ئاسایشی خۆراك

3 مانگ پێش ئێستا

تەحسین تەها چۆمانی
بانكی جیهانی، ئاسایشی خۆراك بەمجۆرە سەیر دەكات: (دەستڕاگەیشتنی تەواوی هاووڵاتیان لە هەموو كاتێكدا بە خۆراكی پێویست بۆ هەبوونی ژیانێكی تەندروست). 
ئەم دەستڕاگەیشتنە بە خۆراك وەك لێكۆڵینەوەكان دەری دەخەن ئێستا بەرەو مەترسی دەچێت. زۆربوونی ژمارەی دانیشتوان و هاوكات گەشەی ئابووری وڵاتانی گەشەسەندوو لە چەند دەیەی داهاتوودا دەبێتە هۆكاری خواستی زیاتر لەسەر خۆراك، بەمەش داواكاری خۆراك نەك زیاد دەبێت، بەڵكو لە لایەنی چۆنییەتیەوە دووچاری گۆڕانكاری ریشەیی دەبێت كە یەكێك لەو پرسانە پرسی گرانی خۆراكە.

بەشێوەیەكی گشتی گەشە و مانەوەی خۆراك لە جیهاندا پەیوەستە بە گەشەی كشتوكاڵییەوە، بەڵام هەر ئەم هۆكارە ئێستا وایكردووە مەترسی دروست بێت، چونكە، تێكدانی ژینگە، گۆڕانكارییەكانی ئاو و هەوا، كەمی باران، بەرزبوونەوەی نرخی سوتەمەنی، لەو هۆكارانەن كە پاشەكشە بە پرسی گەشەی كشتوكاڵی دەكەن.

لە وڵاتانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست، بەتایبەت ئەو وڵاتانەی كە چەندین ساڵە رووبەڕووی شەڕ و ئاڵۆزی ناوخۆیی بوونەتەوە، ئەم پرسە بۆ ئەوان جددیترە، لە عیراق كە دانیشتوانەكەی لە دۆخی شەڕی چەند ساڵەدا بوون لەگەڵ تیرۆر و هاوكات ناكۆكی سیاسی نێوان لایەنەكان پەكی پڕۆسەی سیاسیی ئەو ولاتەیان خستووە، دۆخێكی ناهەموار لەو رووەوە هاتۆتە ئاراوە، بەپێی راپۆرتێكی بەرنامەی خۆراكی نەتەوەیەكگرتووەكان، لە ساڵی 2020 نزیكەی سێ ملیۆن كەس دەستگەیشتنیان بە خۆراك لە مەترسیدایە و خۆراكی پێویستیان نییە، بەو مانایەی سفرەی هاووڵاتیانی عیراق رووی لە بچووك بوونەوەیە لە كاتێكدا كە ئەو وڵاتە زیاتر لە ٪90ی داهاتی ساڵانەی لەسەر فرۆشی نەوتە و یەكێكە لە وڵاتە دەوڵەمەندەكانە لە رووی داهاتەوە.

ئەم دۆخە لە عیراق و هەرێمی كوردستان، ئەمساڵ جیاوازتریش دەبێت، بە جۆرێك هۆكارەكانی كەشوهەوا، كەمبوونەوەی بەرچاوی سەرچاوەكانی ئاو، كەمی باران، بەرزبوونەوەی زیاتری پلەی گەرمی، كەمی پشتیوانی بەغدا و هەرێم لە كەرتی كشتوكاڵی، دابەزینی نرخی دراوی عیراقی و زیادبوونی خواست لەسەر كاڵای هاوردە لە دەرەوە، لەو هۆكارانەی كە كاریگەرییەكی زۆریان بەسەر ئاسایشی خۆراكی هاووڵاتیانەوە دەبێت.

كەواتە، ئایا بەڕاستی لە چەند ساڵی داهاتوو، عیراق و هەرێم دەبێت خۆیان بۆ قەیرانێكی لەو جۆرە ئامادە بكەن؟. وەڵامەكەی بەڵێیە؟.

خراپیی و پشتیوانی نەكردنی كەرت كشتوكاڵ لە عیراق بەگشتی و پشت نەبەستن بە بەرهەمی ناوخۆیی بە ئەگەری زۆر ئەم وڵاتە لە چەند ساڵی داهاتوودا رووبەڕووی قەیرانی ئاسایشی خۆراك دەكاتەوە. جگە لە لاوازی كەرتی كشتوكاڵی، ئێستا داڕمانی نرخی دنیار بەرامبەر بە دۆلار و هاوردەكردنی كاڵای زیاتر لە دەرەوەی وڵات، گرانییەكی زۆری لە بازاڕدا بەدیهێناوە، ئەم گرانییە بەراورد بە داهاتی مانگانەی هاووڵاتیانی عیراق جیاوازییەكی زۆری بەدیهێناوە و كاریكردۆتە سەر بچووكبوونەوەی سفرەكان.

وێڕای بوونی ئەو مەترسییە لەسەر ئاسایشی خۆراك لە عیراق و هەرێمی كوردستان، بەڵام وەك بەرپرسان ئاماژەی پێدەكەن، هیچ لێكۆڵینەوە و بەدواداچوونێك لە لایەن حكومەتەوە نییە لەبارەی مەترسییەكانی قەیرانی خۆراك لە وڵاتدا. بەتایبەت كە ئێستا ئاماژە سەرەتاییەكانی ئەم قەیرانە بەڕوونی دیارن.