ئـەركی سـەربازە وننەكـان؛ گــۆڕون مـەكـەن!

07/05/2022

شادمان محەمەد
(چـەمكی پــاڵەوانــبــازی لای بینەران چـییە؟)
(لە سینەما و وەرزشی تۆپی پێدا، پاڵەوانێك و وەن مان شۆیەك بوونی نیـە!
(ســینەما و وەرزشی تـۆپی پێ؛ كــردەیـەك، هونەرێكی پڕ جووڵەی دەستەجەمعی و گـروپپیە، هیچكات بە رەهـای تاك براوەی یەكەم نیە.)
- دوو هونەرە بەجۆش و خرۆشەكەی بواری سینەما و تۆپی پێ، بەتەنها؛ بە یەك كەس - بە یەك پاڵەوانەوە بەڕێوەناچێت، بەڵكو كردەیەكی گروپ و دەستەجەمعیە، كە تێیدا هەركەس بە پێی حەجم و وەزن و كێش و پێگە و پلەی خۆی كاریگەری هەیە، وە هەردووكیان تەواو بە پێچەوانەی هونەری نوسینەوە كار دەكەن كە دەكرێت بەتەنها كەسێك وەك پاڵەوانێكی تەنها،  پالەوانێكی گۆشەگیر، پالەوانێكی بێ جووڵەی كەمدوو خۆی بخزێنێتە ژوورێكەوە و بە بێ پشت بەكەسانی تر، ئەركەكەی جێبەجێ بكات، واتا: بەتەنها پشتبەستن بە ئەزموونی زۆر و خوێندنەوەی زۆر و خەیاڵ و ئەندێشە كۆكراوەكانی خۆی بتوانێت ئەوەی كە هەیەتی هەڵڕیژێتە سەر كاغەز، بە كورتی حاڵەت و دۆخی نوسین؛ كردەیەكی ڕووتە، تەنهاییە، بەتەنها پشت بەو شتانە دەبەستێت كە نوسەر لە دیدگا و روانینی تەواوی خۆیەوە بۆ شتەكان دەروانێت بەبێ بەشداری خەیاڵی كەسانی تر.
بـۆ نمونە؛ لە سینەمادا؛ دەرهێنەر، كاپتنی یەكەم، بەرپرسی یەكەم، هەڵسوورێنەری یەكەمی كاری تیمی فیلم و بەرهەمهێنانە،  گڵۆپی سەوز هەڵكردن لە دەستی ئەودایە؛بەڵام لە سەركەوتن و شكستدا بەرپرسی یەكەمیشە. 
لە هەمانكاتدا، لە جیهانی تۆپی پێدا، ڕاهێنەر بەرپرسی یەكەم، بریادەری یەكەم، دابەشكاری پلان و دیاریكردنی شوێنگەی یاریزانەكانە لە ناو لاكێشەی سەوزدا، ئەویش دیسان بەرپرسی یەكەمە لە سەركەوتن و شكستدا.
ئەم دوو كارەكتەرەی ناو جیهانی سینەما و تۆپی پێ واتا؛ «دەرهێنەر - ڕاهێنەر)، بەدەر لە كارەكانیان كە زۆر جیاوازن، بەلام خاڵی لە دیوەی ناوەوەیدا خاڵی هاوبەشی زۆر لە ئەركەكانیدا هەیە، چونكە هەردوولایان بەپلان و بیركردنەوە هەماهەنگی لەگەڵ كەسەكانی تردا، پێكهاتەی تیمی بەرهەمهێنانی فیلم  و تیپی تۆپی پێ دروست دەكەن و پاشان دەبنە تەواوكەری یەكتری.
بۆ نمونە؛ هاوكارەكان و پێكهاتەی ستاف و تیمی فیلم لەلای دەرهێنەر بریتیە لە؛ «یاریدەدەرەكانی كە لە سینەمای پرۆفیشناڵدا نزیكەی(٢- ٣)كەس وەك سەپۆرت و هاوكار بوونیان هەیە، پاشان بەرێوەبەری بەرهەم و هاوكارەكانی، هەروەها بەرهەمهێنەری سەرەكی و خاوەن لایەنی بەرهەمهێنان، تیم و بەرێوەبەری وێنەگرتن و هاوكارەكانی، گافەر و لایتینگ و هاوكارەكەی، گروپی مەیك و هاوكارەكەی. دەنگهەلگر و هاوكارەكانی و پاشانیش ئەكتەرەكان سەرەكی و لاوەكی و كۆمبارسەكان»، واتا؛ بە هەموو ئەمانە ئەوجا دەتوانن؛ كارێكی باش بەرهەم بهێنن ئەویش؛ لە حالەتێكدا سەركەوتن بەدەست بهێنرێت؛ ئەوكات هی هەموانە، نەك هی تاكەكەس، تەنانەت گەر شكستیش بێت بەهەمانشێوە هەمان خوێندنەوە هەڵدەگرێت.
