڤایرۆسەكە خوڵقاند. 
ئەم قەڕەباڵەغیە هەرچەندە لە قەبارەدا بەراورد بەوانەی كوردستان ناكرێ بەڵام لەڕۆی چۆنایەتیەوە جیاوازیەكی ئەوتۆیان لەگەڵ قەڕەباڵغی نەورۆز و هاتنی پاپای ڤاتیكان و رەمەزان و كۆنگرەی حیزبەكان و بۆنە كۆمەڵایەتیەكانی كوردستان نیە. 

ڤاكسین و سیستمی تەندروستی:
وەكو كوردستان، هیندیستانیش سیستمێكی تەندروستی خراپ و پچڕپچر و نایەكسان و نادادپەروەری هەیە، سیستمی تەندروستی رەنگدانەوەی سیستمی دواكەوتوی كاستە، لە هەندێ لە شوێنە دەوڵەمەنەكان، نەخۆشخانەی تایبەتی گرانبەها هەیە، بەڵام لە زۆربەی ناوچەكانی تر، سیستمێكی گشتی پشتگوێخراو و كواڵیتی نزم هەیە، ئەمە وایكردوە كارەساتی گەورەی وەكو نەمانی ئۆكسجین و سوتانی نەخۆشخانە ڕووبدات، رێك وەك عێراق و كوردستان. 

لەسەر ئاستی ڤاكسینیشیدا، پارادۆكسێكی گەورە لە هیندیستان ڕوویدا، وڵاتەكە گەورەترین بەرهەمهێنەری ڤاكسینە، بەڵام ژمارەیەكی زۆری هاوڵاتیان متمانەیان بە ڤاكسینەكە نیە و بون بە نێچیری كۆمەڵێك قسە و قسەلۆكی بێبنەمای لە چەشنی ئەوانەی لە كوردستان لە بارەی ڤاكسینەكەوە بڵاوە. 

بەكورتی، ئەو سێ فاكتەرە سەرەكییەی بونە هۆی ڕوودانی تراژیدیای كۆرۆنا لە هیندستان، لە كوردستانیش بونیان هەیە، بۆیە تا كار لە كار نەترازاوە، پێویستە خەڵك و حكومەتیش خەمێك لە داهاتو بخۆن