كێ گوناهبارە؟

3 مانگ پێش ئێستا

 سامانی وەستا بەكر
واباوە لەگەڵ هەر ڕووداو و گۆڕانكارییەكی نەخوازراو، لەگەڵ هەر شكست و نشوستێكا بۆ پاكردنەوەی ئەستۆو ڕاكردن لەبەرپرسیارییەتی، دەست بۆ هێزی دەرەكی و دوژمنی وەهمی درێژ بكرێت، بەبێ ئەوەی لایەنی تاونبار شانباتە بەری و بەهەستێكی بەرپرسیاریانەوە خاڵی لاوازی كارو كردای پرۆسەكە دیاربكات، هەتا لەداهاتووا هەمان هەڵە چەنبارە نەكرێتەوە، كە ئەمە ئەبێتە ڕێگایەكی ڕۆشن بۆ نەوەكانی داهاتوو كە دووجار لە هەمان شوێنا نەیانگەزێ مار. 
 
نەریتی نەشیاو: 
كلتور یان نەریتەكان كۆمەڵێك شتن كە دوژمن بۆت ناهێنێ، بەڵكو بوونی هەیە لەناوتاو دوژمن دركی پێئەكات و لەسودی خۆی بەكارئەهێنێ، بۆ نمونە دووبەرەكی، یەكتر قبوڵ نەكردن، خۆبەزلزانین بەرامبەر یەكتر، ڕیزگرتن و چەمینەوە بۆ بێگانە، نەخوێنەوەی هاوخاك، دژایەتی و دوژمنایەتی ناوخۆ....هتد 
كلتور یان نەریتی كورد دیاری دەستی كەس نیە، بەواتایەكی تر بابەتێكی هاوردەكراو نییە، بەڵكو ئەوەی هەیە هەڵێنجراوی ناو خودی تاك، خێزان، خێڵ و كۆمەڵگەی كورد خۆیەتی. 

ئەگەر نمونەیەكی سادە وەرگرین كە زۆربەی خەڵكی بەدیاردەیەكی نەشیاوی ئەزانن و گلەی لێئەكەن، كەچی بەپێچەوانەوە لەبری نەمان تابێت زیاتر و زیاتر ئەبێت، ئەویش دیاردەی قێزەونی گرانكردنی كاڵاو شمەكە لەكاتی بۆنە و جەژنەكانا، ئەم دیاردەیە هیچ پەیوەست نیە بەوەی كە كوردستان خاكێكی بەش بەش كراوە و هێزی داگیركەر بوونی هەیە لەسەری، هێندەی ئەمە خواستێكی ناوەكی و بەرژەوەندیخوازانەی تاكی كوردە بەسود وەرگرتن لەكاتێكی دیاركراو تا گیرفانەكانی پڕترببن، واتا چەوسانەوە و دادۆشینی یەكتر بەبێ گوێیانە بەهاكانی هاوڵاتی، هاوشاری، هاوگوند و هاوسێ بوون. 
 
بۆ چارەسەر ناكرێ: 
هۆكاری چارەسەرنەكردن و بنەڕنەكردنی ئەم دیاردەیە زۆر سانایە، ئەویش ئەوەیە هەر خودی گلەیكەر هەمان كار ئەنجام ئەیات و ئەیكات، بەواتایەكیتر كاتێك تۆ ڕەخنەت لەسەر شتێك هەیە ئەبێ خۆت باوەڕت بەو ڕەخنەیە هەبێ و نەیكەیت، چونكە ناكرێ داوای ئەوە بكەی كە نرخی خۆراك لە بۆنە و جەژنەكانا بەرزنەكرێتەوە بەڵام خودی خۆت نزخی كەلو پەلی ناوماڵ یان پۆشاك و جوانكاری دوو هێندە و سێ هێندە بەرزكەیتەوە، چونكە ئەوەی ئەیكەی پێی ئەوترێ "دوو ڕووی"، بێگومان كۆمەڵگەیەكی دوو ڕوو هەمیشە كێشەلانی زیا ئەكات نەك بەپێچەوانەوە. 
 
چارەسەر: 
تەنها ویژدانێكی زیندووی پێویستە، لەپاڵ ئەوەشا گرنگە تاكی كورد بەگشتی بازرگانەكان بەتایبەتی هۆشیاری زانستی بازرگانی و ئابوریان  هەبێ. 
 
كێشەی خاك و داگیركاری: 
ئەوەی نیشتمان داگیرەكا خودی خۆتی، ئەگەر تۆ لێگەڕێی نیشتمان ئازادبێ ئەوا هەرگیز كەس ناتوانێ داگیركا و بەئازادی ئەمێنێتەوە. 