لە راستدا هەمان روانین لە جیهانی تۆپی پێدا بوونی هەیە؛ واتا؛ «راهێنەر لە رێی؛ هاوكارەكانی كە لانیكەم دوو تا سێ یاریدەدەری هەیە، پزیشكی لیاقەی جەستەیی یاریزانەكان لەگەڵیدا هەن، راهێنەری بەدەنی، پزیشكی دەروونی، راوێژكارەكانی و دەستەی ڕاگەیاندن، دەستە و بەرێوەبەرانی كارگێڕی تیمەكە بە گشتی، شۆفێرەكانی هێڵی گواستنەوەی تیمی فوتبۆڵ، پاشانیش ئەوجا یاریزانەكان كە بكەری سەرەكەی ناو گۆرەپانەكەن كە لە پلەی گۆڵپارێزییەوە حسابی بكەن تاوكو دەگاتە؛ هێلی بەرگری و  و لاكان چەپ و راست و ناوراست و هێڵی هێرشبردن.»
كەواتە؛ گەر ئێستا سەرنج بدەین؛ دەبینین گرووپی هەردوولا، تەواوكەری یەكترین لەبردنەوە و شكستدا بەشدارن، سەرجەم كارەكتەرەكان لە پشتەوە وەك قەلایەكی وەستاو بونیان هەیە، بەڵام لەگەل هەموو ئەمانەشەدا، بەردەوام (پاڵەوانێكی سەرەكی) بەدیدەكرێت، كە جگە لەوەی بەخاڵی بەهێز و جیاكەرەوە و یەكلاكەرەوە وەسف بكرێت، بەجۆرێكی بەهێز رەشمەی سەركەوتنەكانی گرتۆتەدەست.
بۆ نمونە؛ لە فیلمدا، پالەوانی سەرەكی، دەكرێت؛ دەرهێنەرەكان یان ئەكتەرەكان بن، یان بەهێزی پلۆت و چیرۆك و سیناریۆ بێت، یان لایەنی جوانی سینەماتۆگرافیی بێت، یان دیزاینی دیكۆر و پۆشاك بێت. یان جوانی و جادووی مۆنتاژ بێت. لە جیهانی وەرزشی تۆپی پێدا، هەمان رێسا جێبەجێ دەكرێت، چونكە هەندێكجار پاڵەوان و كلیلی سەركەوتنەكان یان راهێنەرە، یان گۆلپارێزە، یان تیمی هێڵی بەرگری ناوەند و هێرشبەرەكانە. بۆیە ناكرێت بەگشتی بڵێین؛ بە تەنها پاڵەوان فڵان و فیسار بوو! ئەو نەبوایە تیادەچوون! بۆیە ئەمجۆرە قسەكردنە لەو دوو جیهانەدا پـڕ بینەرەدا ئەوپەری دۆگمایی و بێئاگاییە و پێویستە ئەو كەسانە لەم یەكئاراستە بینینەدا رزگارببن و بەخۆیاندا بچنەوە و زیاتر قاڵ و قووڵببنەوە لەو جیهانە پڕ كێشمەكێشەدا، چونكە هەموو كەسەكانی ناو ئەم دوو جیهانە هاوشێوەی پەتێكی تەسبیحی (١٠١)دەنكی گرێدراون بە یەكەوە، كە بەهۆی پەتێكێەوە دەنكەكانی پێكەوە ڕیزكراون، كە بەنها پچڕان و شیبوونەوەی كەمێك و لایەكی بچوكی پەتەكە لە هەر شوێنێكیەوە دەنكیەكانی تەسبیحەكە پەرشوبڵاو دەبنەوە. بەهەمانجۆر گەر لە دوو جیهانەدا هەڵە، كەمووكوری، لە هەرشوێنێكدا بوونی هەبێت هاوكات زیان بەوانی تر دەگەیەنێت.
