ئازاری كلێنچكە چییە؟

08/07/2021

د. هەڤین كەمال شاه
ئازارێكە لەبەشی خوارەوەی بڕبڕەكانی پشتدا دروست دەبێت كە كلێنچكەیە، كۆتا ئێسكە لەبڕبڕەكانی پشتدا و ئێسكێكی سێگۆشەییە،  لەسێ ئێسكی بچكۆلە پێكهاتووە. لەكاتی پێكان یاخود فشار خستنە سەر ئێسكەكە و بەستەر و ماسولكەكانی دەوروبەری،  تووشی ئازار دەبیت،
بە ئینگلیزی بە  (coccydynia) ناودەبرێت.  
لەزۆربەی حاڵەتەكاندا، ئازارەكە چەند هەفتەیەك یاخود چەند مانگێك دەخایەنێت و لەدوای ئەوە ئازارەكە نامێنێت. بەڵام لەهەندێك حاڵەتدا ئازارەكە بەردەوام دەبێت و كار دەكاتە سەر چالاكی ڕۆژانەی كەسەكە. 
نیشانەكانی ئازاری كلێنچكە : 
گرنگترین نیشانەكانی ئازار و هەستكردن بە ئازارە لەكاتی دەستلێدانی ناوچەی كلێنچكەی سەروو سمت . ئازارەكە لەوانەیە بەم شێوانەی خوارەوە بێت : 
- ئازارێكی توندی بێزاركەر و جاڕس بێت لە كلێنچكەدا، هەندێك جاریش تیژ دەبێت.  
- ئازارەكە زیاد دەكات لە كاتی دانیشتن، جوڵان لە دانیشتنەوە بۆ هەڵسان، وەستان بە پێوە بۆ ماوەیەكی زۆر، لەكاتی جوتبوون وسێكسكردندا، لەكاتی سەرئاو و پیسایكردندا، لەئافرەتاندا لە كاتی سوڕی مانگانەدا زیاد دەكات. 
-  خەوزڕاندن بەهۆی  دروستبوونی ئازار لەكاتی پاڵكەوتندا، لەدەستدانی توانای ئەنجامدانی چالاكییەكانی ڕۆژانە پێیهەڵدەستیت، وەك ئۆتۆمبێل لێخوڕین ، چەمانەوە، هەڵگرتنی شتومەكی قورس....هتد. 
هەندێك كەس لەگەڵ ئەم نیشانانەی سەرەوەدا، ئازاری هەردوو سمت و ڕانیشیان بۆ دروست دەبێت، یاخود وەك ئازاری سایەتیكا لەوانەیە بداتە پوز و قاچەكان . 
گرنگترین هۆكارەكانی ئەمانەن : 
- لەكاتی منداڵبوونی سروشتیدا، بەتایبەت ئەگەر منداڵبوونەكە كاتێكی زۆری پێ بچێت و زەحمەت بێت.
- پێكان یاخوود لەكاتی ڕووداوێكدا ئازاری كلێنچكە بدات یاخود درز یان شكاوی دروست بێت، وەك ڕووداوی هاتوچۆ یاخود كەوتنە خوارەوە...هتد. 
-  فشاری بەردەوام یاخود دووبارە لەسەر كلێنچكە، بۆ نموونە لەكاتی دانیشتنی زۆر یاخود وەستان بەپێوە بۆ ماوەیەكی زۆر، قەبزی، لەكاتی سوڕی مانگانە لە ژناندا كە فشار دەخەنە سەر ناوچەی حەوزیان لەبەر ئازار  ......هتد .  
- كێشی زۆر فشار دەخاتە سەر كلێنچكە، بە پێچەوانەشەوە كێشی زۆر كەم ماسولكە و بەستەرەكان لاواز   دەكات ، بۆیە لەهەردوو حاڵەتدا ئەگەری دروستبوونی ئازار هەیە. 
