خودا لە نێوان بانگەوازی هۆشیاری و دەعوەی دینیدا

12/07/2021

بەشی سێهەم 
یادگار واژەیی
كاتێك كە تاكەكانی كۆمەڵگە هۆشیار بوون بەو بانگە ناوەكیەی لە ناو خودی هەموو كەسێكدا هەیە بۆ بیركردنەوە و تێڕامان، یان بۆ بەهۆش هاتنەوە و سەربەخۆ بڕیاڕدان، ئیتر لە دەرەوەی ئەم بانگەوازە هۆشیاریە ناوەكیەی مرۆڤ، هەر بانگەوازێكی ئاینی یان ئایدۆلۆژی تر هەبێت لە كۆمەڵگادا، ئەوە بۆ دابەشكردنی كۆمەڵگایە و جگە لە خەڵك كۆكردنەوە یان بە مێگەلكردنی خەڵكی و دەرخستنی شوانێتی خۆی هیچی تر نیە، هەموو ئەو بانگخوازە دەرەكیانەی كە باز ئەدەن بەسەر هەنگاوی بانگەوازی هۆش و بیركردنەوەمانداو بۆ بێدەنگ كردنی من و تۆ دەمانبەنە هەنگاوی بەمێگەلكردن، ئەوا جگە لە پیاهەڵدانی ئەشهەدومابیللا بۆ ئەوان و ڕاهاتنی مێگەل لەسەر سمعنا واگعنا نەبێت هیچی تر نیە.
پێشتر باسمان كرد كە بانگەوازە هۆشیاریەكەی مرۆڤ كە بیركردنەوە و تێڕامانە، هەر لە پەیامە قورئانیەكە سەرچاوە ئەگرێت، یانی تەنانەت بانگەوازی دەرەكی یان بانگەوازی دینی، لە دەرەوەی پەیامە قورئانیەكەشە. چونكە باز بەسەر هەنگاوی بیركردنەوەدا ئەدات و بیركردنەوەی خۆی ئەكات بە هەنگاوێك و ئەیسەپێنێت بەسەر تۆدا، لە كاتێكدا قورئان بیركردنەوەی خۆت ئەكات بە پێوەر بۆ بڕیاردان، نەك هەنگاوی سەپاندنی ئەو!

بانگەوازی هۆشیاری بانگێكە بۆ چاكەی گشتی لە پێناوی خزمەتی گشتیدا و بۆ هەمووانە بەبێ جیاوازی، بەڵام بانگەوازی دینی بانگێكە بۆ جیاكردنەوەی كۆمەڵێك لە كۆمەڵێكیتر و دابەشكردنی چینێكی جیاوازی كۆمەڵگەیە و كردن بە دوژمنایەتی و ڕقەبەرایەتی چینەكانی تری كۆمەڵگەیە، لەسەر ئەساسی دیندار و بێ دین، لە ناو دینداریشدا جیاكردنەوەی چەندین تاقمی ترە و كردن بە دوژمنی كۆمەڵەكانە لەگەڵ یەكتری و هەستكردنە بە جیاوازی! ئەمەش پێچەوانەیە لەگەڵ چەمكی پێكەوە ژیان و چاكە و خزمەتی گشتی كە قورئان جەختی لەسەر كردۆتەوە. هەر بۆیە لە كۆمەڵگەی دینیدا ئەبینیت هەر حیزبێكی ئیسلامی بانگخوازی خۆی هەیە و هەموو بانگخوازەكانیش تەنها بانگی خەڵك ئەكەن بۆ ناو حیزبەكەی خۆیان بەڵام لە پێگەیەكی ئیسلامیانەوە كە دوورە لە پەیامی قورئان، وە ئەوەی مەبەستیانە خڕكردنەوەی كۆمەڵێك خەڵكە لە ئایدیا و بیری ئیسلامی سیاسی خۆیان و ئەوەش كە بەلایدا ناچن و ڕووی تێناكەن، چاكەی گشتی و پێكەوە ژیانە لە پێناو كۆكردنەوەی هەمووكەس تەنها لە پێناوی خزمەتی گشتیدا كە چاكەكردن و خراپەنەكردن بەشێكی گەورەی ئەو خزمەتە گشتیە و پێكەوەژیانەیە، قورئانیش هەر داوای ئەمە ئەكات، بەڵام داواكەی ئەوان دوورە لە قورئان و داوای كۆكردنەوەی خەڵكە لەسەر ئایدۆلۆژیا و فیكری ئیسلامی سیاسی.   

