چیرۆكی ئەزموونەكانم لەگەڵ حەقیقەتدا

18/11/2021

شەماڵ بارەوانی
حەكایەتی ژیانی ئەو پیاوەی لەپێناو خەونی سەربەخۆیی وڵاتەكەی و ڕزگاربوونی گەلەكەی نیو سەدە، لەخەباتی بەردەوامدابوو.

چیرۆكی ئەزموونەكانم لەگەڵ حەقیقەتدا
یاداشتەكانی عارفێكە بە پێنووسەكەی خۆی، تەجرەبەی ژیانی زەعیمی ڕۆحی و باوكی نەتەوەیی هندیەكان و سەركردەی سیاسی و ڕێبەری بزاڤی سەربەخۆخوازی هیندستان، كارێزماوكەسایەتی ناوداری جیهانی، خاوەنی تیۆری فەلسەفەی ناتوندوتیژی(ئەهمستا)، مەهاتما گاندیەو گاندی مەزن و مرۆڤدۆست لەمیانیدا، ڕووداو ئەزمونی زۆر و ڕێگەی زۆرمان بۆ باس دەكات لەژیانی خۆی، سەبارەت بە پاككردنەوەو پاكڕاگرتنی دڵ و دەروون و، پێڕەوی كردن لەچەمكی خۆشەویسی لەگەڵ مرۆڤەكان و ڕێزگرتن لە هەموو بوونەوەرەكان وگەیشتن بەڕێگەی ڕاستی و دۆزینەوەی ڕاستی.

چیرۆكی ئەزموونەكانم لەگەڵ حەقیقەتدا
چیرۆكی تێكۆشانی بیرمەندێكە لەگەڵ دەرونی خۆی و خەباتكردنیەتی لەپێناو نیشتمانەكەیدا، دان پیانانی قارەمانێكی نەتەوەیی و پاڵەوانێكی نیشتمانی و ئەزموونی ژیانی مرۆڤێكی سۆپەرمان و باڵایە، گەشتی پەیوەندی بەستن لەگەڵ خوداوەندو گەڕانە بەدوای حەقیقەتدا.

