هەڵبژاردن و گێژەڵوكەكەی سكۆتلەندا و وێڵز‌!

2 رۆژ پێش ئێستا

شیكاریی سیاسی: سۆران قەرەداخی
دوای چوار ساڵ و نیو لە كێشمەكێشمی سیاسی و ناسەقامگیری ئابووری ڕیفراندۆمی كشانەوەی بەریتانیا لە یەكێتی ئەوروپا، هێشتا بەریتانییەكان هەناسەیەكی قوڵیان هەڵنەمژیوە و ئاسۆی لێكەوتەكانی ئەو ماڵ جیاییە ڕوون نییە، كە چی لە باكوری و باشوری خۆرئاوای وڵاتەوە، گێژەڵوكەیەكی تری سیاسی، قژی (جۆنسن) لە لەندەن زیاتر دەئاڵۆزێنێت!

ڕۆژی (6ی ئایاری 2021)، ژمارەیەك هەڵبژاردنی ناوخۆیی بۆ ئەنجومەنی (145) شارو شارۆچكە لە ئینگلتەراو، هەڵبژاردنی ڕاستەوخۆی (13) پارێزگار و  (Mayor)، بە هەڵبژاردنی پارێزگاری لەندەن و (25) كورسی ئەنجومەنی لەندەنی گەورەو، ژمارەیەك سەرۆكی دەزگای پۆلیس لە ئینگلتەرا و وێڵز و هەڵبژاردنی پەرلەمانی هەردوو هەرێمی سكۆتلەنداو وێڵز، ئەنجامدەدرێت.
 
ئەو هەڵبژاردنە ناوخۆییانە،‌ جگە لەمەسەلەی خزمەتگوزاری لەو ناوچانە و كێبڕكێی كەس و لایەنەكان و پیشاندانی بازوی سیاسی هەرلایەك، لە بەدەستهێنانی زۆرترین ژمارەی كورسی و جێگۆڕكێی ڕەنگەكان، هیچی تر نییە و، دڵی لەندەن ناترسێنێت!، بەڵام ئەو تێشوە سیاسییەی كە پارتی نیشتمانی سكۆتلەندا (SNP) و پارتی وێڵز (Plaid Cymru) خستویانە ناو مانیفێستۆی هەڵبژاردنی پەرلەمانی هەردوو هەرێمەكە، لەندەن نایەوێت تامی بكات و لە مردنی خۆت دەترسێت!، ئەویش ئەوەیە؛‌ كە هەردوو پارتەكە،‌ بۆ ئەم هەڵبژاردنە بانگەشە بۆ ئەوە دەكەن، كە ئەگەر براوەی یەكەمی هەڵبژاردن بن، ئەوا ڕیفراندۆمێك بۆ سەربەخۆیی هەرێمەكانیان لە بەریتانیا، ئەنجامبدەن. 

لەم پرسەدا، ئەوەی لە ئێستادا زیاتر مایەی دڕدۆنگی لەندەنە، هەڵبژاردنە پەرلەمانییەكەی سكۆتلەندا و، بردنەوەی پارتی نیشتمانی سكۆتلەندا (SNP) ە، كە ئەگەرێكی بەهێزە و زۆربەی ڕاپرسییەكان ئەوە نیشاندەدەن. هەرچی پارتی وێڵز و پرسی ڕیفرادۆمی سەربەخۆیی ئەو هەرێمەیە، ئەگەرێكی تاڕادەیەك دوورە، چونكە هێشتا مەسەلەی سەربەخۆیی وێڵز لە بەریتانیا، لە هەرێمەكەدا نەبووە بە پرسی ڕای گشتی و نەخەمڵیوە، ئەگەرچی هەڵكشان لەو ڕاپرسیانەدا هەیە كە لەوبارەیەوە دەكرێت، بەرزكردنەوەی ئەم خواستە و خستنە ‌‌ناو مانیفێستۆی هەڵبژاردن لەلایەن پارتی وێڵزەوە، ڕەنگە دەست پێوەگرتنیكی سیاسی و، لاساییكردنەوەی پارتی نیشتمانی سكۆتلەندا (SNP) بێت، كە لە دوو هەڵبژاردنی ڕابردوودا بۆ كۆكردنەوەی زۆرترین دەنگ  دەستی پێوەگرت، چونكە لەوەتەی لە ساڵی (1999)ەوە پەرلەمانی وێڵز دامەزراوە، پارتی وێڵز (Plaid Cymru) نەیتوانیوە ببێت بە پارتی یەكەمی هەرێمەكەو، دەسەڵات هەر لای پارتی كرێكارانە، بەڵام ئەگەر سكۆتلەندا توانی بەم هەڵبژاردنە ئەو خەونە بەرجەستە بكات، ئەوا دوورنییە وێڵزیش لەداهاتووی دووردا بە هەمان شوێنپێكانی سكۆتلەندادا لە بەریتانیای گەورە بچێتە دەرەوە!

