سیستمی سەرمایەداریی لە سەدەی 21 دا چۆن كار دەكات؟

22/09/2021

ئەردەڵان عەبدوڵا
سیستمی سەرمایەداریی كە ئێستا لە تەواوی جیهاندا بەرقەرارە، مایەی شرۆڤەكردن و لێكۆڵینەوەی هەمەجۆر بووە، من پێشتر كتێبە بەناوبانگەكەی ‹كەپیتاڵ، سەرمایە» ی كارل ماركسم خوێندبۆوە، كە تێیدا شرۆڤەیەكی جوان و گرنگی ئەم سیستمەی كردووە، پاشتریش  تێڕوانینی كۆمەڵێك فەیلەسوف و بیرمەندی تری چەپم خوێندەوە لەپێش هەمووشیانەوە لینین، ترۆتسكی، ،بلیخانۆف،كاوتسكیی، گرامشی و كۆمەڵێك بیرمەندی تری چەپ. لە كۆتاییشدا بۆچوونی ئەوانەشم خوێندەوە كە داكۆكی لە سەرمایەدارییی دەكەن لەپێش هەمووشیانەوە  فەیلەسوفی ئەمریكی فرانسیس فۆكۆیاما. 
لەماوەی پێشوودا كتێبی « سەرمایە لە سەدەی بیست و یەك» خوێندەوە كە لە نووسینی بیرمەند و ئابووریناسی فەرەنسی «تۆماس پیكیتی» یە و كاك بیلال ئیسماعیل  حەمە لە ئینگلیزییەوە كردوویەتی بە كوردی. من پێشتر لە رۆژنامەی یونگە ڤێڵتی ئەڵمانیدا نووسینێكم لەبارەی ئەم كتێبەوە خوێندبۆوە، تاڕادەیەكی باش كتێبەكەی ناساندبوو، هەربۆیە دەمویست بە ئەڵمانی دەستم بكەوێت، دواتر ئەم كتێبە لەلایەن دەزگای جەمال عیرفانەوە كرا بە كوردی، زۆرم پێخۆشبوو، بەتایبەتی كاتێك سەیری وەرگێڕەكەم كرد، كە كاك بیلال كردوویەتی بەكوردی، كە یەكێكە لە وەرگێڕە باشەكان. 
بەپێی زۆرێك لە  ناوەندەكانی لێكۆڵینەوەش بێت، ئەم كتێبە بەیەكێك لە كتێبە باشەكانی هەزارەی دووەم دادەنرێت، كە لەبارەی سیستمی سەرمایەداریییەوە نووسراوە. رۆژنامەی ئیكۆنۆمیستی بەریتانی، تۆماس پیكیتی بە ماركسی سەدەی 21 وەسفكرد. 
ئەم كتێبە  شرۆڤەیەكی تەواوی پێچەوانەی ئەوانەی پێشووە كە من خوێندوومەتەوە، نووسەر نەخۆی خستۆتە سەنگەری بەرگری لە سەرمایەدارییی، نە لەسەنگەری دوژمندایە، بەڵكە وەكو ئەكادیمییەك هەوڵیداوە، باسی لایەنی باش و خراپی ئەم سیستمە بكات، كە ماوەیەكی زۆرە لە جیهاندا بەرقەرارە.  
لێرەدا هەوڵدەدەم  ناساندنێكی كورت لەبارەی ئەم كتێبەوە بكەم و كەمێك زانیاریی لەبارەی ئەم كتێبەوە بە خوێنەری هێژا بدەم.

ناوەڕۆكی كتێبەكە
ئەم كتێبە  باسی مێژووی سەرهەڵدان و چۆنێتی دروستبوونی سیستمی سەرمایەداریی دەكات لە جیهاندا، بەتایبەتی لە سەدەی هەژدە و نۆزدە و بیستدا، ئەمەش بەپشت بەستن بە كۆمەڵێك ئاماری گرنگ بەتایبەتی ئامارە حكومییەكانی فەرەنسا و بەریتانیا، كە دوو دەوڵەتن  كۆنترین ئاماریی حكومیان هەیە، نووسەریش زۆر سوودی لەم ئامارانە وەرگرتووە. پاشان بەشێوەیەكی زانستییانە باسی بنەماكانی ئەم سیستمە دەكات. هەروەها باسی سەرمایەدارییی و جۆرەكانی، تایبەتمەندی سەرمایەداریی فەرەنسی و ئەڵمانیی و ئەمریكی دەكات، پاشان باسی گرنگی باج، سیستمی دارایی، هەڵئاواسان، كرێی كرێكاران. هەروەها نایەكسانی، هۆكارەكانی و چۆنێتی زاڵبوون بەسەر ئەم كێشەیەدا دەردەخات. دواتر  باسی تیۆرییە ئابوورییە گەورەكانی جیهان دەكات بەتایبەتی» ماڵتۆس، دیكینز، ماركس، میلتۆن» زۆری تریش. دواجار نووسەر باس  لە چۆنێتی و پێكهاتە گرنگەكانی سەرمایەدارییی لەمڕۆدا دەكات بۆ نموونە گرنگی سەرمایەی خانووبەرە، پشكەكان بۆرسەكان.
لەكۆتاییدا باسی تێڕوانینی خۆی دەكات بۆ كێشەكانی سەرمایەدارییی لەمڕۆدا بەتایبەتی كێشەی كەشوهەوا، كۆچ، نایەكسانی لەناو دەوڵەتاندا، رۆڵی خراپی سندوقە سیادییەكانی كە بە « كۆڵۆنیالیزمی نوێ « وەسفیان دەكات. پیكیتی پێشنیازی باجێكی جیهانی دەكات بەسەر سەرمایەداریی، ئەو  پێی وایە لە رێگەی ئەم باجە جیهانییەوە دەتوانین كۆتایی بەنایەكسانی جیهانی بهێنین. 