لە  چیرۆكی ئەزموونەكانم لەگەڵ ڕاستیدا
گاندی زۆر ڕاستگۆیانە لەهەموو لایەنەكانی ژیان و وێستگەكانی تەمەنی خۆی دەدوێت و لاپەڕەكانی دەفتەری ژیانی هەڵدەداتەوە، چیرۆكی چۆنیەتی پێكهێنانی ژیانی هاوسەرگیری لەتەمەنێكی زۆر زوو و لە سیانزەساڵیدا لەگەڵ (كاستوربای) تەمەن دوانزە ساڵ، هەوڵی خۆكوشتنی لەمنداڵیدا، بەسەرهاتی یەكەم جاری گۆشتخواردنی، دزیكردنی، هاوڕێ خراپەكانی، تێكەڵبونی بەڕابواردن و چێژبردنی لە سۆزانیەكان، خوێندنی لەئینگلتەرا..تاد.
كاتێك باسی خەباتی ناتوندو تیژی دەكرێت، یەكسەر بیرمان دەچێت بۆ لای گاندی. 
ئەو مرۆڤە ڕۆحانی و میهرەبانەی بانگەوازی بۆ پڕنسیپی(ساتیاگراها)و ناتوندوتیژی دەكرد، داوای بەرگری ئاشتیخوازانەو هێمنانەی دەكرد، لەپێناو ئازادبوونی وڵات و دژایەتی كردنی بەریتانیای داگیركەر و دەڕپەڕاندنی دێوەزمەی ئیمپریالیزم، 
ئەو مرۆڤە ڕووەكیەی كە بۆچونی وابوو، نەك تەنها خوێنی مرۆڤەكان هەرگیزو لە ژێر هیچ پاساو ناوێكدا، نابێت بڕژێندرێت، بەڵكو لەپێناو چێژی مرۆڤەكان هیچ ئاژەڵ و پەلەوەرو زیندەوەرێكیش نابێت زیانیان پێبگات و ئازار بدرێن سەرببڕدرێن. 
ئەو زاهیدەی دەیگوت لەهەرشوێنێك حۆشەویستی هەبێت، واتا ژیان هەیە، ئەو مرۆڤەی دەیگوت هەموو خەڵك پێكەوە بران و لەپێناو مرۆڤایەتیدا نوێژو پەرستش و نزای ئەنجام دەداو خۆی لەخواردن و خواردنەوە دەگرتەوەو ڕۆژووی بۆ ئاشتی و پێكەوەژیان و خۆشەویستی نێوان مرۆڤەكان دەگرت و هەركاتێك هەڵەیەكی ئەنجام بدابوایە، یەكسەر بۆ لێخۆشبوون و پاكبوونەوە، خواردن و خواردنەوەی لەبەیانیەوە، تاكو ئێوارە لەخۆی قەدەغەدەكرد.
ئەو مرۆڤەی باوەڕی وابوو كەمرۆڤ نابێت تێگەیشتنێكی فەوزەویانەی بەسەردا زاڵبێت، بەڵكوو دەبێت لەبوون كەسێكی پاپەندبێت و ژیانی بەدسپڵین بەڕێوەبەرێت و هەمیشە پێڕەوی لە پڕنسیپەكان بكات.
ئەو كەسەی لەڕێگەی پاككردنەوەی دڵ ودەرون و بیركردنەوەو زاتی خۆی، توانی زۆرێك لەخەسڵەت و ساڵ و خەتە خراپ و نەرێنیەكان لەخۆی دابماڵێت و لەزۆرێك لەدیاردە نێگەتیڤەكانی ناو كۆمەڵ دوور بكەوێتەوە.
ئەو ئەندێشەمەندەی بانگەوازی دەكرد بۆ ڕێبازی(ئەهمیستا)خۆشەویستی، بۆ پاكردنەوەی بیرو دڵ و دەروون لە ڕق، ئیرەیی، ڕەگەزپەرستی.
ئەو مرۆڤەی داوای یەكگرتووی و خۆشویستنی مرۆڤایەتی و وەلانانی ڕق و جیاكاری و شەڕی دەكرد. 
داوای حزمەتكردنی نیشتمان و یەكگرتنی مرۆڤەكانی دەكرد.
ئەو پیاوەی بەپێی ئەو بنەمایە ژیا(ژیان بەشی خۆشەویستی ناكات، ئەی چۆن ڕقی تیا هەڵگرین)، ئەو مرۆڤەی فێری كردین كە ژیان كوشتەی دەستی توندوتیژی و بیری ڕاسیزم و ڕق لێكتری بوونەوەی نێوانی مرۆڤەكانە، جیهان گیرۆدەی زمانی هێزو توندوتیژییە، بوون ماڵوێرانی لولەی چەك و باروتی تڤەنگەكانەو مرۆڤایەتی قوربانی ئایدیۆلۆژیای نالێبوردەیی و ڕەتكردنەوەی چەمكی یەكترقبوڵكردن و پێكەوەژیانە، ئەو مرۆڤە باڵایەی پێیگوتین كە ئێمە باجی باوەڕنەبوونمان بە تولەرانس و ، پلورالیەتی ئایینی، نەتەوەیی و ڕێزنەگرتن لەدەنگ و ڕەنگ و دیدە جیاوازەكان دەدەین، ئەو مرۆڤە مەزنەی فێری كردین، كە دەبێت مرۆڤایەتی چیتر لەسەر بنەمای مرۆڤبوون پەیوەندی لەگەڵ یەكتری ببەستن، جیاوازیه نەتەوەیی و، ڕەگەزی و ئاینی و مەزهەبیەكان فڕێبدەن، مرۆڤ بوون بكەن بەپێوەر، چیتر هیچ نەتەوەو گەلێك، هیچ هێزو دەوڵەتێك و ئیمڕاتۆریەتێك. ئەو مافە ناڕەواو نابەجێیە بەخۆی نەدات، خاكی گەلانی تر داگیربكات و نیشتمانی ئەوانی تر ئەتك بكات و ئازادیان لێ زەوت بكات، دیموگرافیاو جوگرافیایان بگۆڕێت و كلتورو زمان و فەرهەنگ و مێژوویان بدزێت و هەموو شتێكیان بشێوێنێت، ئەو عاریفەی فێری كردین، كە لەقوتابخانەكان و لەزانكۆكان، لەسەرشەقام، لەهەموو كونجێكی ژیان لەم سەرزەمینەدا، دەبێت ئیتر پێڕەوی لەپڕنسیپی مرۆڤ بوون بكەین و ئیتر هەموان خوشك و براو تەبابین و پەیوەندی نێوانمان خۆشەویستی و ڕێزگرتن و یەكترقبوڵكردن بێت، هاوڕێیەتی و ڕاستگۆیی لەنێوانمان لەوپەڕی ولەلوتكەدابێت.
بەڵێ ئەو فێری كردین، كە هەمیشە ڕاستگۆیی بكەین بە ئایینمان، ڕاستی بەلای گاندیەوە تەنها ڕاستی گوتن نییە لەوشەو دەربڕیندا، بەڵكو ڕاستیە لەكردارو بیركردنەوەو هزریشدا، لای ئەو عاریفە مرۆڤ دۆستە ئەو ڕاستیە ڕاستیەكی ڕێژەیی نییە، نەخێر، بەڵكو ڕاستیەكی ڕەهایە، ڕاستیەكی سەرمەدی و ئەزەلییە. 