ساڵی (2011) پارتی نیشتمانی سكۆتلەندا (SNP) بە بە‌ڵێنی سەربەخۆییەوە كێرفی هەڵكشا و بۆ یەكەمجار لەمێژووی هەرێمەكەداو، لەسەردەمی (ئەلێكس سالمۆند)ی وەزیری یەكەمی سكۆتلەندا (سەرۆك وەزیران)، بوو بە پارتی یەكەم و، دواتر لە ژێر كاریگەری ئەو خواستە میللییەی بۆ ئەنجامدانی ڕیفراندۆم بۆ سەربەخۆیی سكۆتلەندا هەبوو، ڕێككەوتننامەی (ئدنبرە)ی نێوان (دەیڤد كامیرۆن و ئەلێكس سالمۆند)ی لێكەوتەوە، كە بەهۆیەوە یەكەم ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی سكۆتلەندا لە ساڵی (2014)دا بەڕێوەچوو، كە ئەنجامەكەی بڕیاری مانەوە بوو لە چوارچێوە‌ی بەریتانیای گەورە بە رێژەی (%55  بە %45)، بەو هۆیەشەوە (سالمۆند) سەكۆی سیاسی سكۆتلەندای بەجێهێشت و، (نیكۆلا ستەرجن) لە حزب و حكومەت شوێنی گرتەوە، ژنێك كە باسی سەربەخۆیی سكۆتلەندا دەكات، دەمارەكانی ملی بەرزدەبنەوە، هەر بەو خواستەش توانی هەڵبژاردنی ساڵی (2016) بباتەوە و وەك حزبی یەكەم و وەزیری یەكەمی سكۆتلەندا (سەرۆك وەزیران) بمێنێتەوە، لەوساشەوە خەڵك تاودەدات بۆ ئەنجامدانی ڕیفراندۆمی دووەم بۆ سەربەخۆیی سكۆتلەندا. ڕاپرسییەكانیش ئاماژەی ئەو سەربەخۆییەیان داوە، بەڵام دووجار داوای (نیكۆلا ستەرجن) لە لەندەن، بۆ ڕێگەپێدان بە ئەنجامدانی ڕیفراندۆمی دووەم، لەلایەن سەرۆك وەزیرانی پێشوو (تریزا مەی) و، جارێكیش لەلایەن سەرۆك وەزیرانی ئێستا (بۆریس جۆنسن)ەوە، ڕەتكراوەتەوە.
 
ئەوەی زیاتر سكۆتلەندییەكانی مكوڕكردووە لەسەر ئەم خواستە ئەوەیە؛‌ ئەگەر پێشتر تەنها خواستی سەربەخۆییان لە نیشتمانی خۆیاندا، وەك گەلێكی جیاواز هەبوو بێت، ئەوا دوای ڕیفراندۆمی كشانەوەی بەریتانیا لە یەكێتی ئەوروپا، كە سكۆتلەندییەكان زۆرینە بەمانەوە لەو یەكێتییەدا دەنگیاندا، هەستدەكەن كە گوێ لە دەنگیان نەگیراوە، بۆیە دەیانەوێت سەربەخۆیی خۆیان لە بەریتانیا بە دەستبهێنن و بگەڕێنەوە ناو یەكێتی ئەوروپا. 

نیكۆلا ستەرجن، ئەو ژنەی كە زۆرترین قسە لەسەر سەربەخۆیی سكۆتلەندا دەكات، ئێستا لە هەمووكات زیاتر بۆنی ئەو سەربەخۆییە ‌دەكات و، دەیەوێت مێژووی نوێی سكۆتلەندییەكان لەسەردەستی ئەو بنوسرێتەوە،  بۆیە مەبەستێتی بە بردنەوەی نیوە كۆیەكی (129) كورسییەكەی پەرلەمانی سكۆتلەندا، وەك سەركەوتوویەك لەندەن بخاتە ژێر گوشاری ناچاركردن بەڕەزامەندی بۆ ئەنجامدانی ڕیفراندۆمی دووەم، بۆ سەربەخۆیی سكۆتلەندا، بەڵام پیاوە قژ ئاڵۆزكاوەكەی لەندەن (بۆریس جۆنسن)، كەسێكی ئاسان نییە و، ئەو ڕابەرایەتی بەرەی جیابوونەوەی وڵاتەكەی كرد لە یەكێتی ئەوروپا و، خۆی بە براوە و سەركەوتوو دەزانێت، كە هەر ئەوەش گەیاندی بە لوتكەی دەسەڵاتی بەریتانیا. دوای  سەركەوتنی جیابوونەوە لە ‌ئەوروپایش توانی سەركەوتنی هەڵبژاردنیێكی مێژووی بۆ خۆیی و پارتەكەی تۆماربكات، پرسیارەكە ئەوەیە؛ ئایا جۆنسن سەركەوتنەكانی خۆی دەگۆڕێتەوە بە شكستی ناوخۆیی؟! یان پێداگیرییەكانی نیكۆلا، بۆ سەربەخۆیی سكۆتلەندا لە بەریتانیا، ئەزمونی باشوری كوردستان بەبێ ڕەزامەندی بەغداو، ئەزمونی كەتەلۆنیا بەبێ ڕەزامەندی مەدرید، دووبارە دەكاتەوە؟!