درامای برینی كاریگەر (زخم كاری)..

1 مانگ پێش ئێستا

ئاراز عەبدولڕەحمان
درامای برینی كاریگەر (زخم كاری) بەرهەمی ساڵی ٢٠٢١ ی وڵاتی ئێرانە لە ژانەری تاوانكارییە، وە بەشی یەكەمی پێكدێت لە (١٥) ئەڵقە و لە دەرهێنانی (محمد حسین مهدویان)ە و بەرهەمهێنانی لەلایەن (محمد رضا تخت كشیان) بوو، ئەم درامایە لە پلات فۆرمی فیلیمۆ حەفتەی یەك ئەڵقەی لێ نمایش كراوە.

سیناریۆ (سكرین پلەی) دراماكە
درامای برینی كاریگەر لەناوەڕۆك دا نمونەیەكی مۆدێرنی شانۆنامەی (ماكبیث)ی ولیەم شكسپیرە، بۆ كەسێك كە ئەو شانۆنامەیەی خوێندبێتەوە زۆر بە سانایی لە ناوەڕۆكی ئەو درامایە تێدەگات، كە لەبنەمایا مهدویان ئەو دراماییەی لە ڕۆمانی (بیست زخم كاری) نوسەری ئێرانی (محمود حسین زاد) وەرگرتوە كە نوسەر فكرەی شانۆیی (ماكبیث)ی كردوە بە بنەما بۆ ڕۆمانەكەی.
ئەبێت ئەوەش ڕون بكەینەوە كە وەرگرتن (اقتباس)لە فیلم و دراما ئێرانییەكان پێگەیەكی زۆری هەیە وە دەرهێنەری ئەم درامایەش بەهەمان شێوە كاری كردوە.. وە فیلمە میلودرامی و جەنگیەكانی وەرگیراوە و پاشان نوسیویەتیەوە، وەك لە فیلمەكانی (استادە در غبار ، درختی گردو، زخم كاری).
بۆ نمونە فیلمی (درختی گردو) كە یەكێكە لە فیلمە باشەكانی و كارەساتی كیمیابارانكردنی گوندێكی شاری سەردەشت ی ڕۆژهەڵاتمان بۆ دەگێڕێتەوە جگەلەوەی كە ڕوداوێكی ڕاستی و مێژوییە و خەڵاتی سیمورغی بلوری فیستیڤاڵی فەجری نێودەوڵەتی بەدەست هێناوە، هەروەها بینراوە كە سودی لە دەقێكی شانۆیی خانمێك وەرگرتوە كە سەردانی ئەو گوندەی كردوەو هەر بەناوی (درختی گردو) ئەو دەقەی نوسیوە بەبێ ئەوەی مهدویان ئاماژە بەو دەقە بكات.
بۆیە كاتێك ڕۆمانی (بیست زخم كاری) دەخوێنیتەوە ئەبینیت زۆر بوردی سود لەو ڕۆمانە بینراوە لە كەسایەتی و ڕووداوەكانی.. وە هەروەها لە دراماكەدا مهدویان ئاماژەی بەوەداوە كە نوسنی سیناریۆكەی لەسەر بنەمای ئەو ڕۆمانە داڕشتۆتەوە.

تراژیدیای ماكبێس و زخم كاری
وەك ئاماژەمان پێكرد ئەم درامایە لە ڕۆمانێك وەرگیراوە، وە ئەو ڕۆمانەش لەسەر بنەمای فكرەی تراژیدیای ماكبێس ی ولیەم شكسپیر بنیاتنراوە.
تراژیدیای ماكبیث گێڕانەوەی ڕوداوگەلێكن لەسەر ژیانی فەرماندارێك بەناوی (ماكبیث) كە پادشای میهرەبانی اسكۆتلندا (دانكن) لە شەوێك دا كە میوانی ماكبیث دەبێت، بەهاندانی ژنەكەی (لیدی ماكبیث) وەسوەسەی ناو دەرونی و حەزی بۆ گرتنەدەستی دەسەڵات، لە ناو جێگەی نوستن و لە خەودا دەكوژێت.. پاش ئەوە تەواوی ژیانی لە ژێر كاریگەری ئەو ڕوداوانەدا دەبێت و توشی ئازاری ویژدان دەبێت و بەردەوام تارمایی قورباییەكەی دێتە بەرچاوی.
وەلە هەمان كاتدا درامای (زخمی كاری) داستانی خانەوادەیەكی ئێرانیمان بەناوی (ریزێ‌بادی) بۆ دەگێڕێتەوە كە گەورەی خانەوادە (خان عمو) كە یەكێكە لە گەورە سەرمایەدارەكانی وڵات و كاری بازرگانی گەورە بەتایبەت بازرگانی نەوت لە نێوان وڵاتانی ئەوروپا و كەنداوی عەرەبی دا دەكات، كەسایەتی (مالك مالكی) كە ئەكتەری بەتوانای ئێران (جواد عزتی) ڕۆڵی دەگێڕێت و كوڕی پیاوێكی بەردەستی ئەو خێزانە دەبێت، لە شەوێكی كۆبونەوەی خێزانەكەدا و لە نیوەشەودا بە هاندانی سەمیرا ی خێزانی كە (رعنا ێ‌زادی ور) ڕۆڵی دەگێڕێت.. مالكی خان عمو دەكوژێت و ئیتر هەوڵی لەناوبردنی ئەو خێزانە دەدات و هەركەس كە ببێت بە ڕێگر لەناوی دەبات و دەست دەگرێت بەسەر تەواوی كۆمپانیا و دارایی ئەو خێزانەدا و تاجی پاشایی كۆمپانیا لەسەر دەنێت.. پاشان مالكی توشی ئازاری ویژدان دەبێت و هەمیشە تارمایی قوربانیەكان دێنەوە پێش چاوی.
دەستپێكی ئەڵقەی یەكەم و دەركەوتنی كچێكی جادوگەر لە تەنیشت ئۆتۆمبیلەكەی مالكی (لە ڕۆمانەكەدا سێ پیرەژنی جادوگەرن كە ئەویش وەك ئەوەی لە شانۆنامەی ماكبیث دا هەیە)، خوێندنەوەی داهاتوی مالكی دەبێتە سەرەتای گرێی درامیی دراماكە ئەمە ئەبێت بەو وەهمەی بەردەوام مالكی بەدوای ئەو جادوگەرەوەیە بۆ ئەوەی ئاگاداری هەنگاوەكانی داهاتوی بێت.
ئەمە ئەو لێكچونەیە لە نێوان تراژیدیای ماكبێس و درامای زخم كاری دا هەیە.