سەرمایە و سامان
سەرمایە و سامان دەبنە دوو تەوەری سەرەكی ئەم كتێبە، هەر لەسەرەتای كتێبەكەوە تاكۆتایی، ئەم دوو بابەتە دەبنە تارماییەكی گەورە بۆ ئەم كتێبە. نووسەر پێی وایە دوو جۆر سەرمایە هەیە، یەكەم : مرۆیی، دووەم: ماتریاڵی. لەرووی مرۆییەوە پێی وایە سەرمایەی مرۆیی بریتییە لە هێزی كاركردن، لێهاتوویی، راهێنان و تواناكان. سەرمایەی نامرۆیی یان ماتریاڵی  هەموو شتێك دەگرێتەوە كە خاوەندرێتی پێوەبكرێت و لە بازاڕدا سەودای پێوە بكرێت لەوانە: « كۆمپانیاكان، ئامێر كەرەستەكان، سەرمایەی دارایی.ل66
لەڕووی جیاوازیی نێوان سەرمایە و سامانیشەوە نووسەر پێیوایە كە سەرمایە شێوازی كەڵەكەبوونی سەرمایە دەگەیەنێت لەلایەن مرۆڤەوە، وەكو « باڵەخانەكان، بیناكان، ئامێرەكان، كەلوپەل و ژێرخانی ئابووریی». لەبەرامبەردا  زەویی و درامەتەكانیش ئەوانەی كە بە مرۆڤ بەخشراون و هیچ  كات مرۆڤ هیچی نەكردووە لە كەڵەكبوونیدا، دەتوانین بە سامانی دابنێین. دەشڵێت: زەوی رەگەزێكی پێكهێنەری سامانە، بەڵام سەرمایە نییە. ل67

ئەرك  و كاری سەرمایە 
نووسەر پێی وایە سەرمایە لەهەموو شارستانییەتەكاندا دوو كاری گەورەی ئابووریی دەكات: 
یەكەم: سەرمایە شوێنی نیشتەجێبوون دابین دەكات. بەشێوەیەكی وردتر سەرمایە  خزمەتگوزاری بە شوێنی نیشتەجێبوون بەرهەم دەهێنێت، بەهاكەشی بە بەهای كریێ یەكە نیشتەجێبووەكان دەپێورێت. 
دووەم: كاری بەرهەمهێنانی شمـەك و خزمەتگوزاریەكانی دیكەیە.  ئەمەش بریتییە لە پرۆسەی بەرهەمهێنان  كە پێویستی بە زەوی كشتوكاڵی، ئامڕاز،  بینا، نووسینگە، ژێرخانی ئابووریی، مافی داهێنان. لەڕووی مێژووییەوە  یەكەمین  شێوەكانی كەڵەكەبوونی سەرمایە هەر یەكە لە ئامێرو ئامڕازەكانی بەرهەمهێنان و ئامادەسازی كشتوكاڵی لە خۆدەگرێت « پەرژینكردن،ئاودێریی» هەروەها لە شوێنی نیشتەجێبوونی سەرەتایی « ئەشكەوتەكان، چادرەكان» پێش ئەوەی بگۆڕێن بۆ شێوەی زۆر ئاڵۆزتر  لەسەردەمی مۆدێرندا».ل 282

سەرمایەداریی لە ئەوروپا و ئەمریكا
نووسەر لەم كتێبەیدا پانتایی باشی بۆ مێژووی گەشەسەندن و پێشكەوتنی سەرمایەدارییی لە ئەوروپا و ئەمریكا داناوە بەتایبەتی لە بەریتانیا و فەرەنسا، هەروەها جیاوازیی نێوانیانی دەرخستووە. خاڵی سەرەكی  ئەوەیە كە سیستمی سەرمایەداریی لە ئەوروپادا زیاتر پشتی بەستووە بەو سامانە زۆرەی كە لە كۆڵۆنیاكانی دەستیكەوتووە، لەكاتێكدا ئەمریكا  زیاتر پشتی بە بوونی زەویوزارێكی فراوان بەستووە، جگە لە دەوڵەمەندی وڵاتەكە، هەروەها بوونی  سیستمی كۆیلایەتی كە سوودی زۆری بە سەرمایەدارییی ئەمریكی گەیاندووە. لەم كتێبەدا نووسەر زۆر بەوردی باسی سیستمی كۆیلایەتی و كاریگەرییە ئابوورییەكانی بەسەر ئەمریكاوە دەكات، ئەمەش هەمووی بە پشت بەستن بە كۆمەڵێك ئاماری گرنگ بۆ نموونە لە سەدەی هەژدەدا كاری كۆیلەكان لە %60 داهاتی نەتەوەیییان پێكدەهێنا. لە ساڵی 1860 دا نرخی كۆیلەیەكی نێر  2 هەزار دۆلار بووە، لەكاتێكدا كرێی كرێكارانی كێڵگەكان 200 دۆلار بووە لە مانگێكدا. 216ل
دواتر نووسەر دەڵێت: لە راستیدا ئەمریكا جێگیرییەكی زیاتریی لە رێژەی سەرمایە / داهات بەخۆوەبینیوە تاوەكو ئەوروپا لەسەدەی بیستەمدا، ئەمەش ئەو دەخاتە روو كە بۆچی ئەمریكییەكان تێڕوانینیان سەبارەت بە سەرمایەدارییی باشتر بووە لە ئەوروپییەكان. ل205

سەرمایەداریی خۆی نوێ دەكاتەوە
خاڵێكی سەرنجراكێش و  گرنگ بەلای منەوە، كە تۆماس پیكیتی زۆر باش كاری لەسەركردووەو شرۆڤەی كردووە، مەسەلەی شرۆڤەكردنی سەرمایەداریییە، نووسە پێیوایە كە « سەرمایەداریی بەردەوام لە گۆڕانكاریدایە، سەرمایە سەرەتا  بەشێوەیەكی سەرەكی  زەویوزار بوو، بەڵام  ئەمڕۆ شوێنی نیشتەجێبوون و هەبووە پیشەشازیی و داراییەكان و سەرمایەی مرۆیی جێگەی گرتۆتەوە.  لەسەدەی  18 دا  كشتوكاڵ هەموو چالاكییەكانی ئابووری بەرهەم دەهێنا. هەربۆیە  سەرمایە لە سەردەمی ئێستادا  بە بەروارد بە سەرمایە لە سەدەی 18 دا لە هەندێك شتی كەمدا لە یەك دەچن ل156، 157

