بۆی نابێ

15/07/2021

بەشی دووەم و كۆتایی
١٦
- هەورامییەك لێیگەڕێ هەورامی بێت، ئیتر ئەو خۆی كوردیشەو بەمە لە كوردبوون دەرناچێ. بەڵام فۆڕمێكی تری كوردبوون فەرزبكەیت بە سەریدا،، پێت ئەڵێ بڕۆ ئەسڵەن من كورد نیم هەورامیم. بەو مانایەی كە من كوردنیم بەو جۆرەی كە تۆ ئەتەوێ، بەڵكو من كوردم وەكو خۆم. ئەمە بۆ ئێزیدییەكانیش ڕاستەو تۆ لێیان گەڕێ وەكو خۆیان هەبن، هەر بەوە كوردیشن و كتێبە پیرۆزەكەشیان كوردییە. بەڵام فۆڕمێكی تری كوردبوون فەرزكە بەسەریاندا، ئیتر پێت ئەڵێن، ئێمە كوردنین ئێمە ئێزیدیین!  

١٧- یەعنی كوردبوون دارێك نیە، كە یەك نەوع گەڵاو یەك نەوع بەری هەبێت. بەڵكو كوردبوون باخێكە كە لە هەموو گوڵەكانی پێكهاتووەو هەر گوڵێكیشی بە ڕەنگ و بۆنی خۆیەوە كوردە. یەعنی بوون و گەشەی زمانی هەورامی، یان ئایینی یارسانیی و ئێزدی..خەتەر نیە لەسەر ئەمنی قەومی كورد، بەڵكو ئەوە خودی كوردبوونی ئەوانە!
١٨
- یەعنی ئەبێ كورد، لەناوەوەو لە بوونی ڕەنگاوڕەنگی خۆیەوە، تێگەیشتنێك بۆ بوونی سیاسیی خۆی بەرهەم بهێنێ. نەك بە پێچەوانەوەو لە دەرەوە، ناسیۆنالێزمێك بهێنێ و لەوێوە خۆی تەفسیرو دروست بكاتەوە! 
خۆ ئەگەر لە كوردەوە بچین بۆ كوردستان، ئەوكات شتەكە فرەییترەو جگە لە كورد كە خۆی بوونێكی فرەییانەیە، پێكهاتە ناكوردەكان و فرەییەكی فروانتریشت هەیە، كە هەمووی پێویستە بوونێكی ئازادو ڕیزلێگیراویان هەبێ لە تەنیشتی یەكترداو لەناو خۆبووندا. 
١٩
- ڕەنگە بڵێ ی كێشەی كورد، مانەوەیەتی لە شتە بچوكەكانداو هێشتا لە قۆناغی پێش ناسیۆنالیزمدایە.. بێگومان وایەو هێشتا هەڵنەكشاوە بۆ هاوبەشییە گشتییەكان. بەڵام هۆكارێكی ئەمە، خودی ناسیۆنالیزمە بە تێگەیشتنە باوە دەرەكییەكەی. چونكە ناسیۆنالیزم بە تێگەیشتنە هاوردە دەرەكییەكە، كەڵكەڵەی یەكڕەنگییە. ئیتر هەم پێكهاتەكانی كوردستان و هەم پێكهاتەكانی كوردبوون، ئەكەونە بەردەم مەترسی سڕینەوەو یەكڕەنگكردن و هەر یەكەیان ئەكەوێتە دۆخی بەرگری و مانەوە. بەڵام تێگەیشتنێكی تر لە كوردبوون، كە بنەماكەی فرەیی بێت، هەموو پێكهاتەكان ئەباتە دۆخی دڵنییای و هاوبەشییەكان و ناسیۆنالیزمی كوردییش، لە دوای ئەو دڵنییاییەوە دروست ئەبێ!
٢٠
- ئەمەوێ بڵێم، ئەگەرچی كێشەی كورد، كێشەی نەتەوەیە، بەڵام ناسیۆنالیزم بۆی نابێت. چونكە ناسیۆنالیزم یەكێتی كولتورییەو كوردبوونیش فرەیی كولتوری. 
لە سەرێكی تریشەوە، چونكە كێشەكە، كێشەی دەوڵەت و نەتەوەیە، ئیتر ناسیۆنالیزم ئەبێتە ئەمری واقع. بۆیە كورد ئەبێت ناسیۆنالیزمی خۆی دابهێنێت. ناسیۆنالیزمێكی لە هەندی ڕووەوە پێچەوانەی ناسیۆنالیزم، كە وەڵامدانەوەی خودی كوردبوونەو بناغەكەی "فرەییە" نەك "یەكڕەنگی"! 
