ئەگەر دەنگدان بە پارە بوایە؟!

13/09/2021

ڤینۆس فایەق
بۆ خۆ كاندیدكردن بۆ نوێنەرایەتیكردنی خەڵك لە پەرلەماندا یان سەرۆكایەتیكردنی وڵاتێك، تەنها ویستی خۆت بۆ وەرگرتنی ئەو پۆستە بەس نییە، دەبێت خەڵك بۆ ئەو پۆستە بەشیاوت بزانن، ئەوجا حزب لەسەر بنەمای كارامەیی و لێهاتوویی كاندیدت بكات. لەڕاستیدا ئەم پرەنسیپە لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست كاری پێناكرێ، چونكە ئەو كەسەی كە هەنگاوێكی وادەنێ، پێش هەموو شتێك ویستی خۆی و تەزكییەی حزبەكەی بە بنەما دادەنێ.

لەم بارەیەوە نووسەر و رەخنەگری سینەمایی ئەمریكی جۆرج جان ناپان دەڵێ: «بەرپرسە خراپەكان لەلایەن خەڵكە باشەكانەوە هەڵدەبژێردرێن، بەتایبەت ئەوانەی كە دەنگ نادەن.» ئیتر ئەوە دەنگدەرە بە دەنگدان یان دەنگ نەدان ئەو ئیشكالییەتە یەكلاییدەكاتەوە، وەختێك رێگەی سندوقی هەڵبژاردنەكان دەگرێتەبەر، پاشخانێكی مەعریفی وای هەبێت، بزانێت بۆچی بەشداری دەنگدان دەكات؟ بۆچی فڵان كاندید هەڵدەبژێرێت؟ چونكە دەنگدانێكی راستەقینە پڕۆسەیەكی ئەوەندە هەستیارە كە دەبێت چ كاندید چ دەنگدەر هۆشیاری ئەوەیان هەبێت بە ئاگاییەوە بڕیار بدەن، بڕیار لە چارەنووسی تەواوی كۆمەڵگەیەك نەك تەنها خودی خۆی و ئیمتیازات و مووچە خانەنشینییەكەی. بەرپرسیارێتییەكی گەورەیە كەسێك خۆی بە نوێنەری چەند ملیۆن كەس بزانێت، بەرپرسیارێتییەكی گەورەتریشە بە نووكە قەڵەمێك یان پەنجەمۆرێك لە یەك چركەدا بڕیارتدابێت متمانەت ببەخشیتە حزبێك یان كاندیدی حزبێك ببێتە نوێنەرت یان سەرۆكی وڵاتەكەت.

خەڵكی خۆرهەڵات بەگشتی و كوردستان و عیراق مەسەلەكە بەمجۆرە وردناكەنەوە، چونكە ئەگەر وردیان بكردایەتەوە و لێی تێبگەیشتنایە، بیردانیان لەتوپەت نەدەكرد و بەبێ بیركردنەوە رووە و سندوقەكانی هەڵبژاردن نەدەڕۆشتن.

تیۆدۆر رۆزفێڵت دەڵێ: «دەنگدان وەكو تفەنگ وایە، بۆ ئەوەی سوودی هەبێت، دەمێنێتەوە سەر ئەوەی چۆنی بەكاردەهێنێت.» بەواتای ئەوەی چركەی دەنگدانەكەت بشوبهێنە بە پەنجەنان بە تفەنگەكدا، یەكجار فیشەكەكە دەردەچێت، دەبێت وا نیشانەت گرتبێتەوە بیپێكیت، كە نەتپێكا نازانی چ كارەساتێك روودەدات. زۆر گرنگیشە ئامانجەكانمان لە چاوی ئەوانیتردا نەبینین، دەبێت لە عەقڵی خۆماندا وردمان كردبێتنەوە و تێگەیشتبین و بڕیارمان دابێت.

میللەتی كورد ئەزموونێكی درێژخایەنی لەگەڵ پەیمانشكستی هەیە، گەیشتۆتە سنووری ئەوەی كراوەتە قسەی نەستەق و نوكتە. ئیتر خۆ دەبێت بگەینە خاڵێك جیددیانەتر بیر لەم پڕۆسەیە بكەینەوە و بە هۆشیارییەكی زیاترەوە بڕیار لە بەخشینی دەنگمان بە كاندیدەكان بدەین.

هەر بە ئەزموونیش بۆمان تاقیبۆتەوە هەتا ئێستا هیچ هەڵبژاردنێك چ لە عیراق و چ لە كوردستان گۆڕانكاری ریشەیی لە ژیانی خەڵكدا دروست نەكردووە، هیچ كابینەیەكی حكومی ژیانی خەڵكی نەكردۆتەوە ئەولەویەتی كارەكانی، هیچ كابینەیەك لەوەی پێشتری باشتر نەبووە، بگرە هەمیشە خراپتریش بووە. ئەگەر هەموو ئادەمیزادێك وا بیربكاتەوە دەنگی لە هەڵبژاردنەكاندا دەبێ ببێتە مایەی گۆڕانكاری لە وڵاتەكەیدا و دەنگدان بەرپرسیارێتییەكی ئەخلاقییە بەرامبەر بە خۆی و چارەنووسی ژیانی لە كۆمەڵگەدا، ئەوا لانیكەمیش بێت، گۆڕانكاری هەر روودەدات. هەروەها خۆكاندیدكردن بۆ هەر پۆستێك كە بە دەنگدان بەدەستی بهێنێت هەنگاوێكی تەواو ئەخلاقییە لەبەردەم ئەو خەڵكەی دەنگت پێ دەبەخشن و متمانەت پێدەكەن گۆڕانكاری بەسەر ژیانیاندا بهێنیت.

لە وڵاتی ئێمە لە هەمووشت هەرزانتر و بێبەهاتر قسەكردن و ناڕەزاییە، جگەلەوەش لای ئێمە و لە هەموو دونیاشدا دەنگدان بێ بەرامبەرە، ئەگەر بە پارە بوایە رەنگە جدیانەتر بیرمان لێبكردایەتەوە، دیوەكەی تری ئەم پرەنسیپە هۆشیاری دەنگدەر و ویژدانی كاندیدە. هەموو كۆكین لەسەر گرنگی دەنگدان، بەڵام هێشتا نازانین بۆچی گرنگە، چونكە ئەگەر بزانین هەرگیز دوو جار بەدوای یەكدا دەنگ بە یەك حزب یان یەك كاندید نادەینەوە كاندید یان حزبی خۆشمان بێت، ئەگەر بوون و نەبوونی وەكو یەك وابێت.

دواجار دەبێت مەسەلەكە وا ببینین كە خۆكاندیدكردن و دەنگدان بەرپرسیارێتی و ئیلتیزامێكی هێندە ئەخلاقیی گەورەیە، كە گۆڕانكاری لە وڵاتێك، ناوچەیەكدا، لە جیهاندا دروست دەكات، ئەگەر وابیرنەكەینەوە پێویست ناكات هەڵبژاردن بكرێت.