عادەتەن بانگخوازی ئیسلامی بەتایبەتی لە كۆمەڵگەی زۆرینە موسڵماندا بانگەواز ناكات بۆ ڕاكێشانی خەڵك بۆ ئیسلام، بەڵكو بانگەوازی خەڵك ئەكات بۆ ئایدۆلۆژیا! بانگەوازی خەڵك ئەكات بۆ حیزب بەڵام بەشێوەی ناڕاستەوخۆ و بە بەكارهێنانی پێگەی بانگخوازیەكەی! بانگەوازی خەڵك ئەكات لەسەر ئەساسی تەفرەقە و دووبەرەكی! چونكە كۆمەڵگەیەك پێویستی بە بانگەواز نیە كە قەرار بێت خۆی لە ئەساسدا بە موسڵمانێتی هاتبێ و موسڵمانێتی بووبێت بە زۆرینە! ئەمەش ئەگەر بە مەفهومی ئیسلامی سیاسی قەرار بێت بانگەواز بۆ هاتنە ناو خەڵكی بێت بۆ ئیسلام (كە مەفهومە قورئانیەكە وا نیە) ئەوا ئەبێت هەر بەو تێگەیشتنەی ئەوان، بانگەواز لە ناو كۆمەڵگەیەكی بێ دیندا بكرێت! نەك لەناو كۆمەڵگەیەك كە بە حساب كۆمەڵگەیەكی دیندار بێت! 

ئەمە بە مەفهومی ئەوان بۆ بانگەواز، دەرەكەوێت كە كاری كەسانی تەمبەڵە و خۆدزینەوە و دووركەوتنەوەیە لەوەی كە ئەوان خۆیان تووشی كەسانی بێ دین بكەن و ڕووبەڕووی پرسیار و موناقەشە گەلێك ببنەوە، كە نەزانن چۆن وەڵامی ئەوانە بدەنەوە!  چونكە عادەتەن لە ناو موسڵماناندا هیچ پرسیارێك لە بانگخواز ناكرێت و جگە لە ئەشهەدومابیللا و زۆر تەواوە و سمعنا واگعنا نەبێت، ‌هیچیتر ناوترێت! 

دەی ئەمەش لە خزمەتی بانگخوازەكەدایە و لە خوای ئەوێت هەمووی بڵێ وایە و كەس موناقەشە و گفتوگۆی زیاتری لەگەڵ نەكات، تەنانەت ئەگەر كەسێكیش بە بیركردنەوەی هۆشیارانەی خۆی پرسیارو گفتوگۆی زیاتری لەسەر بابەتێك دروست كرد، ئەوا بە ئاسانی بانگخوازەكە بە دەمەدەمێ و لادان لە خەتی گشتی تۆمەتباری ئەكات! 
ئەمەش دروستكردنی مێگەلە و لەگۆڕنانی عەقڵ و بیركردنەوەیە. دووبارە ئەمەش لەدەرەوەی بانگەوازە هۆشیاریەكەی قورئانە و قورئان لەجیاتی ئەوەی عەقڵ لە گۆڕ بدات و پشتگوێی بخات بگرە هانی بیركردنەوە و تێڕامانی عەقڵ ئەدات، بەڵام ئەوان بۆ مەبەستی دروستكردنی مێگەل ئایاتی قورئانی بەكار ئەهێننەوە بۆ لە گۆڕدانی عەقڵ و وەستانی بیركردنەوە!

