دەنگدان چی دەگۆڕێت لە عێراق؟

14/09/2021

ئاسۆ عەبدوللەتیف
عێراقی ئێستا نە سەروەرییەكی بەهێزی هەیە، نە ئابووری بەهێز و ئاسایش و ئارامی، ئەمە سێ فاكتەری زۆر گرنگن بۆ شكستی دەوڵەت. ئەوەشی كە دەوڵەت رادەگرێت هەر بریتییە لە سێ فاكتەر و بنەمای سەرەكیی، سەروەریی و ژێرخانی ئابووری و ستراتیژی دوورمەودا، عێراق ئەوەشی نییە. ئەوەی هەیەتی ئابوورییەكی رەیعیی - مێگەل، دۆشین، بەرخۆری پارەی نەوت و موفتی ئامادە و پاڵاوگە نایاساییەكانە.
 
عێراق خەیاڵدانێكی نەگۆڕ و كۆنكرێتیی هەیە و هەرگیز بە پرۆسەكانی هەڵبژاردن ناگۆڕێت، بەكورتی عێراقی حاموڕابی و یاساكان و حەزارەتی رابردوو ئێستا ئیتر بۆ هەڵبژاردن ناشێت، چونكە هێز و میلیشیای چەكدار و ئەقتابگەلی گەورە هەن لە دەرەوەی یاساو دەسەڵاتیان لە یاساكان بەهێزترە. لە كۆنترۆڵكردنی ناوچەی سەوز و ماڵەكەی مستەفا كازمییدا دەركەوت حەشدی شەعبی سوپای قوڵی دەوڵەتی مەزهەبییە و بەشێكە لە سیاسەتی مەرجەعیەتی قوم و نەجەف و خۆیان نەك بە ئەڵتەرناتیڤی دەوڵەت دەزانن بەڵكو دەوڵەتەكە خۆیانن. 
 
بینیمان رۆژی 26-05-2021 بەغدا و كازمی شەو و رۆژێكی رەش و درێژ و پڕلە شەرمەزارییان بەڕێكرد و یاساو رێسایان بەتەواوی خستە خزمەتی چەكدارانی حەشدی شەعبی و فەرماندە شەعبییە پۆپۆلیستەكان. ئەوكاتەی دژە تیرۆری عێراق "قاسم موسڵح" فەرماندەی ئۆپەراسیۆنەكانی حەشدی شەعبیان بە ماددەی 4ی تیرۆر لە ناوچەی دۆرەی باشووری بەغدا دەستگیركرد. حەشدی شەعبی  ئیتر مانۆڕو یارییەكەی دەستپێكرد و نمایشە گەورەكەی كرد و كازمی ناچاركرد بچێتە ژێرەوەی یاساكانی ئەوان، لەكاتێكدا حەشدی شەعبی یاسای بۆ دەركراوە لە 2016 و بودجەی خەیاڵی حكومەت و بیرە نەوتەكانیشیان لەژێر دەستیدایە ئیتر هەر كابینە و سەرۆكوەزیرێك بێت لە داهاتوو بەهەڵبژاردنیش یان خۆیانن یان تەسلیم و بێ كاریگەرە لەبەردەم بڕیار و هەژموونەكانی حەشدی شەعبی و كاراكتەرە سەربازییەكانی ( فەتح و گرووپەكانی نوجەبا و حیزبوڵڵاو رەبعەڵا و عەسائیبی ئەهلی حەق و فەرماندەكانی دەرەوەی حكومەت) دەركەوت هەر ئەو هێزە راستەقینەی سێبەریش بوو نەیهێشت كازمی خۆی بەربژێر بكات.
 
لەدوای پرۆسەی ئازادیی هیچ جارێك لە عێراقدا هەڵبژاردن بە رێكاری یاسایی و لەكاتی خۆیدا نەكراوە، هیچ راپرسی و هەڵبژاردنێكیش بەبێ دەستێوەردان و ساختەكاریی رووینەداوە، لە مێژووی عێراقدا بە یەكەمین هەڵبژاردنی پەرلەمانی و یەكەمین راپرسی دەستوورییشەوە كە بۆ نووسینەوەی میساقی دەستووریی وڵات ئەنجامدرا لە ساڵی 2005.
 