چیرۆكی ئەزمونەكانم لەگەڵ حەقیقەتدا
پێمان دەڵێت، بۆئەوەی ڕێگەی ڕاستی بدۆزینەوەو ڕاستیەكان بناسین، دەبێ سەرەتا پێڕەوی لەڕێبازی خۆشەویستی بكەین و بزانین ئێمە بۆ لێرەین، ئامانجمان لەبوون و ژیان چییە؟

چیرۆكی ئەزمونەكانم لەگەڵ حەقیقەتدا
پێمان دەڵێت، مرۆڤ بۆ ئەوە لێرەیە، تا خزمەتی مرۆڤایەتی بكات و سود بەمرۆڤەكان بگەیەنێت، نەك مرۆڤایەتی وێران بكات و زیان لە مرۆڤەكان بدات، مرۆڤ بۆ ئەوە لەبووندایە تاوەكو لەپێناو ئەویتردا قوربانی بدات و كۆمەڵ ئاوەدان و ژیان جوان بكات، خزمەتی ژینگەو نیشتمان و وڵاتەكەی خۆی بكات، چاكەكاربێت و تۆی چاكەكاری لەجیهاندا بڵاوبكاتەوە، بوون بە بوونی خۆی ئاوەدان بكات، مرۆڤەكانی خۆش بوێت، بیری ڕەگەزپەرستی ژێر پێبخات، قۆناغی نەخۆشی ڕق لێبونەوەو خۆبەزلزانی تێپەڕێنێت، خۆی لە ڤایرۆسی بیری بەكەم سەیریكردنی مرۆڤەكان بەهۆی جیاوازی ئایین، مەزهەب، نەتەوەو ڕەنگ و ڕەگەزەوە بتەكێنێت و بوونی خۆی بە ئاوی مرۆڤایەتی پاككاتەوەو بەرگی مرۆڤ بوون لەبەربكات و خۆشەویستی مرۆڤەكان بكات بە ئایین و ڕێبازی خۆی.
 
چیرۆكی ئەزمونەكانم لەگەڵ حەقیقەتدا
 پێمان دەڵێت ئەوكاتە مرۆڤ بەتەواوی ئەزمونی حەقیقەت دەكات، كاتێك بەتەواوی پێڕەوی لەتەریقەتی حۆشەویستی دەكات و دەبێت بە موریدی تەكیەی خۆشەویستی و بەدەوری كابەی مرۆڤایەتی و خوشویستنی مرۆڤەكاندا دەخولێتەوە، هەموو بونەوەرەكانی ناو بوونی خۆشبوێت، وەكو چۆن خۆی خۆشدەوێت، ئەو ئەركە پیرۆزەیش هەرگیز بەكەسێك جێ بەجێ ناكرێت، كە بوونی خۆی لەگۆشەگیری لەژیان و دووركەوتنەوە لەوانیترو لەبۆتەی ئایدیۆلۆژیاو لەناو تونێلی مەزهەب و چاڵی ڕەگەزپەرستی و دۆگمایی بوونی بیركردنەوەدا، ونكردبێت، ئەقڵی خۆی بە تێگەیشتنێكی نائینسانیانەو نا ئەخلاقیانە سڕكردبێت، هەرگیز ئەو كەسە ڕاستی نادۆزێتەوەو ناتوانێت ئەزمونی خۆشەویستی بكات و لەمرۆڤ بوونی مرۆڤ و ئاینی مرۆڤایەتی و ڕێبازی خۆشەویستی تێبگات !
ئەو خۆشەویستیەی كەدەبێتە پاڵنەرو فاكتەری ئەوەی مرۆڤ خزمەتی كۆمەڵ و مرۆڤایەتی و ژیان بكات و هەموو جیهان بە نیشتمانی خۆی دابنێت و هەموو مرۆڤایەتی خۆش بوێت.
 