سەرمایەداریی لەمڕۆدا
پاشان نووسەر قسە لەبارەی شێوازی سەرمایەداریی لەئەمڕۆدا دەكات  و جیاوازییەكەی دەردەخات، ئەو پیێوایە كە جیاوازییەكی زۆر گەورەشیان نییە. لەمبارەیەوە دەڵێت: ئەوەی تێبینی دەكەین سەرمایە لەمڕۆدا زۆر جیاواز نییە لە رابردوو، تەنها شێوازەكەی گۆڕاوە، لە رابردوودا سەرمایە لەسەر شێوازی زەویزار بووە، بەڵام ئێستا بووە بە پیشەشازیی، دارایی، خانووبەرە،  هێشتا نیوەی دانیشتوانی زەوی خاوەنی هیچ شتێك نین، بەڵام ئێستا چینی ناوەڕاست  خاوەن موڵك هەن،   كە خاوەنی 1/3 سامانی جیهانن، چینی%10 ی دەوڵەمەند خاوەنی  2/3 سامانی جیهانن ، پێشتر خاوەنی%90 ی سامانی جیهان بوون. ل497
خاڵی وەرچەرخانی گەورە لە سیستمی سەرمایەداریی ئەمڕۆ، بەلای نووسەرەوە، هاتنە ناوەوەی چینی ناوەڕاستە، كە وایكردووە كە بەشێك لە سامانی جیهان بۆخۆی بەرێت، هەروەها سەرمایەداریی لەرووی چالاكی ئابوورییشەوە گۆڕانكاریی بەسەردا هاتوەو، بەتایبەتی پێشخستن كەرتی پیشەشازیی و های تێك. 
نووسەر هەوڵیداوە شرۆڤەیەكی ئەكادییمیانە بۆ سیستمی سەرمایەداریی لەمڕۆدا بكات، ئەو پێیوانییە ئەم سیستەمە هەموو كێشەكانی جیهان چارەسەر بكات و مژدەی بەهەشتێكی گەورە بە مرۆڤایەتی نادات هەروەك هەندێك فەیلەسوفی لیبڕاڵ دەیكەن، لەهەمانكاتیشدا زۆر تاریكبین نییە بەم سیستمە و چاوەڕیی نەمانی و لەناوچوونی ناكات، وەكو ماركسییەكان دەیكەن. 
نووسەر دەڵێت:
لەمڕۆدا لە دەیەی دووەمی سەدەی بیست و یەكدا، كە دەبوو نایەكسانییەكانی سامان كۆتایی بهاتایە، بەڵام جارێكی تر نزیك بووەتەوە لە ئاستە بەرزە مێژووییەكانی و بگرە تەنانەت نزیكە ئەو ئاستە مێژوویانەش تێدەپەڕێنێت، ئابووری نوێی جیهان دوو هیوای گەورەی لەگەڵ خۆیدا هێناوە. بنەبڕكردنی هەژاریی و یەكسانی لە نایەكسانییە گەورەكاندا،  سامانی هەندێك كەس هێندەی سامانی هەموو دەوڵەتان دەبێت» 
پاشان پرسیار دەكات: ئایا دەكرێت وێنای ئەوە بكەین لە سەدەی بیست و یەكدا، سەرمایەداریی بە شێوەیەكی ئاشتیانە و بەردەوامانە سەردەكەوێت، یان بە سانایی چاوەڕێی قەیرانەكانی داهاتوو یان جەنگی داهاتوو بین ( لە راستیدا ئەمجارەیان جیهانییە؟»ل620

كەمكردنەوەی رۆڵی كرێكار و جوتیار
خاڵێكی تر كە نووسەر باسی لێوە دەكات، گۆڕینی بنەمای سیستمی ئابوورییە لە جیهاندا و كەمكردنەوەی رۆڵی  هەردوو چینی كرێكار و جوتیاران.  ئەمەش بە پشت بەستن بە كۆمەڵێك ئاماری جیاواز لە هەردوو وڵاتی  فەرەنسا و ئەمریكا، كە هەردووكیان دوو وڵاتی  كۆنی سەرمایەدارییین و سەرەتا لێرەوە سەرمایەدارییی و چینی كرێكار و سەرمایەدار دروستبوو.  لە فەرەنسا لە ساڵی 1800دا رێژەی%64 ی خەڵكی جووتیار بوون، %22 یان كرێكار پیشەشازی بوون، لە%14 یان لە كەرتی خزمەتگوزارییدا كاریان كردووە. لە ئەمریكا %68 جووتیار بوون، لە %18 كرێكاری پیشەشازیی بوون%13 یان لە كەرتی خزمەتگوزارییدا كاریان كردووە. پاش سەد ساڵ لە فەرەنسا جوتیار  رێژەكەی كەبۆتەوە بۆ %43 گەرچی چینی كرێكاران بۆ %29. لەبەرامبەردا كەرتی خزمەتگوزاری رێژەكەی بەرزبۆتەوە  بۆ%28 . 
بەڵام ئەم رێژانە   بۆ ساڵی 2012 بەتەواوەتی گۆڕانكاریی گەورەی بەسەردا هاتووە، هەردوو  چینی كرێكار و جووتیار، رێژەی بەشداربوونیان لە پێكهاتەی ئابووریدا  زۆر دابەزیوە،بەتایبەتی چینی جووتیار.  لەبەرامبەردا كەرتی خزمەتگوزاری رێژەكە بەرزبۆتەوە.  لەم ساڵەدا چینی جووتیار تەنها %3 پێكدەهێنن، گەرچی  كرێكاری پیشەشازی%21  بووە، بەڵام ئەوانەی لە كەرتی خزمەتگوزارییدا كار دەكەن رێژەكەیان بۆ%76 بەرزبۆتەوە.   هەرئەمەش وایكردووە كە رۆڵی سیاسیشیان كەمبێتەوە لەناو كۆمەڵگەدا. 

بەرهەمی جیهانی
خاڵێكی گرنگی تر كە نووسەر هەمیشە جەختی لێدەكاتەوە، مەسەلەی بەرهەمی جیهانە، نووسەر بەپشت  بەستن بە كۆمەڵێك ئامار، ئەو گۆڕانكارییە گەورانەمان پێ پیشان دەدات كەبەسەر وڵاتان و ناوچەكانی بەرهەمهێنانی لە جیهاندا هاتووە. بۆ نموونە لە نێوان ساڵانی نێوان 1900 بۆ 1980  بە رێژەی 70% و%80ی بەرهەمی جیهان لە كیشوەری ئەوروپا و ئەمریكا بەرهەم هاتووە.  تەنها ئەمریكا  رێژەی %40  بەرهەمی  جیهانی بەرهەم هێناوە.  بەڵام پاشان بەتایبەتی لەم سی چل ساڵەی دواییدا، گۆڕانكاریی ریشەیی بەسەر پشكی دەوڵەتان و كیشوەرەكانی تردا هاتووە. بۆ نموونە بۆ ساڵی 2010  ئەوروپا و ئەمریكا تەنها رێژەی%50 بەرهەمی جیهانیان بەرهەم دەهێنن. ئەگەری هەیە   كە ئەم رێژەیە ساڵ لە دوای ساڵ كەمتر بێتەوە بۆ 20-30% ی  بەرهەمی جیهان. لەبەرامبەردا رێژەی هیندوستان  و چین زۆرتر دەبێت.