وەك وتمان؛ هۆكاری سەرەكی و لاوەكی هەمیشە ڕۆلی هەیە، بۆ نمونە؛ لەجیهانی تۆپی پێدا تۆپەكە كاتێك لە گۆلپارێزەوە دەست بەجووڵە دەكات و پاشان چەند ئاڵوگۆرێكی دی  بە تۆپەكە لە ڕێی قاچەكانەوە دێتە ئاراوە ئەوجا بە شێوازێكی پلاندارێژەر و تەكنیكی هونەری بەهێز و جوان دەكاتە هێلی هێرش بردن و ئەوانیش ئامانجەكەی خۆیان دەپێكێن، ئەمە كردەیەكە، كە زۆریان بەشدارن، كارەكە تیمی بوو، بەلام جاریش هەبووە و دەبێت: «بە تەنها هەڵدانی تۆپەكە لە گۆلپارێزەوە بۆ هێرشبەرەكە ئامانجەكەی پێ پێپێكراوە»، كەواتە دیسان؛ «هەمیشە كەسێك هاوكارە لەگەڵتدا... بەتەنها نیت.»
لە جیهانی سینەماشدا؛ سەرەتا، بەبیرۆكەی نوسەر دەسیپێدەكات، ئەوجا بیرۆكە بۆ بابەت، بابەت بۆ كەرەستەی نوسین و چیرۆك، چیرۆكیش بۆ دەستی سیناریست؛واتا؛ نوسەری سكرینپلەی، پاشانیش دەرهێنەر و سینەماتۆگرافەر سیناریۆی ئامادەكراو دەكەنە زمان و نوسینی (وێنە)، لە كۆتایشدا ئەكتەرەكان دەبنە گێرەرەوەی چیرۆك و فیلم، ئەوجا ئێمەی بینەریش دەبینەوە بە بەشێك لەوان، وەك چۆن لە جیهانی وەرزشیدا بینەر و تەماشاكار دەبێتە بەشێك لەو جیهانە.
كوا؛ یەك پاڵەوان...!!
«ئەو ئاوە زۆرەشی كە ئێستا دەریاچەكەی پێكهێناوە، بێگومان دەبێت لە سەرچاوەكەیەكی سەرەكیەوە هاتبێت، كە ئەویش؛ بە ناو چەندان بەرزی و نزمی و نشێوی چیاو گرد و تەپۆلكە و شیو و چاڵ و دۆڵ هەزاران میلی بڕیوە تاوەكو بۆتە كۆی كۆكراوەی ئاوی دەریاچەكە.»
(بەڵام ئێمە؛ تەنها دەریاچەكە دەبینین...)
بـۆیە كاتێك دەڵێن؛ كاری گروپ، دەستەجەمعی، تیمۆرك؛ كارێكە، كردەیەكە یەك كەس پاڵەوان نیە، كەس وەنـمان شۆ نیە، بەلام دەكرێت؛ بەشەكان جیاواز بن و خاڵی بەهێز و لاوازیان هەبێت، بەڵام دواتر هەموان پێكەوە عەیبوعارەكانی یەكتر دادەپۆشن و سەركەوتن تۆمار دەكەن.
لە كۆتایدا، دەمەوێت بلێم؛ ئیدی واز لە ئەقڵیەتی كەسپەرستی بهێنن، لە پاڵەوانبازی تاك لایەنە هەڵبێن، سەركەوتن و شسكت بەتەنها مەبەستنەوە بە كەسێكەوە، بە شتێكەوە، بابەتێكەوە، لە پاڵەوانی تاكلایەنە رابكەن، تەنها برواتان بە سەركەوتن و شكستی كاری گروپ هەبێت، هیچكات سەركەوتنی تیم و گروپ بەتەنها مەبەستن بە زەلامێكەوە، تـەقدیسی تاك مەكەن، چونكە ئەم جۆرە بیركردەنەوەیە زۆر ترسناكە، زۆر سلبیە، چونكە دەبێتە هۆی بەرهەمهێنانی مێشك وشكی دیكتاتۆری و رەهاییتر كە دواتر گەر خۆشتان چاكینەكەن، ئەوا تۆزی پێشكەوتنی رۆژگاری لەسەر دەنیشێت و بە تێپەربوون و پێشكەوتنی زەمەنیش، ئەم جۆرە ئەقڵیەتە لە بیركردنەوە وەردوخاش دەبن دەبنە هەڵم وتەمتوومان.