-- هەندێك حاڵەتی دەگمەنیش هەیە وەك : دروستبوونی داخوران و ئێسكی زیادە لەسەر كلێنچكە، هەوكردنی كركڕاگەی كلێنچكە،  هەندێك جار كلێنچكە ڕەق و نەجوڵاو دەبێت، هەندێك حاڵەتی زۆر دەگمەنیش لەوانەیە گرێی شێرپەنجەیی بێت. 
دەستنیشانكردن: 
لە ڕێگای پشكنینی سەریری پزیشكی پسپۆڕ ، نیشانەكان و هەستكردن بە ئازار لەكاتی دەستلێدانی ناوچەكە،  هەندێك جار پزیشك پێویستی بە ئەشیعەی ڕەش و سپی و هەندێك پشكنینی  تاقیگەیی دەبێت، سەیركردنی ناوچەكە بە ئامێری سۆنەر گرنگە بۆ زانینی هەر بریندارییەك لە بەستەر و ماسولكەكانی دەوری كلێنچكە، هەروەها لەهەندێك حاڵەتدا ئەشیعەی تەنووری(MRI) پێویستە. 
بۆكەمكردنەوەی ئازارەكە چی دەتوانیت بكەیت ؟ 
- لەكاتی دانیشتندا دۆشەكەڵەی تایبەت بەكاربێنە، كەناوەكەی كونێكی تیادابێت لەشێوەی دۆنات بێت، یاخود لەشێوەی حەرفی (V) ی ئینگلیزی بێت .
- لەكاتی دانیشتندا دەتوانیت خۆت بچەمێنیتەوە بۆ پێشەوە، بۆ كەمكردنەوەی ئازارەكە . 
-- جەوەنەو پاكی سارد یاخود گەرم دەتوانیت بەكاربێنیت بۆ شوێنی ئازارەكە، بەپێی نەخۆشەكە بەكامیان ئارامتر دەبێت . 
-- ئازارشكێنەكان دەتوانرێت بەكاربهێنرێن بە تایبەتی دژەهەوكردنە ناستێرۆیدەكان ، بەڵام باشترە لەژێر ڕێنمایی پزیشكدا بێت لەبەر زیانە لاوەكییەكانیان . 
--- ئەنجامدانی چارەسەری سروشتی و وەرزشی تایبەت بەو كێشەیە، كەپزیشكی پسپۆڕ بۆت دادەنێت . 
ئەگەر ئازاری كلێنچكەت بەو ڕێگا چارانەی سەرەوە چاك نەبوو، ئەوا پزیشكەكەت لەوانەیە پشكنینی كۆمت بۆ بكات بۆ زانینی هۆكاری تر، ئەشیعەی ڕەش و سپی و ئەشیعەی تەنووری هەندێك جار پێویستن بۆ بینینی شكاوی، داخوران، یاخود هەندێك حاڵەتی دەگمەنی وەك شێر پەنجە . 
چارەسەركردنی ئازاری درێژخایەنی كلێنچكە : 
- لێدانی دەرزی ستیرۆید ، پرۆلۆتێراپی ، پلاز ما بۆ كلێنچكە لەژێر دەلالەتی سۆنەردا . 
- بەكارهێنانی ئامێری شۆك وەیڤ و تێنس لەگەڵ یەكدا بۆ شوێنی ئازارەكە و هەندێك جار دەرزی ئاژنینیش لەناوچەكەدا سوودی دەبێت. 
-- بەكارهێنانی ئامێری ڕادیۆفریكوینسی (radiofrequency) لەژێر ئامێری (C arm) دا بۆ گرێ دەماری (ganglion impar ) بۆ نەهێشتنی ئازاری درێژخایەنی كلێنچك . 
-- نەشتەرگەری؛ كەئەمیش زۆر بەدەگمەن دەكرێت و ئێسكەكە لادەبرێت .

پرۆفایل:
د. هەڤین كمال شاە محمد 
پسپۆڕ لە زانستی ئازار و بەنج
ئەندامی ئەكادیمیای ئەمریكی بۆ ئازار شكاندن