نایەكسانی
یەكێك لە خاڵە بەهێزەكانی  ئەم كتیبە تەرخانكردنی پانتاییی زۆرە بۆ بابەتی « نایەكسانییە لە جیهاندا» نووسەر لەم كتێبەیدا بەشێوەیەكی زانستیی و ئەكادیمیانە هەوڵیداوە لە بارەی ئەم بابەتەوە بدوێت ئەوەش بە پشت بەستن بە كۆمەڵێك ئاماری جیهانی گرنگ، هەروەها  هەوڵیداوە لە رووی جوگرافیا و مێژووەوە جیاواز بێت، نووسەر هاتووە ئاماری 26 دەوڵەتی جیهانی وەرگرتووە، هەروەها ئاماری دوو سەدە زیاتری بەكارهێناوە بەتایبەتی هی فەرەنسا و بەریتانیا. 
نووسەر پێیوایە دوو جۆرە نایەكسانی هەیە: نایەكسانی لە داهاتی كار، نایەكسانی لە خاوەندارێتی سەرمایە و ئەو داهاتەی لێوەی وەدەستدێت و كارلێكی  نێوان ئەو دوو چەمكە. ل 313
 لە ناوچەكانی بیابانی ئەفریقا، هیندستان، داهاتی مانگانە 150 بۆ 250 یۆرۆیە، بەڵام ناوچەكانی ئەوروپای خۆرئاوا، ئەفریقای باشوور، ئەمریكا،  لە نێوان 2500 بۆ 3000 یۆرۆیە لە مانگێكدا، بەمێشێوەیە داهاتی تاك لەم ناوچانە 10 بۆ 20 جار زیاترە لە وڵاتە  هەژارەكان.   بەڵام لە چین داهاتی تاك 600 بۆ 800 یۆرۆیە ل 90


نایەكسانیی و شۆڕش
 خاڵێكی تر كە نووسەر باس لێوە دەكات كە ئەویش پەیوەندی نایەكسانییە بە شۆڕشەوە، نووسەر باس لەوە دەكات چەندە نایەكسانی زۆرتر بێت ئەگەری شۆڕشیش زۆرترە.
نووسەر دەڵێت: ئەگەر چینی لەسەدا 10 سەرەوە دەستبگرن بەسەر 90% ی بەرهەمی هەموو ساڵێكدا، لەو رێژەیە چینی یەك لەسەدی سەرەوە 50 لە سەدیان هەبێت هەروەك لە حاڵەتی ساماندا، ئەگەری سەرهەڵدانی شۆڕش زۆرە. ل345
لەمەشدا شۆڕشی فەرەنسی بە نموونە دەهێنێتەوە، لەوكاتەدا بەشێكی زۆری داهاتی فەرەنسا لای نوخبەیەكی ئەرستۆكراتی كەم بووە لەكاتێكدا زۆربەی خەڵكی لە هەژارییدا دەژیان.

ئایا سەرمایەدارییی و وەبەرهێنانی بیانی دەبنە هۆی كەمكردنەوەی هەژاریی؟
نووسەر دژی ئەوەیە كە سیستمی سەرمایەداریی  بتوانێت  گۆڕانكاریی ریشەیی لە نەهێشتنی هەژاریی لە دەوڵەتە هەژارەكاندا بكات. لەمبارەیەوە دەڵێت: ئەگەر تەماشای  تۆمارە مێژووییەكان بكەین، بزواتەكانی سەرمایە وا دەرناكەویت كە میكانیزمی سەرەكی بێت لە لێكنزیكردنەوەی نەتەوە هەژار و دەوڵەمەندەكان. هیچ یەكێك لەو دەوڵەتە ئاسیاییانەی كە لەم ساڵانەی دواییدا بە ئاڕاستەی  نزیك بوونە لە دەوڵەتە پێشكەوتووەكانی خۆرئاوا هەنگاویان ناوە، سوودیان نەبینیوە لە وەبەرهێنە مەزنە بیانییەكان، جا كۆریای باشوور یان تایوان یان چین، لەراستیدا هەموو ئەو دەوڵەتانە خۆیان بە شێوەی سەرمایەی فیزیكی و تەنانەت سەرمایەی مرۆییش، تەمویلی وەربەرهێنانە پێویستییەكانیان كردبوو، كە تازەترین توێژینەوەكان بە كلیلی گەشەی درێژخانەی دادەنێن. ل 98
بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا نووسەر دژی داخرانە بەرامبەر بە بازاڕی جیهان و  لەگەڵ كرانەوەیە. لەمبارەیەوە دەڵێت: 
بەشدارییكردن لە ئابووریی جیهاندا لەخودی خۆیدا نێگەتیف نییە، سەروەری بەهیچ شێوەیەك نابێتە هۆی كرانەوە و گەشەكردن. دەوڵەتانی ئاسیا ئەوانەی كە لەم دواییانەدا هەوڵیاندا بە دەوڵەتانی دیكە بگەنەوە، بەشێوەیەكی ئاشكرا  سوودیان لە كرانەوە وەرگرتووە بەرووی جیهانی دەرەوەدا. لە راستیدا ئەو دەوڵەتانە زیاتر سودیان بینیوە لە بازاڕی كراوەی شمەك و خزمەتگوزارییەكان و مەرجەكانی پەسەندكردنی ئەو بازرگانییەی كە زیاتر لێشاوی ئازادیی سەرمایەی تێدایە، بۆ نموونە چین.ل99   
لەبارەی چارەسەریی نایەكسانیی لە جیهاندا پیكیتی دوو رێگەی داناوە: یەكەمیان : بوونی باج. دووەم : بوونی سیستمێكی خوێندنی باش.  نووسەر دەڵێت:
باشترین رێگە بۆ زیادكردنی كرێكان و كەمكردنەوەی نایەكسانییەكان لە كرێدا، لەماوەیەكی درێژدا بریتییە لە وەبەرهێنان لە پەروەردە و شارەزاییەكان. ل 411

