چــیرۆكی ئـەو زانـایـانەی مێژووییـان گــۆڕی

24/11/2021

لــە (فرۆیــد)ەوە تـاوەكو (دارویــن)..
(چــیرۆكی ئـەو زانـایـانەی مێژووییـان گــۆڕی ).
و: شادمان محەمەد
- زۆركات دەكـرێت چـێژی تـەماشاكردنی ئەو فیلمە سینەماییانەی لە چیرۆك و ڕووداو و بەسەرهاتی ڕاستەقینەوە وەرگیراون دووبەرانبـەر بن لەسەر بینەرەكانی سینەما تاوەكو ئـەو ژانر و جۆرەكـانی دیكەی فیلم، بەتایبەت ئەو فیلمە (بــایۆگرافی)یانەی لە سەر ژیانی تایبەتی كەسەكان و داهێنەكانیان هەڵچنراون، چونكە بینەر كاتێك تەماشای كار و بەرهەمێكی سینەمای بكات كە لەواقعدا بوونیان هەبێت ئەوكات دەتوانێت هەم چێژ، هەم زانیاری زۆرتر لێیانەوە وەربگرێت، یاخود زیاتر كاریگەر بێت بە تەماشاكردنی ئەو بەرهەمانە و لەگەڵیدا یەكانگیر بێت. چونكە رووداوی راستەقینە بەردەوام كاریگەری زیاتر لەسەر بینەران دادەنێت بەروارد بەتەماشاكردنی فیلمێكی (زانستی - خەیاڵی)كتومت زادەی خەیاڵ و بیرۆكەی دەرهێنەر و سیناریست بێت. 
فیلمە بـایۆگرافییەكان لەمڕۆدا زۆر بەرفراوانە كاری لەسەر دەكرێت، تەنانەت لە ڕابردووشدا گرنگی ئەوتۆی پێدراوە، چونكە دواجار لە یەككاتدا(چێژ و زانیاری) دەبەخشێت، ئەم جۆرە لە فیلم هەمیشە تێكەڵەیەك لە چێژ و زانست و زانیاری وەك باشترین تێكەڵەیەكی هونەری دەبەخشێت.
هـەربۆیە بەشێك لەو فیلمانەی لێرەدا باسی لێوە دەكەین دەچێتە ژێر ركێفی چێژ و زانیارییەوە، بە تایبەت پەیوەست بە ژیانی (زانـا و داهێنەرە پزیشكییەكان)، چونكە ئەم پۆلێنە لە فیلم بەفۆكەس و دیتەیڵێكی زیاترەوە كاری لەسەر دەكرێت و ئەم تایپانە بە تەنها تیشك ناكەنە سەر لایەنی وردەكاری (داهێنانە زانستە پزیشكییەكان)ەوە، بەڵكو لەگەلیدا ڕۆدەچێتە ناو لایەنی تری وەك (قووڵی هەستی مرۆڤانە) كەهاوكاربووە لە دروستبوونی ئەم كەسایەتییەدا بە سەرجەم لایەنە خۆشی و ناخۆشی و باشی و خراپییەكانەوە.
سەرەتای سەدەی بـیستەم، بە سەردەمی دۆزینەوە و گەشانەوە و پرشنگداری(زانستی پزیشكی دەروونی) دادەنرێت، بەجۆرێك بەشۆرشێكی زانستی دەروونی هەژمار دەكرێت بە تایبەت لە هەڵدانەوەی (پەردەی نوێ) لەسەر هۆكارەكانی دروستبوون و تووشبوونی كەسەكان بە (نـەخۆشیە دەروونیەكان – سایكۆییەكان). 
لەو زەمەنەشدا دوو كەسایەتی پزیشكی ناویان كەوتە سەر زاری خەڵكەوە ئەوانیش هەریەكە لە پـرۆفیسۆر (سیگمۆند فرۆید) و دكـتۆر (كارل یانگ) بوون، دوو پزیشكی مەزنی بواری پزیشكی دەروونی و زانستی دەروونی سەردەمی خۆیـان بوون. 
ئەم دوو پزیشكە مەزنە كاریگەرە هەركامیان بەجۆرێك باشترین و كاریگەریرین چارسەریان بۆ كەسانی تووشبوو بە نەخۆشیە دەروونیەكان خستەڕوو، بەڵام بە دوو گۆشەنیگای جیاواز، دوو روانینی جودا، لەگەكیدا بە گـەڕانەوە بۆ (یەك سەرچاوەی نەخۆشی) كە دەروونییە...
پـرۆفیسۆر فرۆید، بەپشتبەستن بە كێشەی(لادانە سێكسی و گرێ سیكسی و شكستە سێكسی و خـەواندنـە مـوگناتیسیەكان) چارەسەرییەكانی دەخستە روو، دكـتۆر كـارل یانگیش بە بەركەوتە و لێكەوتە دەروونیەكانی مرۆڤەوە، بەڵام بە شێوازێكی گـشتگیرتر رۆچووە ناو دەروونی هەستی نەخۆشەكانەوە، وەك لایەنی (پەیوەندی نەخۆش بە ئـازاری ڕابردوو و شكستە ئەزموونییەكانیەوە).
بـۆ نمـونە یەكێك لەو فیلمانەی لێرەدا بەكورتی و (بێسووتاندنی وردەكاری چیرۆك- بـێ ســپۆیڵ) باسی لێوە دەكەین فیلمی سینەمایی(A Dangerous Method)ە. 
چـیرۆكی ئەم فیلمە ڕاستەقینەیە، كـرۆكی پلــۆت(ناوەرۆكی چیرۆك) سەبارەت بەوەرگرتنی چارەسەری نەخــۆشی دەروونی خـانمێكی ڕووسییە بەناوی(Sabina Spielrein) لە مــێژووی (زانستی پــزیشكی دەروونیدا). 
ئـەم خانمە دووچاری نـەخۆشیەكی دەروونی مەترسیداری تووندوتیژ هـاتووە، واتا؛ جـۆری نەخۆشیەكەی ئاڵۆزەكە و تێكەڵەیەكە لە ماسۆخی(ئـەوانەی چێژ لە ئــازار دەبینن)، هەروەها كاریگەری لایەنی خەمۆكی مەترسیدار. سـەرەتا ئەم حــاڵەتە دەچێتە بەردەست دكتۆر (كارل یانگ)، بەڵام ئــاڵۆز وپێكهاتەی جۆری نەخۆشییەكەی كارل ناچار دەكات پەنا بۆ پـرۆفیسۆر (سـیگمۆند فرۆید) ببات، تاوەكو بە هەماهەنگی نێوانیان بتوانن(دەستنێشانكردنێكی نوێ - مــیتۆدێكی نوێ) بۆ جــۆری ئەم نەخۆشییە تێكەڵەیە بدۆزنەوە و پاشان بیـكەنە بناغەیەكی نوێ بۆ (زانستی دەروونی نـوێ) ئەویش بەپشتبەستن بەئەزموون ڕوئیا و بیركردرنەوەی جیاوازی هەردووكیان.  
ئەمە فیلمە بە یەكێك لەو فیلمە زانستیانە دادەنرێت كە باس لە بەركەوتە زانستیە جیاوازەی بینینی نێوان دوو زانای مەزن(پزیشكێك و پرۆفیسۆرێك) دەكات لە بواری پزیشكی دەروونیدا، بەجۆرێك لە هەندێك لایەندا كۆكن و لە هەندێك لایەنی تردا دژی بە یەكترن. 


بەشــی یـەكەم
سەرچاوە: مــەیدان- پێگەی عــەرەبی
وەرگێڕان: شادمان محەمەد