چیرۆكی ئەزمونەكانم لەگەڵ حەقیقەتدا
پێمان دەڵێت یەكەم هەنگاوی گەیشتن بەو پلەی تێگەیشتنەو باڵایی لەفیكردا، گەشتكردنتە بەناو خودی خۆتدا، شۆڕبوونەوەتە بە قوڵایی ناخ و ڕۆچونتە بە ناو كوچەو كۆڵانە تاریكەكانی دەروونی خۆتدا، پاككردنەوەی زات و ویژدان و هەست و بیركردنەوەو دڵ و سایكۆلۆجیای خۆتە، لەڕق، لەبیری دەمارگیری و نەخۆشی مەزهەبگەرێتی و ئەقڵیەتی فێندەمێنتالیزمی وهزری تۆڵەسەندنەوە، لەهەرشتێك كە دەبێتەهۆكاری دووركەوتنەوەت لەمرۆڤەكان و دووكەرتكردنی مرۆڤایەتی. 
گاندی، ئەو مرۆڤەی باوەڕی بە پەرتەوازەیی مرۆڤ بوون نەبوو و ببڕای ببڕ نەیدەپرسی ئەمە، هیندۆس، یاخود بودی، جوڵەكە یامەسیحیە، موسڵمان و زەردەشتی، كاكەیی یان ئێزدیە، ئەو ئەم جیاكارییە دەستكردەی ڕەتدەكردەوەو داوای ڕوخانی ئەو سنورو تێڵبەندەی جیاكاریدەكرد كە لەبەردەم هەرێمی مرۆڤایەتی و یەكبوونی مرۆڤیان قوتكراوەتەوە. 
ئەو لەگەڵ هەموو مرۆڤێكدا، بێ ئەوەی سەیری ئاین و ڕەنگ و ڕەگەزی بكات، بەوپەڕی جوانی و خۆشەویستی و ئەخلاق بەرزیەوە دەجوڵایەوەو مامەڵەی دەكرد، لەدیدەنیگاو تێڕوانینی ئەودا، هیچ كەسێك لەكەسێكیترباشترو باڵاترنییەو مرۆڤ هەمووی یەكسانەو دروستكردنی چین و دابەشكردنی كۆمەڵ بەسەر چین و چینكاریدا، لێدانە لەمرۆڤ بوونی مرۆڤ و پەرتەوازەكردنی مرۆڤ. 
ئەو دەیگوت هەموو مرۆڤێك ڕێزدارەو نابێت هەرگیز بەكەم سەیری مرۆڤ بكەین.
 ئەو باوەڕی بە مافەكانی ژن هەبوو و ژنی بەچاوێكی بەرزو پیرۆزەوە سەیردەكردو هاوسەرەكەی خۆی بە هاوبەشێكی یەكسانی ناوبازنەی ژیان و خاوەن ماف و ئازادی و كەرامەت و كەسایەتی خۆی دەبینی. 
ئەو مرۆڤایەتی كردبوو بە ئایین و خۆشەویستی بە ڕێباز، هەڵگری پەیامێكی ئەخڵاقی و ئینسانی بوو، مرۆڤێكی ڕەوشتبەرز و مۆڕاڵ بەرزبوو، ڕاستگۆبوو لەبەڵێنەكانی، بەوەفابوو لە گەڵ هاوڕێكانی، دڵسۆزبوو بۆ مرۆڤەیاتی، گیان بەخش بوو لەپێناو ئەوانیتر، بەهێزبوو لەبڕیاردان و خاوەنی ئیرادەیەكی پتەو پۆڵایین بوو، ئەو ڕزگاركەری هەژاران و پشتیوانی لێقەوماوان بوو، ئەو قارەمان بوو. 
ئەو قارەمانەی لە زۆرێكی لە ‬وڵاتانی‮ ‬دونیا پەیكەری‮ ‬بۆ دروست كراوەو بووە بەسمبولی ‬ئاشتی‮ ‬و ئازادی. 
ئەو ئەفسانەیەكی جیاوازی نێو داستانی مرۆڤایەتی بوو. 
بەڕاستی ئەو ئایكۆنی مرۆڤ دۆستی و هێمای جوانی بوو. 
ئەو گاندی بوو، گاندی