جیاوازی لە نێوان ڕۆمانەكە و دراماكەدا
یەكەمین جیاوازی لە نێوان ڕۆمانەكە و دراماكەدا لە هەندێك لە كەسایەتیەكاندایە.
لە ڕۆمانەكەدا تاڕادەیەك فەزای هێز فەزایەكی پیاوسالاریە بەڵام لە دراماكەدا بە پێچەوانەوە فەزای هێز لە دەستی ژن دایە و كەسایەتی سەمیرا (رعنا ێ‌زادی ور) ئامادەگیی زۆر زیاتری هەیە و بزوێنەری ڕوداوەكانە، سەمیرا وەك كارەكتەرێكی نێگەتیڤ لە پشت ڕوداوەكانەوەیە كە ئەمەش لێكچونێكە لە نێوان لیدی ماكبیپ و سەمیرا كە كەسایەتیەكی شەیتان ئاسایان هەیە.
مهدویان لە دراماكەدا كەسایەتی (منصور و ناصر) كە پیاون و كوڕی (خان عمو)ن كەسایەتی (منصور) دەگۆڕێت بۆ (منصورە) كە ژنە و (هانیە توسلی) ڕۆڵی دەگێڕێت. ئەم كارەكتەرە لەگەڵ ئەو ڕوداوانەی پەیوەستن پێیەوە تەواو تازەن و لە ڕۆمانەكەدا بوونی نییە وە دەبێت بە یەكێك لە كارەكتەرە بەرجەستە و زیندوەكان و خوڵقێنەری ڕوداوەكان لە دراماكەدا، كە لە ڕابردوودا (منصورە) عاشقی (مالكی) دەبێت، بەڵام لەبەر ئەوەی مالكی بەردەست و شۆفێری ئەو خێزانەیە (خێزانی ریزێ‌بادی)و بەهۆكاری جیاوازی چینایەتی (خان عمو) ناهێڵێت بەیەك بگەن، وە هەروەها مهدویان كەسایەتی (میپم) كە كوڕی مالكی یەو (مائدە) كە كچی (ناصر) زیاتر پەرە پێدەدات و عیشقێكی پاك لە نێوانیان دروست دەكات، كە دواتر ئەو عیشقە دەبێتە قوربانی ململانێی نێوان خێزانەكان و بە تراژیدیا كۆتایی دێت.
وەپاشان مهدویان زۆربەی كارەكتەرەكان و ڕوداوەكانی وەك ڕۆمانەكە خۆی داڕشتۆتەوە.. بەڵام كۆتایی دراماكە وەك كۆتایی ڕۆمانەكە نییە.
لە ڕۆمانەكەدا مالكی سەركەوتو دەبێت لەو پلانانەی كە دایڕشتون بۆ لەنوبردنی ئەو خێزانە و دربەدەر كردنیان بەڵام لە دراماكەدا خێزانەكە دەگەڕێنەوە و (ناصر و منصورە) دێنەوە، ناصر لەبەرامبەر وەرگرتنەوەی سامانەكەیان لە مالكی خۆشدەبێت بەڵام (منصورە) بەهۆی ئەوەی كە مالكی سود لە عشقی ڕابردویان وەردەگرێت و منصورە فریوئەدات، لێی خۆشنابێت و لە دوایدا مالكی دەكوژێت.
بەم ڕوداوە كۆتاییەكی تراژیدی بە دراماكە دەدات.
ئەم درامایە لەڕوی كوالیتی و تەكنیكەوە یەكێكە لە دراما پێشكەوتوەكان، ئەو ئەكتەرانەی كە ڕۆڵی تێدا دەگێڕن لە باشترینەكانی وڵاتی ئێرانە.