٢١
- كە بناغەكە فرەیی بێت، ئیتر بڕێك كێشەكانی ناوخۆ حەل ئەبێت، چونكە زۆرینەی كێشەكانی ناوخۆی كورد، لە عەقڵێكەوەیە كە فرەیی نافامێ. لەگەڵ چواردەوریش بڕێك كێشەكانی خاوئەبێتەوە، چونكە عەقڵێك لەسەر فرەیی دامەزرابێ، ئەتوانێ لەگەڵ بەرامبەریشدا بكەوێتە ناو پێكەوەژیان. بەڵام ئەو ناسیۆنالیزمەی كە لەسەر یەكڕەنگیی دامەزراوە، نە لە ناوەوە، نە لەگەڵ دەرەوە، دانووی ناكوڵێ و كورد خۆشی قوربانیی ئەوەیە!
٢٢
- دۆخی فرەیی زمانی كوردیی، دەرفەتێكی باشە، بۆ ئەوەی كورد لە خۆی تێبگاو عەقڵیەتی تاكڕەهەندی حیزبی و ئایدۆلۆژی و خێڵەكی تێپەڕێنێ و چیتر نەبێتەوە بە كۆپیی دوژمنەكانی و بكەوێتە سڕینەوەی جیاوازییەكانی خۆی. 
سەیركە "مرۆڤبوون" بوونێكی فرەییانەیەو "كوردبوون" بوونێكی فرەییانەیە. جا كە مرۆڤبوون لوتكەی بوونی ئینسانەو كە كوردبوونیش خۆی نزیك و تەبایە لەگەڵ مرۆڤبووندا،، ئیتر پێویست ناكا، لە ڕێگەی ناسیۆنالیزمەوە بیكەین بە شتێكی نافرەیی و دووری بخەینەوە لە مرۆڤبوون!
٢٣
- كورد لەبری جارێك، چوار جار قوربانیی دەستی یەكڕەنگییەكەی ناسیۆنالیزم و دەوڵەتی مۆدێرنە. جا ئەوەی كە خۆی دەردەكەیە، ناكرێ هەر خۆی دەرمانەكەشبێ و كورد نابێ خۆی كۆپیی ئەوانیتر بكاتەوەو لە كاردانەوەو لاساییكردنەوەی ئەوانیتردا، بوونێكی سیاسیی مەركەزی و تاكڕەهەندو نادیموكرات دروست بكات. بەڵكو پێویستە سەیری خۆی بكاو لە بوونە فرەییە كولتورییەكەی خۆیەوە، ئیلهامی فرەیی سیاسییش وەرگرێ و عەقڵێكی سیاسی دیموكرات بەرهەمبهێنێ! 
٢٤
- تێگەیشتن لە فرەزمانییەكەی كورد، دەرفەتێكی باشە بۆ بەرهەمهێنانی عەقڵێكی سیاسیی فرەیی. كێشەی ئێمەش لە ئاستە سیاسییەكەدایەو حیزب و ئایدۆلۆژیاكانی ئێمە، هەرچەنێك جیاوازبن، لەوەدا لێكچوون كە فرەیی نافامن و كە عەقڵێكی خۆسەپێنی نادیموكرات لە سەریاندایە. لێرەدا پارتی و یەكێتی و پەكەكەو ئیسلامی و چەپەكەت هەمان شتن و شوێنەكانیشیان بگۆڕیتەوە، هیچ لە وێنە تاكڕەهەندەكە ناگۆڕێت. ئەوەشی كە پێویستە بگۆڕێت كۆی وێنە تاكڕەهەندەكەیە نەك نوێنەرەكانی ناوی. یەعنی تۆ لەڕێگەی (س)ەوە، نوێنەرایەتی عەقڵێكی تاكڕەهەند بكەیت، یان لە ڕێگەی (ص)ەوە، هیچ فەرقی نیەو نوێنەرایەتی هەمان عەقڵیەت ئەكەیت.
٢٥
- (داواكردنی خویندنی زمانی هەورامی لە "هەورامان" و بەهانەوەچوونی ئاژەڵانی تینوو لە گەرمیان) جوانترین دوو شتن كە لە ئێستای دنیای ئێمەدا ڕووئەدەن. یەكەمیان پێمان پێئەڵێ، "كوردبوون" یەعنی خۆبوونی هەموو پێكهاتەكانی ناو كوردبوون. دووەمیشیان پێمان ئەڵێ، "مرۆڤبوون" یەعنی پێكەوەژیانێكی گەردوونیی و خۆشەویستی بۆ هەموو پێكهاتەكانی ناو ژیان.
٢٦
- وروژاندنی پرسی دەستوریش، بێتامترین شتە لە ئێستای دنیای ئێمەدا. وەكو خۆی نا، وەكو كاتەكەی. چونكە كاتی دەستور، ئەو كاتەیە، كە هەمووان لە سازش و نەرمیدان و هەریەكەو بازنە تەسكەكەی خۆی تێپەڕاندوەو كراوەتەوە بەسەر ڕەهەندە گشتییەكەدا. بەڵام لە ئێستای ئێمەدا هەموو ئاراستەكان لەوپەڕی ڕەقیی و نوقاویدان و تەواو چوونەتەوە ناو بازنەی گرگنیی خۆیان. ئیتر یەكێ ئەڵێ قورئان دەستورمانەو یەكێ ئەڵێ دینی تیابێ نامەوێ. یەكێ ئەیەوێ بە بەری بنەماڵەیەك بیدورێ و یەكێكیش پێگەی لاوازبووە، ئەیەوێ لە وروژاندنی پرسی دەستورەوە بەهێزی بكاتەوە.. یەعنی لەبری هەڵكشان بۆ باڵایی، هەریەكەو بە شەرتی گرگنییەكەی خۆی دەستوری ئەوێت!
