سوودەكانی كۆلێرا

2 مانگ پێش ئێستا

ئاراس برادۆستی
ئەم قسە رەق، وشك و ناخۆشانەم بگەیێننە هەمووان، ئەمانە راستین و لە دڵسۆزییەوە بۆ ئێستا و داهاتووی وڵاتەكەم دەیانڵێم!
 
دوێنێ لەگەڵ پرۆفیسۆرێك قسەمكرد كە خەڵكی سوێدە و یەكێك لەو كەسانەیە كە لە رێڕەوی زانستی ژیانمدا مامۆستا و پاڵپشتێكی گەورەم بووە، وەكو پزیشكێك، شەرمم كرد پێی بڵێم كە لە وڵاتەكەمدا كۆلێرا بڵاوبووەتەوە، خواخوام بوو باسی دۆخی تەندروستیی كوردستانم لێنەپرسێت، سوپاس بۆ خوا تەنیا باسی كۆرۆنای كرد!
 
كۆلێرا لە هەر شوێنێك بڵاوبووەوە، بزانە پێش تووشبوونی خەڵك بە سكچوون، سیستەمی حوكمڕانیی تەندروستی تووشی كۆلێرا بووە.
 
دەزانم ئێستا وا دەزانی مەبەستم وەزارەتی تەندروستییە، نا، سیستەمی حوكمڕانیی تەندروستی تەنیا وەزارەتی تەندروستی نییە، ئەم تێگەیشتنە تەنیا لە وڵاتە دواكەوتووەكان ماوە، لەو شوێنانە ماوە كە كاربەدەستە باڵاكانی وڵات تێگەیشتنێكی دروست، نوێ و فراوانیان بۆ كۆی چەمكی تەندروستی نییە و بەرپرسانی كەرتی تەندروستیش كەمدووترین كەسی دەوریانن و بۆیان راستناكەنەوە، بڤەیە!
 
لە هەر وڵاتێك كۆلێرا بڵاوبووەوە بزانە لای بەرپرسەكانی گرنگ پینە و پەڕۆ و گرێدانی ئەمڕۆ بە سبەیە، گرنگ ئەوەیە كەسی یەكەم لێیان رازی بێت.
 
ئەمە یەكەم سوودی كۆلێرایە كە نەخۆشییەكی ترسناكت بۆ دەستنیشاندەكات، سوودەكانی دیكەی زۆر و زەوەندن، گرنگترینی ئەوەیە كە تەندروستی فرەسێكتەرە، كە دەڵێین تەندروستی تەنیا باسی وەزارەتی تەندروستی نییە، باسی هەموو ئەو كەرتە خزمەتگوزارییانەیە كە پەیوەندییان بە تەندروستیی خەڵكەوە هەیە.
 
لە بابەتی كۆلێرادا وەزارەتەكانی شارەوانی، كشتوكاڵ، نێوخۆ، بەڕێوەبەرایەتییەكانی ئاو و ئاوەڕۆ و دەستەی ژینگە رۆڵیان لە وەزارەتی تەندروستی گرنگترە. لە دنیای نوێدا زۆرینەی سێكتەرەكانی دیكە تێكهەڵكێش و تەواوكەری كەرتی تەندروستین، سەدەیەكە لە هەموو دنیا سەردەمی ئەوە بەسەرچووە تەندروستی كورتبكرێتەوە لە نەخۆشخانە، دەرمان و نەشتەرگەری.
 
كاتێك سەوزە بە پاشەڕۆی شار ئاوبدرێت، كە زەویی تەخت و چاڵ زبڵخانە بێت، كە زبڵ و ئاوی سەرزەوی تێكەڵاوی یەكدی ببن و دواییش دەستلەملان تێكەڵی ئاوی ژێرزەوی ببن، وەزارەتی تەندروستی چی بكات؟
 
لە هەر وڵاتێك دیدگەی باڵادەستان لە تەندروستیدا لە نەخۆشخانە كورتبووەوە، مایۆكڵینیك و كڵیڤڵاندیشت بۆ دروستبكەن، وڵاتەكە لەڕووی حوكمڕانیی تەندروستییەوە شكستخواردووە، ئەم بیركردنەوەیە 100 ساڵە بەسەرچووە. 
 
لە هەر وڵاتێك ژمارەی زۆری سەردانكردنی نەخۆشخانە لە كۆنفرانس و بۆنەكان بە شانازییەوە باسكرا، بزانە بەرپرسانی ئاگایان لە ئاراستەی نوێی جیهانی نییە لە بواری تەندروستیدا، لەڕاستیدا چەندە خەڵك زیاتر سەردانی نەخۆشخانەكانت بكات بزانە هێندە سەرنەكەوتووبوویت لە رێگریكردن لە نەخۆشكەوتنی كەسێكی ساخ، دوای ئەوە كارۆلیسنكاشت بۆ دروستكردبێت و لەوێ چارەسەری بكەیت، هەر دۆڕاندووتە.
 
كاتێك پەتای كۆڤید-19 بە جیهاندا بڵاوبووەوە، بەداخەوە بووەهۆی نەخۆشخستن و كوشتنی ئەو هەموو خەڵكە، بەڵام پەیامی گرنگی هەبوو كە بۆ كەسانی شارەزا و وڵاتانی پێشكەوتوو روون بوون و سوودیشیان لێوەرگرتن، كۆرۆنا تەندروستیی تاك، چەمكی خۆپارێزی و سیستەم و ژێرخانی كەرتی تەندروستی بردە قۆناخێكی نوێ، ئایا لە كوردستانیش وابوو؟ سوودمان لێی وەرگرت؟
 
كۆلێراش كۆمەڵێك پەیامی هەیە و دەبێت سوودی لێوەربگیرێت، بەڵام ئایا وا دەبێت؟ بە ناردنی ژیناو (موغەزی) و پێداویستیی پزیشكی بۆ ئەو شار و شوێنانەی كە كۆلێرای تێدا بڵاوبووەتەوە خەڵكی سادە هەڵدەخەڵەتێت، بەڵام ئایا كێشە بنەڕەتییەكە چارەسەر دەكرێت؟ ئایا پلان و پڕۆژەی ستراتیژی دادەندرێت بۆ بنەبڕكردنی مەترسییەكە.
 
كۆلێراش تێدەپەڕێت و ئەویش لەبیردەكرێت، لە كوردستان تەندروستیی خەڵك و كەرتی تەندروستیش پێشینە نەبووە و نییە، ئەمە سیاسییەكانی وڵات لێی بەرپرسن نەك وەزارەتی تەندروستی، هۆشیاریی تەندروستی خەڵك لەلایەن حكومەتەوە بە پلان كاری لەسەر نەكراوە، پەروەردەی تەندروستی لە پرۆگرامی خوێندندا نییە، ئەمانە و چەندین دەردی دیكە چارەسەر نەكرێن، كۆرۆنا و كۆلێرا دەڕۆن و پەتای دیكە شوێنیان دەگرنەوە.
 
تا پەتای داهاتوو، خواتان لەگەڵ!