هەست بە ماندوو بوون دەكەیت لە قاچەكانتدا؟

12/07/2021

د. هەڤین كەمال شاه
هۆكار زۆرە كە ماندووبوون دروست دەكات لە قاچدا، كەلەوانەیە ئازار و گرژی و كزانەوەی لەگەڵدا بێت یاخود نا. 
هەستكردن بە ماندووبوون مەرج نیە نەخۆشی بێت، بەڵام گرنگە كە گرنگی بەجەستەمان بدەین، كاتێك هەست بەماندووبوون دەكەین.
گرنگترین هۆكارەكانی : 
١- بەكارهێنانی زۆر و خراپ بەكارهێنان: بەتایبەت ئەو كەسانەی كەپێشتر كەمتر بەكاریان هێناوە ، وەگرنگە كە بەكارهێنانی بەپێی توانای جەستەی خۆت بێت.
٢- كەم بەكارهێنان : ئەمیش هۆكارێكە بۆ ماندووبوون، بەتایبەت ئەوانەی ماوەیەكی زۆر دادەنیشن یاخود پاڵ دەكەون. 
٣- گرژبوونی ماسولكەكانی قاچ: كەئەمیش دەبێتە هۆی هەستكردن بە ماندوویەتی، پێویستە لەو كاتەدا پشووی تەواو بە قاچەكان بدرێت هەتا نیشانەكان نامێنن. 
٤- كەمی پۆتاسێۆم : كاتێك ڕێژەی پۆتاسێۆم كەمدەبێت لەلەشدا، لەوانەیە ئەم نیشانانەی تریشی لەگەڵدا بێت : 
-بێتاقەتی 
-بێهێزی
-گرژی قاچەكان
-قەبزی 
5-  دەوالی : كاتێك خوێنهێنەرەكان بەباشی كارناكەن، خوێن تیایاندا كۆدەبێتەوە، خوێنهێنەرەكان گەورە دەبن و دەئاوسێن. 
6- كەمبوونەوەی سوڕی خوێن بۆ قاچەكان : لەم حاڵەتەدا خوێن بەباشی ناتوانێت بگواسترێتەوە بۆ پەلەكانی خوارەوەو گەڕانەوەی خوێنیش بەباشی نابێت بەرەو دڵ بۆیە هەڵئاوسان دروست دەبت لە قاچ و پێی و قولەپێدا. 
7- دوو گیانی : كە هەڵئاوسان و ماندووبوون بەهۆی ئەم هۆكارانە دەبێت : 
-گۆڕان لە هۆرمۆندا.
-كوبوونەوەی شلە و ئاو لەخانەكاندا . 
-زیادبوونی فشاری سەر خوێنهێنەرەكان. 
8- نەخۆشی (MS): 
قورسبوون و ماندووبوونی قاچەكان یەكێكە لە دیارترین نیشانەكانی ئەم نەخۆشییە، دیاریكردنی ئەم نەخۆشییە لەلایەن پزیشكی پسپۆڕەوە دەبێت. 

چۆن چارەسەری ماندووبوونی قاچەكانم بكەم ؟ 
١- شانەكردنی وشك : ئەمیش بە فڵچەی تایبەت دەكرێت، كەیارمەتی چالاك كردنی سوڕی خوێن دەدات، سوڕی لیمف چالاك دەكات، وزەی زیاتر دەدات بەقاچەكان ، جگە لەوەی خانەكانی پێست تازەدەكاتەوە. شانەیەك بەكاربهێنە یاخود فڵچەیەك كەدانەكانی سروشتی بن و ڕەق نەبن، لە پێیەكانتەوە دەست پێبكەو بەرەو قاچ و بەرەو دڵ، ئەمە بۆ ماوەی (١٠-١٥)خولەك بكە پێش حەمامێكی سارد. 
٢- حەمامی گەرم : چوونە ناو حەمامی گەرم یارمەتی خاوبوونەوەو ڕیلاكسەیشن دەدات، سوڕی خوێن چالاك دەكات، دەتوانیت ٢ كوپ خوێی ئینگلیزی " خوێی دەریا" یاخود سۆدەی نان بكەیتە تەشتی حەمام یاخود بانێۆكەوە بۆ ماوەی بیست خولەك . 
٣- حەمامی قاچ : شوشتنی قاچەكان یارمەتی پشوودانی قاچەكان دەدات بە كەمكردنەوەی ئازار و ئاوسان و هەوكردن. باشترە تەشتێك یاخود سەتڵێك ئاوی شلەتێن بێنیت و یەك كوپ سركە یاخود خوێی زبری تێبكەیت و بۆ ماوەی بیست خولەك قاچەكانتی تێبكەیت. 
٤- سركەی سێو : هەندێك لەتوێژینەوەكان دەڵێن، چەوركردنی قاچەكان بەسركەی سێو نیشانەكانی دەوالی كەمدەكاتەوە، وەكو گرژبوون و ئازار و ماندووبوون. 
٥- ڕێگای ڕایس (RICE): 
ئاڕ: پشوودان بە قاچەكان 
ئای: ئایس بە واتای دانانی سەهۆڵ لەسەر قاچەكان 
سی: كۆمپرێشن بەمانای بەستنی قاچەكان بە سپلینتی تایبەت یاخود بە باندج 
ئی: ئیلیڤەیشن بە مانای بەرزكردنەوەی قاچەكان ، دانانی .
لەسەر گۆشە بۆ كەمكردنەوەی ئاوسان و ناڕەحەتی. 
٦- مەساجكردن و شێلان.
٧- وەرزشی ئاسان و سادە : هەندێك وەرزشی ئاسان یارمەتی كەمكردنەوەی ماندووبوونی قاچەكان دەدەن، بۆنموونە : 
-دانانی تۆپێكی تێنس لەژێر پێیەكاندا و جوڵاندنی 
-قولەپێت بجوڵێنە بەشێوەی میللی كاتژمێر، یان هەوڵبدە لەسەر زەوییەكە بازنەیەك بكێشیت. دەتوانیت ئەم وەرزشە بكەیت لە كاتێكدا دانیشتویت یان بەسەر پێوەیت. 
-قاچەكانت بەرزبكەرەوە یاخود سكوات ئەنجامبدە 
-كاتێك بەسەر پێوەیت هەوڵ بدە لاسەر پەنجەی پێیەكانت خۆت بەرزبكەیتەوەو دووبارە پێیەكانت دابەزێنیتەوە بۆ زەوی . 

پرۆفایل:
د. هەڤین كەمال شا محەمەد 
پسپۆڕ لە زانستی ئازار و بەنج
ئەندامی ئەكادیمیای ئەمریكی بۆ ئازار شكاندن.