نایەكسانی لە ئەمریكا 
نووسەر لەبارەی رێژەی نایەكسانی لە وڵاتانی جیهاندا بەتایبەتی وڵاتانی خۆرئاوا و لەپێش هەمووشیانەوە باسی ئەمریكا  دەكات. لەمبارەیەوە ئاماری زۆر گرنگی پێشكەش كردووە و  ئەو گۆڕانكارییە گەورانە دەخاتەڕوو كە لە ماوەی 100ساڵی پێشوودا بەسەر كۆمەڵگەی ئەمریكاییدا هاتووە. لەو بارەیەشەوە دەڵێت: «لە ساڵی 1910 چینی لە ٪10  خاوەنی نزیكەی ٪80 ی داهات و  سامانی نەتەوەیی بوون.  هەروەها چینی ٪1 هەرە دەوڵەمەندەكانی ئەمریكا خاوەنی ٪45ی سامانی ئەمریكا بوون».
بەڵام لە دوای جەنگی دووەمی جیهانەوە گۆڕانكاریی بەسەر ئەم رێژەیەدا   دێت. 
نووسەر دەڵێت: ٪10ی چینی سەرەوەی ئەمریكا لە سەرەوەی هەرەمی داهاتدا بوون لە نێوان ساڵانی 1950 و 1980 دا، تەنها 30 بۆ 35 ٪ داهاتی نەتەوەیییان بەردەكەوت، بەڵام لە پاش ساڵی 1980 نایەكسانی لە داهات لە ئەمریكادا تەقییەوە، ٪10ی ئەو چینە بەشیان لە داهاتی نەتەوەیی بۆ 45 بۆ ٪50 بەرزبۆتەوە. 
ساڵی 2010 و 2012 بەشیان لە داهاتی نەتەوەیی گەیشتۆتە ٪72 ، پێدەچێت بۆ ساڵی 2030 ئەم رێژەیە بگاتە ٪60 داهاتی نەتەوەیی» ل 386. 
ئەمەش بەلای نووسەرەوە مەترسییەكی گەوەرەیە  بۆ ئەو وڵاتە.

ژمارەی ملیاردێرەكانی جیهان   
نووسەر بە پشت بەستن بە كۆمەڵێك ئاماری جیهانی، باس لە بەرزبوونەوەی ژمارەی ملیاردێرەكانی جیهان دەكات. لەهەمانكاتیشدا باس لە رێژەی سامانیان دەكات و دەڵێت: «لەساڵی 1987 تەنها 140 ملیاردێر لە جیهاندا هەبووە، بەڵام لە ساڵی 2013 دا  1400 ملیاردێر واتە 10 ئەوەندە زیادییكردووە.
سالی 1987 بۆ 100 ملیۆن كەس تەنها 5 ملیاردێر هەبووە، بەڵام ساڵی 2013 گەیشتۆتە 30 ملیاردێر. ساڵی 1987 ملیاردێرەكانی جیهان خاوەنی ٪0.4 سامانی تایبەتی جیهان بوون، بەڵام ساڵی 2013 خاوەنی ٪1.5 ی سامانی تایبەتی جیهانن».  ل 572

داهاتی دەوڵەتە هەژار و دەوڵەمەندەكانی جیهان
بابەتێكی گرنگی تر مەسەلەی دەستكەوتی دەوڵەتان و جیاوازیی نێوان داهاتی دەوڵەتە هەژار و دەوڵەمەندەكانە. لە هەمانكاتیشدا نووسەر هەوڵیداوە هۆكاری ئەم جیاوازییە دەربخات كە زیاتر پەیوەندیی بە سیستمی ئیداریی و باجەوە هەیە.   نووسەر دەڵێت: « ئەگەر تەماشای داهاتی دەوڵەتە هەژارەكان بكەین لە نێوان ساڵانی 1970 بۆ 1980 حكومەتەكان  بە شێوەیەكی گشتی رێژەی ٪10بۆ ٪15 داهاتی نەتەوەیی وەردەگرن، بەڵام  دەوڵەتە مامناوەندەكان بەتایبەتی ئەمریكای لاتین و باكووری ئەفریقا و چین حكومەت رێژەی ٪15 بۆ ٪20 داهاتی نەتەوەیی دەستدەكەوێت، بەڵام لە دەوڵەتە دەوڵەمەندەكان  لە دەیەی حەفتاكاندا 30 بۆ 35 ٪ داهاتی وەرگرتووە، بۆ دەیەی هەشتاكان 35 بۆ 40 ٪ وەرگرتووە». ل 648

گرنگیی یاسای كەمترین كرێ
یەكێك لە یاسا گرنگەكانی  سیستمی ئابووریی خۆرئاوا «كەمترین كرێی كرێكارە»، ئەم یاسایە لە چەند لایەكەوە سوودی بۆ ئابووریی و چینی كرێكار و هەژار هەیە. لەهەمان كاتیشدا وەكو نووسەریش دەڵێت: «رۆڵی زۆرباشی دەبێت لە كەمكردنەوەی نایەكسانی، كەمترین كرێی فیدراڵی لە ساڵی 1923 دەرچوێنرا، نزیكەی بیست ساڵ پێش ئەوەی لە فەرەنسا هەمان یاسا دەربچێت. گومانی تێدا نییە كەمترین كرێ رۆڵێكی سەرەكی هەیە لە پێكهێنان و پێشكەوتنی نایەكسانییەكان لە كرێدا، وەكو چۆن ئەزموونی فەرەنسا و ئەمریكا پیشانی دەدەن» . ل407
دانیشتوان
بابەتێكی گرنگی تر كە نووسەر باسیكردووە مەسەلەی دانیشتوان و پەیوەندیی بە گەشەسەندنی ئابووریی و سامان و نایەكسانییەوە هەیە. نووسەر بە پشت بەستن بە كۆمەڵێك ئاماری گەورە، هەوڵیداوە ئەو پەیوەندییە باسبكات كە لە نێوان گەشەی ساڵانەی ئابووریی و گەشەی دیمۆگرافیدا هەیە. نووسەر هەندێك ئاماری گرنگی خستۆتە روو، بۆ نموونە «ساڵی 1700 ژمارەی دانیشتوانی جیهان 600 ملیۆن كەس بووە، ساڵی 2012 دەگاتە 7 ملیار كەس». نووسەر لەوبارەیەوە دەڵێت: «بە درێژایی سێ سەدە ساڵانە ژمارەی دانیشتووانی جیهان 10 جار زیادییكردووە، ئەگەر بەم شێوەیە بەردەوام بێت، ئەوا ژمارەی دانیشتوان لە ساڵی 2300 دا، دەگاتە 70 ملیار كەس». ل 104
نووسەر هەوڵیداوە شرۆڤەیەكی ورد لەبارەی گەشەی دیمۆگرافی بكات و لایەنە باش و خراپەكانی بخاتەڕوو، لەهەمان كاتیشدا چ كاریگەرییەكی هەیە بەسەر ژیانی خەڵك  و ئابووریی وڵاتانەوە، ئەمەش یەكەمجار بوو كتێبێك بخوێنمەوە وا بە روونی ئەو پەیوەندییەم بۆ شیبكاتەوە. نووسەر لەهەمان كاتیشدا هەوڵیداوە هەڵسەنگاندێكی زانستییانە بۆ تیۆرییەكی  زانای بەریتانی ماڵتۆس بكات كە بە سیستمی ماڵتۆسی ناسراوە. 