ئەو هەڵبژاردنەی دادێ، 10ی ئۆكتۆبەری 2021، كاردانەوەیە و پرۆسەیەكی دیموكراسی ئاسایی نییە بۆ وڵاتێكی ئارام، لەژێر فشاری تووندی ئەمریكادایە بۆ دۆزینەوەی دەرچەیەكە تا شەرعییەت بدرێتە حوكمڕانییەكی یاسایی و دەستووریی لەبری ئەو دەسەڵاتە جەبریی و پاشاگەردانیی و زنجیرە كودەتایەی كە حەشدی شەعبیی دەمێكە دەستی داوەتێ و دەبێ كۆتایی بێت، بەڵام ئایا دەستەی حەشد ئەوەندە دەسەڵات و سێبەریی فراوان بێت هەڵبژاردن چۆن تەندروستانە دەكرێت بەبێ دەستوەردان؟ 
 
ئەوەی مەترسییە لە عێراق، لەسەر داهاتووی تاك و مەدەنییەت و دیموكراسی و فەزای ئازاد فاشیزمی خەوتووە. فۆڕمێك لە شێوەی سێبەری بەعسیزم كاری پێدەكرێت، بەڵام بە رەنگی مەزهەبگەراوە، ئەمریكا هەڵبژاردنی دەوێت بۆ مەبەستی خۆی، نیگەرانی هەڵبژاردن و ساختەكاریی و ئازادییش نییە، ئەمەریكا دەستی پۆڵاین و سێنتراڵیزمیی دەوێ، لەبری قاچی نەرمی دیموكراسیەت و مێشكی ئەكادیمیی و تەكنۆكرات لە كەوانەیەكدا ئەكادیمیستە زانكۆییەكان، وەك چۆن لە ئەفغانستان، میسر، تونس و سعودیە هەمان كاری كرد و تەنانەت لە توركیاش سیكۆلاریزمی نەویست و بەكاریزماكردنی ئەردۆغان و كاڵكردنەوەی ئازادییەكان و دیموكراسی كردە مۆدێل.
 
ئەم عێراقە با سەرۆككۆمار و سەرۆك ئەركانەكەشی كورد بێت، ئەوە رۆتینه ‌و 50 ساڵ پێش ئێستاش كورد لە بەغداد‌ پلە و پایه ‌و شالیار و وەزارەتخانەی هەبووە، جێگری سەدام كورد و جێگری ئەتاتوركیش هەر كوردبوو، دەیان پۆستی باڵای دیكە، بیركردنەوەی سەپاندنی دەسەڵات بۆ سەر ئەم هەرێمه بە تەنیشت پۆستی باڵای كوردەكانەوە دزەی كرد‌، هێشتا خەونی فاشیزم و دژە ئازادی و دیموكراسی لە خەیاڵدانی نوخبەیەكی دەسەڵاتداردایە‌، كەواتە دەبێت خەیاڵدانەكە بگۆڕێت ئینجا هەڵبژاردن تامی خۆی هەیە، ئەگەرنا دەبێت بگەڕێینەوە بۆ مەنتیقی شۆڕشی ئەیلوول و گوڵان و نوێ و بەردەقارەمان، كورد توانای هەبێت دەبێ دەستكاری عەقڵیەتەكان بكات‌، دەنگ و كورسی پەرلەمان هیچ نییە تۆ هەر نەتەوەی دووەمیت، ماف و خواست و فیدراڵی بۆ نەتەوەی دووەم هەڵبژاردن و پەنجا كورسی پەرت و بڵاوی حیزبی و راجیاواز زامنی ناكات، بە گۆڕینی ئەو میتۆد و مۆدیلە دەبێت، كە هێشتا عێراقی پێوە پەیوەستە.