هەواڵی سیاسی لە مۆدێلی كوردیدا

2 مانگ پێش ئێستا

تەوار شێخ عوسمان
مرۆڤ بەدرێژای مێژوو هەوڵی داوە ڕووداو و كارەساتەكانی كە ڕوودەدەن لە دەوروبەری بزانێت و خولیای گەڕانیان هەبووە بە شوێن زانیاری لەبارەی رووداوەكانی چواردەوریاندا.
بەهۆی گەشەكردنی هزری مرۆڤایەتیی لەلایەك و پێشكەوتنی تەكنەلۆژیای زانیاری لەلایەكی دیكە،مرۆڤ توانیویەتی هەواڵە دەرەكی و جیهانییەكان بەشێوازێكی زۆر خێرا بزانێت و تەنانەت هەندێك لە پێشبینییەكانیش بتوانێت بۆ بینەروو بیسەری بگوازێتەوە.

ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ مێژوو و نووسینی رووداو و بەسەرهاتەكان ئەوا رەنگە نەتواندرێت لە نوسینێكی وادا بیخەینە بەر چاووی خوێنەر، كە یەكەم دەزگای هەواڵ گەیاندن تەلەفیزۆنی BBC بەریتانی بوو كە لە سالی ١٩٢٥ دامەزرا، وەلە سالی ١٩٣٦ بە سیستماتیكی پەخشكرا بۆ خزمەتی مرۆڤایەتی، هەتا ئێستاش ئەم دەزگا میدیاییە گرنگی خۆی لەدەست نەداوە لە جیهاندا و بەچەندین زمان ئەركی ئەخلاقی میدیای بە ئامانەتەوە ئەگەیەنێت.

باشوری كوردستانیش لەدوای راپەرین بەهەوڵی چەندین كەسایەتی دڵسۆز و بەئەزموون توانرا یەكەم دەزگا میدیایی بەناوی تەلەفیزۆنی گەلی كوردستان لەسالی ١٩٩١ دابمەزرێنن، كە كەسانی دلسۆز ئەرك و ماندوو بونی زۆریان ئەكێشا تا بتوانن خزمەت بە كۆمەل بكەن بەلام لەگەڵ گەشەكردنی دنیای تەكنەلۆجیادا و زۆربوونی دەزگاكانی راگەیاندن بەشێوەیەكی ڕەها وبەرێوەبردنیان لەلایەن كەسانی چاوچنۆك و دور لە ئاكار و ئیتیكیمیدیا، و بە لەچاونەگرتنی كارەكانی كەسانی شارەزا ئەمیش بەداخەوە وەك دەزگا پەروەردەیەكە بەرەو ئاقاری دارووخانی ئەخلاقی رۆیشت.

مەخابن خەلكی باشوری كوردستانیش ئێستا زۆرینەی ئارەزووی خوێندنەوەی بابەتە ئەدەبی و سیاسییەكانیان نەماوە تەنها بابەتە ناراست و گاڵتە ئامێزوو بازاریەكانیان لا پەسەندە دەشیانەوێت بەكوورتترین نووسین زۆرترین زانیارییان پێبگات كە ئەمە مرۆڤی (كالفام و بێسوود) بەرهەم دەهێنێت، هەربۆیەش ئاستی رۆشنبیری دابەزیوە و تەنها رۆشنبیریەكی روكەش هەیە، ئێستا بەداخەوە گەیاندنی هەواڵە سیاسییەكان بەشێوازێك وای لێهاتووە كە مێدیاكان لە بەرژەوەندی خۆیان و حیزبەكانیان كاری راگەیاندن ئەكەن كە ئەمەش دیاردەیەكی زۆر قێزەونە، جگەلەئەمەش هیچ سانسۆرێك نابینی لەسەر میدیاكان ئەوە باسی هەندێك كەنالی ئاسمانی ناكەم كەسەیری ئەكەیت ئەلێی بازارێكی (میللی)ە خانمێك ئەكات بە پێشكەشكار تەنیا قسەبكات بێ ئاگا لەوەی كە نەوەیەكی نارۆشنبیر بەرهەم دەهێنێت، یان خەلك فێری جوێندان و ناهۆشیاری ئەكەن بەرامبەر دەسەلات باشە دەسەلات كێیە؟ ئەویش پەروەردەی ئەم كۆمەڵگایە نییە؟
ئەوە بێجگە لەوەی لە بواری هەواڵ سازیدا ئەزمەیەكی زۆرمان هەیە بە گۆرینی ووشەكان و چۆنێتی داڕشتن من ئەوە دا ئەنێم بۆ ئەوكەسانەی كە لەو بوارەدا شارەزان و پسپۆری هەواڵسازیین.