خوێندن
بابەتێكی گرنگی تر كە نووسەر باسی دەكات، مەسەلەی خوێندنە. من هەتا ئەم كتێبەم نەخوێندەوە نەمدەزانی چەندە خوێندن رۆڵی لە نەهێشتنی نایەكسانیی و كەمكردنەوەی هەژاریدا هەیە. نووسەر بە پشت بەستن بە كۆمەڵێك ئاماری گرنگ، ئەم بابەتەی شیكردۆتەوە.  لەهەمان كاتیشدا بەهێزبوونی رۆڵی خوێندن لە سەدەی نوێدا دەردەخات. وەكو خۆشی دەڵێت: 
«هچ گومانی تێدا نییە پەروەردە و تەكنەلۆژیا لە ماوەیەكی درێژدا رۆڵێكی گرنگ دەگێڕن». ل 403
لەبارەی رۆڵی لە نەهێشتنی نایەكسانییەوە نووسەر دەڵێت: «لە سەدەكانی پێشوودا كەسێكی هەژار دەیتوانی تەنها لەرێگەی سامانێكی میراتییەوە بگاتە لووتكە و دەوڵەمەند ببێت، بەڵام ماوەی چەند دەیەیەی پاش جەنگی جیهانی دووەم، سەرمایە بە میرات بە جێماو زۆرێك لە  گرنگییەكانی خۆی لە دەستدا و بۆ یەكەمین جار لە مێژوودا كار و خوێدن بوونە دڵنیاترین رێگە بۆ گەیشتن بە لوتكە» ، ل318
دواتریش دەڵێت: «ئەگەر ئەو منداڵانەی كە سەدەیەك پێش ئێستا تەنها قۆناغی سەرەتاییان تەواوكردووە(كە دەكاتە هەر نەوەیەك لەو سەردەمەدا) لەهەمان قۆناغدا بمانایەتەوە، ئەوكاتە هیچ گومانی تێدا نەبوو كە نایەكسانی لە كارەوە و بەتایبەتیش نایەكسانی لەكرێدا زۆر زیادی دەكرد». ل401
هەمیشە لەهەموو جیهاندا  بە باشی باس لە سیستمی ئابووریی و كۆمەڵایەتی وڵاتانی ئەسكەندەناڤیا دەكەین، یەكێك لە هۆكارەكانیش باشبوونی سیستمی پەروەردە و فێركردنە. هەروەكو نووسەر دەڵێت: «هەموو ئاماژەكان بۆئەوە دەچن كە دەوڵەتە ئەسكەندەناڤییەكان، كە نایەكسانی كرێ لەو دەوڵەتانەدا زیاتر مام ناوەندە لە هەرشوێنێكی دیكە، ئەمەش بە ئەندازەیەكی فراوان دەرئەنجامی ئەو راستیەیە كە سیستمی پەروەردەی دەوڵەتانی ئەسكەندەناڤی تارادەیەك یەكسان و گشتگیرە». ل403
لەلایەكی تروە نووسەر باشیی و خراپی سیستمی پەروەردەی وەكو پێوەرێك بۆ پێشكەوتن و دواكەوتنی دەوڵاتەن داناوەو دەڵێت: «لە هەموو كۆمەڵگە مرۆییەكاندا، تەندروستیی و پەروەردە بەهایەكی خودییان هەیە: توانای جێژوەرگرتن لە چەند ساڵێك تەندروستی باش، وەكو توانای بەدەستهێنانی مەعریفە و رۆشنبیرییە، ئەوەش یەكێكە لە مەبەستە بنەڕەتییەكانی شارستانییەت». ل404
 دواجاریش لەبارەی سیستمی پەروەردەوە پێشنیازی نوێ دەخاتە بەردەم  جیهان و دەڵێت: «دەبێت سیستەمی پەروەردە و فێركردن خستنەڕووی جۆری نوێی راهێنان زیادبكات، هەروەها بەرهەمی شارەزاییە نوێیەكان بە شێوەیەكی  خێراو بە تەواوی زیاد بكات، سەرەڕای ئەوەش، ئەگەر دەبێت نایەكسانی كەم بكرێتەوە، پێویستە زۆر بە خێرایی خستنەڕووی شارەزایی نوێ زیاد بكرێت، بەتایبەتی بۆ ئەوانەشی خوێندەواریان كەمە». ل401

تەكنۆلۆجیا
بابەتێكی گرنگ تر كە نووسەر پانتایی باشی بۆ داناوە مەسەلەی تەكنۆلۆجیایە، نووسەر پێی وایە: «پێشكەوتن بەرەو عەقڵانییەتی ئابووریی و تەكنۆلۆجی پێویستی بە پێشكەوتن نییە بەرەو دیموكراسی، هۆكاری سەرەكی ئەوەش ئاسانە: تەكنۆلۆجیا   وەك بازاڕ وایە نە سنووری هەیە و نە ئەخلاق»..ل310
دواتر لەبارەی مەسەلەی مۆڕاڵی مرۆیی و تەكنۆلۆجیاوە قسەی زیاتر دەكات و دەڵێت: «ئەگەر بە راستی كەسێك هیوای ئەوە بێت سیستمێك بدۆزێتەوە  كە عەدالەتی كۆمەڵایەتی و عەقڵانییەتی زیاتری تێدا بنیاتنرابێت  لەسەر بەرژەوەندیی گشتی، بە هیچ جۆرێك پشت بەستن بە گۆڕانكاریی و ئارەزووە سەرپێیەكانی تەكنۆلۆجیا بەس نییە». ل310 

كۆچكردن
خاڵێكی گرنگی تر كە نووسەر باسی لێوە دەكات مەسەلەی كۆچكردنە، كە ئێستا بۆتە یەكێكە لە كێشە گەورەكانی خۆرئاوا. نووسەر تێڕوانینێكی تەواو جیاوازی هەیە لە نووسەر و بیرمەندانی تری جیهان و پێیوایە: «كۆچكردن شێوازێكی ئاشتیخوازانەی دابەشكردنەوە و رێكخستنەوەی نایەكەسانی جیهانیی سامانە. لەبری جووڵاندنی سەرمایە، كە هەموو جۆرە ئاستەنگێكی تێدا بەدی دەكرێت، هەندێكجار ئاسانترە، رێگە بدرێت بە كرێكار بڕوات بۆ ئەو جێگەیەی كە مووچەیەكی زیاتری هەیە. باشترین نموونەش ئەمریكایە، سەرەتا لە سێ ملیۆن كەس پەیدابوو، ئەمڕۆ ژمارەی زیاتر لە 300 ملیۆن كەس دەبێت».ل716 