لە بانگەوازی ئاینەكاندا عادەتەن هەر بانگخوازە و بانگەشە بۆ بەهەشتی لای خۆی ئەكا و كەس بە دۆی خۆی ناڵێ ترشە، لێرەدا لەجیاتی بەهەشتێك چەند بەهەشتێك دەكرێتە پێشنیار بۆ تۆ، وە لە جیاتی دۆزەخێك هەزاران جۆری دۆزەخ دەكرێنە پێشنیار بۆ تۆ، لەكاتێكدا بەهەشت سەرچاوەكەی ئەو بانگەوازە هۆشیاریەی ناوەوەی خۆتە كە بە بیركردنەوە دەتوانی بەهەشتی چاكە و چاكەی گشتی بۆ خۆت مسۆگەر بكەیت و هەر بە بیركەردنەوەش ئەتوانیت خۆت لە دۆزەخی شەڕ و خراپە بپارێزیت. یانی بەهەشت پێش ئەوەی شوێنێكی دیاریكراو بێت، ئەو سەرچاوەی چاكەیە كە لە ناخی خۆتەوە هەڵئەقوڵێ و لەوێوە خزمەت بە گشتی ئەكا و هەر لەوێشەوە بەختەوەری و خۆشگوزەرانی و ئاسوودەیی بۆ خۆت بەدەست دێنیت و دواتر وەك بانگخوازێكی هۆشیاری بەسەر هەمووان بەبێ جیاوازی بڵاوی ئەكەیتەوە.

بەهەمان شێوە دۆزەخیش پێش ئەوەی ئەو شوێنە جیاوازانە بێت كە ئەوان بانگەشەی بۆ ئەكەن، ئەو سەرچاوەی فەساد و شەڕ و خراپەیە كە زیانی گشتی هەیە و هەمووان تووشی ستەم و زۆرداری ئەكات، هەر ئەوەشە ماڵوێرانی بەدوای خۆیدا ئەهێنێ و پریشكی ئاگرینی دۆزەخەكە، زیان لە هەمووان ئەدا و هەمووان نوقمی فەساد و نادادی و تاوان ئەكات و تۆش وەك بانگخوازی دینی توشی خۆتی ئەكەیت و دواتر بە شانازیەوە بڵاوی ئەكەیتەوە. 
لێرەدا ڕۆڵی باشترین كەس كە لە كۆمەڵگەی دینیدا پێگەیەكی هەبێت لەجیاتی بانگخوازان، بۆ دروستكردنی هەلێك بۆ ڕەخساندنی بیركردنەوە و ‌هانی خەڵكی بدات بۆ بەهۆشهاتنەوە بۆ چاكەی گشتی و دووركەوتنەوە لە خراپە و زیانی گشتی، تەنها ڕۆڵی حەكیمان و دڵسۆزان و بیرمەندانە، ڕۆڵی ئەوانەیە كە حەزیان بە پێكەوەژیان و ئاشتەواییە، ئەمانە دەكرێ خانم بن دەشكرێ پیاو بن، مەرج نیە ئەم جۆرە كەسانە هەر مەلا بن، كەسانی بیرمەند و حەكیم ئەكرێ مەلا نەبن و كەسانی ئاساییش بن و تەنانەت خاوەن هیچ مەزهەب و ئایدیایەك نەبن، مەلای ئەمڕۆ دەبێت لەوە دەرچێت كە كاریان تەنها خوێندنی دوازدە عیلم و كاركردن بێت بەو دوانزە عیلمە و بەس! كاری ئەوان ئەبێ خوێندنی زیاد لە دوازدە عیلم بێ و عیلمی زەمەن و عیلمی تەكنەلۆژیا و عیلمی ئەدیان و عیلمی تەعایوش و زۆربەی عیلمە نوێكانیتری هاوچەرخ بخوێنن، هەتا لەجیاتی ئەوەی خەریكی حەڵال و حەرامكردنی ووردە شتەكانی ڕۆژانە بن لە كۆمەڵگەی موسڵماناندا، كە كۆمەڵگەیەكی رووكەشبازی لێ دروست ئەكرێت، بەڵكو خەریكی ڕەخساندنی دەرفەتی بیركردنەوە بن و خەڵكی هۆشیار بكەنەوە لەسەر خوێندنەوە و تێڕامان و گفتوگۆكردن و گەڕان بەدوای فەلسەفەی پرسیار لەدوای پرسیار و فەلسەفەی وەڵام بخولقێنن.