٢٧
- كورد پێویستی بە ئایدۆلۆژیا نیە، پێویستی بە بڕێك حیكمەتە. ئایدۆلۆژیا بە مانای هەمان عیلاج بۆ هەموو نەخۆشەكان. حیكمەتیش بە مانای ئەو دوكتۆرەی كە لەگەڵ هەر نەخۆش و نەخۆشییەكدا، ئەچێتە تەفاسیلەوەو بۆ هەر شتێك حەلی تایبەتی خۆی ئەدۆزێتەوە، نەك حەلێكی پێشوەخت و ئامادە بۆ هەموو شتێك.
٢٨
- دەستور، گرێبەستی كۆمەڵایەتی، دەوڵەت، ناسیۆنالیزم.. ناوەكان و چەمكەكان هەرچییەكن، گرنگ ئەوەیە ناوەڕۆكەكەی دوو عەدالەت دابین بكات. لە ئاستی تاكدا، هەمووان ئازادو یەكسان بین وەكو "هاوڵاتیی". لە ئاستی گروپیشدا، هەموو پێكهاتەو ڕەنگەكانی كۆمەڵگا، ئازادو یەكسان بن و نەبرێنە ناو ستەمی یەكڕەنگكردن.
٢٩- سەیركە، هەیە هەر بە بیستنی "علمانییەت" فێ ی لێدێ و هەیە هەر بە بیستنی "ناسیۆنالیزم" یاتاغی ئەسوڕێ و هەشە كوێرببێ و "دین" نەبینێ.. دەی ئەمانە هەموویان هەمان عەقڵیەتن، لەوێدا كە هیچیان ناچنە ناو پاكەتەكەو هەر بە ناونیشنان، زەڕب یان سەح لە كۆی پاكێجەكە ئەدەن. كە ئەمەش خودی بێ ماناییە، چونكە مانا، لەناو پاكەتەكەو لە وردەكاریدایە، نەك لە لۆگۆی سەر قەپاغەكە!
٣٠
- مەسەلەن تۆ لای ئاپۆچییەك و ئیخوانێك دانیشەو بڵێ، لە مەسەلەی شعوب و قەبائیلدا، فیكری ئاپۆ، ئیسلامیترو قورئانیترە، لە فكری سەید قوتب. دەی هەردوكیان پەنجە ئەكەن بە چاوتا، چونكە ئایدۆلۆژیست هەر لە قەباغەوە بڕیاری خۆی داوەو گا بە گونا ئەناسێتەوە. بەڵام ئەگەر واز لە تەشویشی قەپاغەكان بهێنیت و خۆت بچیتە ناو پاكەتەكەوە،، مەفهومی ئایەتەكە ئەڵێ: با شعوب و قەبائیل لەناو تەعاروف و پەیوەندییەكی ئاسۆیی و تەنیشتییدابن.. دەی كرۆكی فیكرەكەی ئاپۆش لە نەتەوەی دیموكرات و كۆنفیدرالیی نەتەوەكان هەر ئەوەیە. لەكاتێكا فیكری سەید قوتب، دنیا دابەشی كوفرو ئیمان و ڕەش و سپی ئەكاو بەمەش هاوتەنیشتی و ڕەنگاوڕەنگی نامێنێ و دیسان پەیوەندییەكی ستوونی ستەمكارانەی سەردەست و ببندەست دروست ئەبێتەوە، بەڵام ئەمجارە سەردەستەكە دەوڵەتی ئیسلامە! 
جا ئەو نەبینراوانە، تەنیا لەوێدا دەرئەكەون، كە خۆت بچیتە ناو پاكەتەكانەوە. ئەگەر چاوەڕێ بیت ئایدۆلۆژیاو نوسراوی سەر قەباغەكان شتێكت پێ بڵێن، ئەبێ هەر خەریكی ڕقبازی و شەڕی مێگەلانەو لەگۆترە بیت.
* ئینجا كە ئەڵێم بۆی نابێ، مەبەستم ئەوەیە، وەكچۆن ناگونجێ، بە زۆرەملێ زمانی سلێمانی بە مناڵێكی هەورامی بخوێنرێت، ئاواش ناگونجێ زمانی هەورامی بكرێتە زمانی زۆرەملێ ی مناڵێكی هەڵەبجە. بۆیە پێویستەو ڕەوایە، زمانی هەورامی بۆ هەورامییەكان خۆیان زمانی خوێندن بێت، نەك لە هەموو پارێزگای هەڵەبجەو بۆ مناڵەكەكانی تریش. یەعنی هەموو شتێك بەقەت خۆی مافەو ڕەوایە، كەمتر ستەمەو زیاتریش هەر ستەمە.