گۆڕینی كەشوهەوا
بابەتێكی گرنگی تر كە نووسەر باسی لێوەدەكات و بە یەكێكێش لە كێشە گەورەكانی سیستمی سەرمایەداریی و مرۆڤایەتیش دادەنرێت كێشەی گۆڕینی كەشوهەوایە، نووسەر دەڵێت:  «گۆڕانی كەشوهەوا بەشێوەیەكی گشتگیرتر، كە دەگونجێت لەم سەدەیەدا ببێتە هۆی لەناوبردنی سەرمایە سروشتییەكانی مرۆڤایەتی، ئەمەش مەترسییەكی دوورمەدوای جیهانییە».ل 757
نووسەر پێیوایە: دەبێت ئەم كیشەیە لە ئاستی جیهاندا چارەسەر بكرێت، ئەویش هاوڕای نووسەری بەریتانیا نیكۆلاس ستیرنە كە داوا دەكات «٪5 ی كۆی بەرهەمی ناوخۆیی جیهان خەرجبكرێت وەكو هەوڵدانێك بۆ كەمكردنەوەی گۆڕانكاریی كەشوهەوا لە داهاتوودا» ل 758

شەفافییەت
بابەتێكی گرنگی تر كە نووسەر گرنگی پێداوە، مەسەلەی (شەفافییەت)ە.  نووسەر پێیوایە شەفافییەت زۆر گرنگە بۆئەوەی ئاگاداری كەڵەكەبوونی سەرمایە بكەین، لەم رێگەیشەوە دەتوانرێت باجی گونجاو دابنرێت بەم شێوەیە نایەكسانی كەمتر دەكرێتەوە، لەهەمانكاتیشدا ئەم پرسە گرنگە بۆ سیستمی دیموكراسی. 
نووسەر دەڵێت:  «بڕوام وایە گرنگە سووربین لەسەرئەوەی كە یەكێك لە پرسە زۆر گەرم و باوەكان لە چەند ساڵی داهاتوودا بریتییە لە پەرەسەندنی شێوازە نوێكانی موڵك و ماڵ و كۆنتڕۆڵكردنی دیموكراسییانەی سەرمایە». ل 760
دواتر دەڵێت: «بەدڵنییایەوە شەفافییەتی ئابووریی و دارایی بۆ مەبەستەكانی باج گرنگن، بەڵام لەبەر چەند هۆكارگەلێكی گشتی زیاتر، ئەمانە بنەڕەتین بۆ حوكمڕانییەكی دیموكراسییانە و بەشدارییكردن تێیدا». ل 761

دەوڵەتی نەتەوە
نووسەر لەهەندێك شوێندا دژی دەوڵەتی نەتەوە دەوەستێتەوە لە هەندێك شوێنی تریشدا پشتگیریی دەكات بەتایبەتی لەرووی دانانی سیستمێكی  ئیداریی باش و باج وەرگرتنەوە و دەڵێت: «هێشتا  دەوڵەت- نەتەوە  ئاستە راستەكەیە بۆ نوێكردنەوە و گەشەپێدانی شێوازە نوێیەكانی حوكمڕانیی و خاوەندارێتیی هاوبەشی مامناوەند لە نێوان خاوەندارێتیی گشتیی و تایبەتیدا. ئەمە دەبێتە یەكێك لە ئاڵنگارییە سەرەكییەكانی سەدەی داهاتوو. بەڵام تەنها سیاسەتی تەواوكاری هەرێمیی دەتوانێت ببێتە هۆی رێكخستنێكی كاریگەرانەی سەرمایەداریی جیهانی بۆ میرات بەجێماو لە سەدەی بیست و یەكدا». ل761

رۆڵی باج 
هەتاوەكو ئەم كتێبەم نەخوێندەوە لە كاریگەریی گەورەی باج بەسەر نایەكسانییەوە بۆم دەرنەكەوتبوو، نووسەر زۆر بە باشی باسی گرنگی باج دەكات، لەهەمانكاتیشدا پەیوەندیی نێوان باج و كەمكردنەوەی نایەكسانی دەخاتەڕوو. جگە لەوەش بوونی باج بۆ گەشەسەندنی ئابووری دەستكەوتی حكومەت باس دەكات.  نووسەر دەڵێت: «پرۆسەی باج وەرگرتن بابەتێكی تەكنیكی نییە، بەشێوەیەكی تایبەتی بابەتێكی سیاسیی و فەلسەفییە، بێگومان گرنگترین بابەتی سیاسییە، بەبێ باجەكان كۆمەڵگە چارەنووسی هاوبەشی نابێت و كارێكی پێكەوەییش ئەسەتەمە، لە كرۆكی هەموو گۆڕانكارییە گرنگە سیاسییەكاندا شۆڕشێكی دارایی لەئارادایە». ل651
دواتر مەسەلەی باج دەبەستێتەوە بە سەركەوتوویی و شكستی دەوڵەتەوە، لەمبارەیەوە دەڵێت: بەڵگە مێژووییەكان ئەوە دەخەنەروو كە تەنها بە  ٪10  تا  ٪15 ی داهاتی نەتەوەیی لەبڕە وەرگیراوەكانی باجدا، ئەستەمە بۆ دەوڵەتێك  زیاتر لە كارە تەقلیدییە سیادییەكانی خۆی بەجێبهێنێت، ئەوەش لەپاش خەرجییەكانی بۆ هێزێكی پۆلیسی گونجا و سیستمێكی دادگەرانە، بڕێكی زۆر نامێنێتەوە بۆئەوەی بدرێت  بە بوارەكانی پەروەردە و تەندروستیش». ل 649
پاشان نووسەر دەڵێت: «باجی سەرمایە توندوتیژیی كەمترە و وەڵامێكی كارامەی دەبێت بۆ گرفتێكی بێ كۆتایی سەرمایەی تایبەتیی و دەستكەوتەكەی، هەروەها باجی سەرمایە گونجاوترین وەڵامە بۆ نەهیشتنی نایەكسانی». ل 707
دواتریش دەڵێت: «ئاسانترین رێگە  بۆ حكومەتێك بۆئەوەی دووبارە سەربەخۆیی ئابووریی و دارایی بەدەستبهێنێتەوە، بریتییە لە پەنابردن بۆ پاراستنی بەرهەمی ناوخۆیی و كۆنتڕۆڵكردنی سەرمایە. ل 711