مەلا ئەبێ تێبگات لەوەی كە ئەمڕۆ عەسڕی تەكنەلۆجیا و پیشكەوتنی زانستە، عەسڕی ئەوە نیە تۆ وا بیر بكەیتەوە لەوانەیە كەسێك هەبێت لە گۆشەیەكی ئەم دنیایە ئیسلامی پێنەگەیشتبێ و هیچ نەزانێت لەبارەی ئیسلام و دینەكانی ترەوە! وابیر بكەیتەوە دەبێ تۆ بێیت باسی ئیسلامی بۆ بكەیت و بڵێیت ئیسلام ئائەوەیە! لەكاتێكدا خەڵك ئێستا لە هەموو دنیادا و باشتر لەهەموو سەردەمێك ئەزانێت چ شتێك ئیسلامە و چ شتێكیش ئیسلام نیە؟! وە ئەشزانێت كە چ شتێك دینە و چ شتێكیش دین نیە؟! بۆیە لە سەردەمێكدا كە زۆربەی زانست و ئایدیا و ئاینەكان لەبەردەستن و ڕوونن، دەبێ پێویست نەكات بەوەی كە بانگەشەیان بۆ بكەیت و خەڵكی جیاوازیان تیا دروست بكەیت، چونكە لە ئەساسدا بانگەواز بۆ شتێكی شاراوە و نادیار ئەكرێت كە خەڵك ئاگای لێ نەبێ و هیچی لەبارەوە نەزانێت، ئێمە لە سەردەمێكدا ئەژین كە كەسێك لە زیمبابۆی و كەسێك لە قوتبی شیمالی و كەسێك لە واشنتۆن و كەسێكیش لە ئۆكلاندی نیوزلەند و كەسێكیش لە تۆكیۆ، دەتوانێت لەیەك كاتدا ئاگای لەهەمووشتێك بێ و زۆربەی زانیاریەكان لەسەر هەر شتێك دەتوانێت لەڕێی ئینتەرنێتەوە لە سەرچاوەی گوگڵ بە كلیكێك بەدەست بهێنێت.

بۆیە سەردەمی پێشكەوتنی تەكنەلۆژیا، سەردەمی ڕیكلام و بانگەواز نیە بۆ شتێك كە خەڵكی دەزانێت چۆن لەبارەیەوە بخوێنێتەوە و دەشزانێت چۆن لێی تێبگات، تەنانەت ڕیكلام بۆ هەر شتومەك و كاڵایەك كاتێك ئەكرێت كە ئەو كاڵایە نەناسراو و نەزانراو بێت و كەس هیچ لەبارەیانەوە نەزانێت، یان هێشتا بەپێی پێویست ئەو شت و مەك و كاڵایە سوودو قازانجەكانی دیار نەبێ، بۆیە ڕیكلامیش دێت ئەو سوودانە ئاشكرا ئەكا و نرخی ئەو شت و مەكانە دەرئەخات، ئاین و ئایدیا و فیكرەكانیش هەر ئاوان و لە سەردەمێكدا كە ئەوان هەموویان ڕوون و ئاشكران و هیچ لێڵییەك لە دەركەوتنیان نیە، بۆیە هەڵبژاردنیشیان دەبێ ئازادانە بێ و سەربەخۆیانە لە ئەنجامی بیركردنەوە و تێڕامانی كەسەكەوە بێت و دووربێت لە هەر بەزۆر سەپاندنێك.

تاكە شتێك كە پێویستە بانگەشەی بۆ بكرێ و هاوكۆك بێت لەگەڵ پەیامە قورئانیەكەش، نە دینە و نە فیكرەیە و نە ئایدیایە، بەڵكو هۆشیاری و بیركردنەوە و تێڕامان و خوێندنەوەیە، ڕەخساندنی چاكەی گشتیە تەنها لە پێناوی خزمەت و بەرژەوەندی گشتیدا، وە زەمینە سازكردنە لە پێناوی دووركەوتنەوە لە جەهل و نەفامی و خۆپاراستنە لە بەمێگەلكردنی خەڵك و پارێزگاریە لە خراپە و زیان نەگەیاندنە بە بەرژەوەندی گشتی و چاكەی گشتی و پێكەوەژیانێكی ئاشتیانەیە لەگەڵ هەموو جیاوازیەكاندا.