لێرەدا سەرنجی زۆرم هەیە لەسەر بێژەرەكانی هەوالی سیاسی بەگشتی رەگەزی مێ، ئەگەر راهێنان و چۆنێتی ئەتەكێتیان فێر نەكرێت رەنگە لەكاتی خوێندنەوە و خۆدەرخستنیاندا بەدوری نازانم بتواندرێت كلیپی هەواڵیش بێتە ناو زەلكاوەكەوە، كە هەندێكیان ئێستا هەر لەو تایپەی كلیپن و وەك هەواڵ دەكرێـ بە خۆراكی چاو و مێشكی تاك.
هەوالی سیاسی وەك بەرنامە كۆمەڵایەتییەكان نییە، ئەمە ستاندارێكی جیهانی هەیە كەپێویستە بنەما و بەهاكەی لەدەست نەدات.
لە پێوەرە جیهانی یەكان دا هەمیشە گەیاندنی هەوالە سیاسی یەكان ناوخۆ بێت یان دەرەكی كە رۆژانە پێمان ئەگات لە رووی tv بێت یان رادیۆ ئەبێت لە بابەتە گاڵتە ئامێزوو كۆمەلایەتی یەكان جیاواز بێت.
پرنسیپەكانی وولاتێكی ئەسكەندناڤیا بە نموونە وەرئەگرین وە سووید كە خۆم رۆژانە بینەری هەواڵەكانم پێوویستە بێژەر زمانێكی پاراو رەوانبێژی هەبێت و رووخساری كەسایەتییەكی دەستكرد نەبێ لە بەرچاوی بیننەر بەڵام بەداخەوە ئەم مەرجە وا خەریكە كال ئەبێتەوە لەمیدیای كوردیدا!
گۆرینی شێوازی ئاخاوتنی خاتوونەكان بۆتە جێی سەرنج كەزۆر بە شێوەیەكی دروستكراو و نمایش ئامێز دەخوێننەوە كە پیتی س ئەكاتە ش هەروەها ش بۆ ژ ووشەی سلێمانی بە (سڵێ مانی)ئەخوێنێتەوە ئاخۆ ئەمە مۆدێلی میدیای كوردی بێت ئێستاكە یان هۆكارەكەی مادە دەستكردەكانی روخساریانە؟

سەرنجێكی تر لەسەر شێوازی جلوبەرگەكان بەداخەوە لە ئێستادا ستایلی هەندێك لەو بێژەرانە گۆراوە بۆ دەرخستنی جەستەو ریكلامكردن، وا لە بینەر ئەكات نەزانێت باس باسی چ بابەتێكە تەنها چاو و هۆشی لەسەر شێوازی بێژەرەكەیە كە لە كەسایتێكی جدیی گۆریوویەتی بۆ مۆدێلێكی نمایشكار! هەڵبەت ستانداردەكان پێمان ئەلێن نابێ بەهیچ شێوەیەك پۆشاكی تەسك، كراوە، قۆل كورت و چەرم بپۆشیت بۆ هەواڵی سیاسیی هەروەها رەنگە زەقەكان، كرانەوەی قۆپچە و جلی زۆر كورت و پێڵاوی بەرز پەسەند نی یە بۆ بێژەری سیاسی، تا سەرنجی بینەر لەسەر ناوەرۆك بێت نەك روخسار و جلوبەرگ.
شێوازی قژ ئەبێ سادەو بێ پەرش و بلاوبێت.
كوران و پیاوانمان بەریشێكی زۆرەوە دێنە سەرشاشە كە ئەم جۆرە روخسارە بە تەواوەتی نەگەنجاوە بۆ هەواڵە سیاسیی یەكان هەروەها بەكار هێنانی ئەكسسوارات شیاو نی یە یان بلێین زۆر بەكەمی و دوور لە سیمبۆلی ئاینیی. 
بەراستی پێویستە هەلسەنگاندن بۆ وەرگرتنی كەسەكان بكرێت لایەنیی رۆشنبیری و ئەزموونی كەسەكە لەبەرچاو بگیرێت پاشان فێری ئەتەكێتیی قسەو پرسیاركردن و شیك پۆشیش بكرێن تا لەوەزیاتر میدیای كوردی وێران تر نەبێت بۆ ئەوەی تاكی تەندرووست و كۆمەڵگەیەكی رۆشنبیر بنیاد بنرێت دوور لە رق و ئاخاووتنیی بازاڕیانە.