رەخنە لە ماركس
نووسەر لەگەڵ ئەوەی لە زۆر شوێندا ستایشی ماركس دەكات و پشت بە تێڕوانیینەكانی دەبەستێت، بەتایبەتی لەرووی نایەكسانییەوە، بەڵام لە زۆر شوێنێشدا رەخنەی توندی لێدەگرێت. نووسەر دەڵێت: «زۆربەی كات ماركس  پشتی بە رێگەیەكی تاڕادەیەك  باوەڕ پێنەكراو و ناسیستماتیك بەستووە بەرامبەر بە ئامارە بەردەستەكان، ماركس هەوڵی نەداوە  ئەوە بدۆزێتەوە ئایا ئەو چڕی سەرمایەی كە تێبینی  كردبوو لە حساباتی هەندێك لە كۆمپانیاكاندا، هەموو ئابووری بەریتانیا دەگرێتەوە، یاخود تەنها چەند كەرتێكی تایبەتی ئابووری دەگرێتەوە، ئەو دەیتوانی ئەو كارەش بكات، ئەوەش لە رێگەی كۆكردنەوەی  چەند دەرزەنێك لە چەند حساباتێكی هاوشێوە. هەروەها ماركس لە كتێبی سەرمایەدا  بەشێكی زۆری لە كتێبەكەی تەرخانكردووە بۆ مەسەلەی كەڵەكەبوونی سەرمایە، بەڵام هیچ ئاماژەی نەداوە بە ژمارەیەكی زۆر هەوڵ كە دراوە بۆ خەمڵاندنی  رەسیدی سەرمایەی بەریتانیا كە لە سەدەی  18و 19 كراون». ل 305 
لە شوێنێكی تریشدا  دەڵێت: «چارەسەری كێشەی سەرمایە لەلایەن كارل ماركس و سۆشیالیستەكان، لە سەدەی نۆزدەدا پێشنیازكراو بە شێوەیەكی پراكتیكی لە یەكێتی سۆڤێت زۆر رادیكاڵانە جێبەجێكرا، ئەوەش بە هەڵوەشانەوەی خاوەندارێتیی تایبەتیی ئامڕازەكانی بەرهەمهێنان كە بریتین لە زەویوزار و باڵەخانە، سەرمایەی پیشەشازیی و دارایی و بازرگانی، بەڵام پاشتر كارەساتە مرۆییەكان كە بەهۆی پلانی بە مەركەزییكردنی ستالینی یەكێتی سۆڤێتەوە،  تووشی مرۆڤایەتی بوون، چەوتی ئەم تیۆرییە دەردەخات». ل؛707

 كێشەكانی جیهان
نووسەر بۆ كەمكردنەوەو نەهێشتنی كێشەكانی نایەكسانیی و كەشوهەوا و كۆچ، داوای باجێكی جیهانی دەكات كە دەوڵەتە دەوڵەمەندەكان و سەرمایەدارە گەورەكانی جیهان بیدەن، لەرێگەی ئەو باجەشەوە كێشە گەورەكانی مرۆڤایەتیی چارەسەر بكرێت. هەرچەندە ئەم پێشنیازەی ئێستای تۆماس پیكیت وەكو خەونێك وایە، بەڵام دەكرێت لەداهاتوودا وەكو رێگە چارەیەكیش سەیر بكرێت.

 دەرئەنجام
راستە نووسەر  هەوڵێكی جددیی داوە تاوەكو شرۆڤەیەكی باش بۆ ئەو سیستمە ئابوورییە بكات كە لە ئێستادا لە جیهاندا بەرقەرارە، بەڵام نەشیتوانیوە وەڵامی هەموو پرسیار و كێشەكانی جیهان بداتەوە. راستە  نووسەر  رەخنەی زۆری لەم سیستمە گرتووە بەڵام هیچ ئەلتەرناتیفێكی  بۆ ئەم سیستمە دەرنەخستووە. لەكاتێكدا ماركس هەوڵیداوە ئەلتەرناتیفێك بۆ سیستمی سەرمایەداری بدۆزێتەوە كە ئەویش سیستمی سۆشیالیزمە. 
 لەلایەكی ترەوە نووسەر زیاتر تیشكی خستۆتە سەر خۆرئاوا و كەمتر قسەی لەبارەی سیستمی ئابووریی لە وڵاتانی تری جیهان كردووە. راستە لێرەولەوێ باسی گەشەكردنی چین و ژاپۆن و هیندوستان دەكات، لێ ئەمە هەموو جیهان نییە. ئەم كتێبە دەوڵەمەندتر دەبوو گەر نووسەر هەوڵیبدایە باسێكی سیستمی ئابووریی وڵاتانی جیهانی سێهەمیشی بە چڕتر بكردایە. بەداخەوە تەنها  بەشێوەیەكی لاوەكی باسی دەكات و بەگشتی جەختی لەسەر خۆرئاوا كردووە. 
لەكاتی باسكردنی سندوقە سیادییەكاندا، كەمێك باسی دەوڵەتانی كەنداو دەكات، هەرچەندە ئەو سندوقی سیادی ئەم دەوڵەتانە، بە مەترسی بۆسەر خۆرئاوا وەسفكردووە. 
هەست دەكەم نووسەر كەمتر زانیاری لەبارەی وڵاتانی جیهانی سێهەمەوە هەبووە، هەربۆیە لە شرۆڤەكانیشیدا زۆرجار سەركەوتوو نەبووە، بۆ نموونە ئەو لەلایەك دەڵێت وەبەرهێنانی بیانی هیچ رۆڵێكی لە گەشەكردنی وڵاتانی خۆرهەڵاتی ئاسیا نییە، لەهەمانكاتیشدا دژی داخران و داخستنی بازاڕی نیشتمانییە. 
بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ئەم كتێبە سەرچاوەیەكی گرنگە بۆ تێگەیشتن لە سیستمی سەرمایەداریی و ئەو سیستمە ئابووریەی كە ئەمڕۆ جیهانی بەڕێوەدەبات.
دیارە ئەم كتێبە كۆمەڵێك بابەتی زۆری لە خۆگرتووە كە هەموویان مایەی گرنگیی و بایەخپێدانن، لێرەدا من تەنها ویستم ناساندنێكی كورت بۆ ئەم كتێبە بكەم، كە بە یەكێك لە كتێبە باشەكانی هەزارەی دووەم  دادەنرێت كە لە بارەی ئابوورییەوە نووسرابێت. 
لەكۆتاییشدا دەستخۆشی لە كاك بیلال دەكەم بۆ وەرگێڕانی ئەم كتێبە گرنگە و هیوای كاری باشتری بۆ دەخوازم.  


سەرچاوە:
تۆماس پیكیتی، سەرمایە لە سەدەی بیست و یەك، لە ئینگلیزیییەوە: بیلال ئیسماعیل حەمە. چاپی یەكەم. دەزگای چاپ و پەخشی جەمال عیرفان. 2018