كاتێك دوو حیزب لە سێ شارا دوو هەرێم دروست ئەكەن، ئیتر ناكرێ ڕەخنە لە دوو هێزی هەرێمی بگری كە بۆ بنكەو بارەگا لە هەموو سوچ و كۆڵانێكا دائەنێنن و سیخوڕ لە هەموو شوێنێكا ئەچێنن، كار لەسەر ئەو دوو بەرەكەی و یەكتر قبوڵ نەكردنە بكەن كە خودی كورد باوەڕی پێیەتی و بەكردار جێبەجێی ئەكا. 

كاتێك دوو هۆز، دوو بنەماڵە، دوو خێزان و دوو كەس پێكەوە دانویان نەكوڵێ ئەوە كاری دوژمن نیە، بەڵكو ئەوە كلتور و نەریتی بۆماوەییە، كە هەر لە بنچینەوە مرۆڤی كورد یەكتری قبوڵ نەبووە، بگرە هەمیشە ملكەچ و پشت چەماوەی فەرمانی بێگانەبووە. 
 
چارەسەر: 
سەربەخۆیی و ئازادی تەنها خیانەت نەكردنی پێویستە. یەكتر قبوڵ كردن و كۆك و كۆبوەوە لە دەوری تەنها یەك سەركردەی نیشتمانی. 
 
تراژیدیای كوردبوون: 
كوردبوون خۆی تراژیدیایە، تەنانەت كۆچ كردن بۆ تاراوگە و لەدایك بوون لەسەر زەویەكیتر وەك مناڵانی كوردی تاراوگە تراژیدیای كورد بوون ناگۆڕێ، چونكە تراژیدیا لەناومانایە، بەواتایەكیتر هەبوونی كورد خۆی تراژیدیایە، كەچی تاكی كورد لێی ڕاناكا، بگرە بەپێچەوانەوە هەمیشە لەگەڵیا ئەژی و داكۆكی لەبوونیشی ئەكا. 

ئەمە ئەفسانە نییە كە مرۆڤی كورد زیاتر لە چوار هەزار ساڵە خاوەنی دەوڵەت نییە و ماوەتەوە بەڵكو ئەمە تراژیدیایە، تراژیدیایەك كە بوونی تۆ وەك كورد سەپانوویەتی بەسەرتا، ئەگەر ڕقیش لێیبێ ڕاناكەی لێی، بەپێچەوانەوە هەموو ڕێگایەك تاقی ئەكرێتەوە تاكو كورد بمێنێ، سەرەڕای تراژیدیای كوردبوون كە ئەمە جێگای شانازییە، هەر بۆ زانیاری چەندین نەتەوە زۆر كەمتر لە كورد چەوسێنراونەتەوە و نەماون و فەوتاون. 
 
ڕاكردن لە تراژیدیا: 
كورد بوون هێندە سەختە تەنانەت ڕاكردنیش لێی ئاستەمە، ئازارێكە ڕوو لەهەر شوێنێك بكەی بەردرگات پێئەگرێ، تەنانەت كاتێ خاكی ولاتیش بۆ ترۆپكی دیموكراسی و گەشەسەندووترین ولاتانی جیهان بەجێئەهێڵی تراژیدیای كوردبوون هەر هاوەڵ و هاوڕێتە. 
كە كوردبی واتە بێ وڵاتی، ڕوو لە وڵاتێكی ڕۆژئاوا ئەكەیت و وڵاتی نامەی ئەو وڵاتە وەرەگری، خێزان پێكئەهێنی و مناڵەكان لەسەر خاكی ئەو ولاتە یەنە بوون كەچی تراژیدیای كورد بوون هەر لەگەڵتایە. 
 
لەگەڵتایە كاتێك كە لێتئەپرسن "خەڵكی كام وڵاتی"؟ 
بەشانازییەوە ئەڵێی كوردستان، پێت ئەڵێن ئاخر كام وڵات، هەڵبەتە مەبەستیان چوار وڵاتی داگیركاری كوردستانە، ئیتر بێ چەن و چوون تراژیدیای برینی كورد بوون، بێ وڵاتی، خاكی بەش بەشكراوی كوردساتن بەبێ خواستی خۆت سەر لەنوێ ئەكولێتەوە. 
 
تراژیدیای مناڵی كورد لە تاراوگە: 
كاتێك مناڵەكان فێرئەكەی كە خەڵكی كوردستانن، مناڵیش بە دڵپاكی خۆی  لەوانەی جوگرافیایا لەوەڵامی پرسیاری "ئایا لە بنچینەوە لە كوێوە هاتووی"؟ مناڵ ئەڵێ خەڵكی كوردستانم. مامۆستا پێی ئەڵێ كام پارچە؟ مناڵ تێناگا! مامۆستا ئاسانكاری بۆئەكا "كوردستانی كام وڵات"؟ مناڵ هەر تێناگا، ئیتر هەندێ لە مامۆستاكان "بەمیهرەبانی"خۆیان كۆتای بەپرسیارەكە ئەهێنن و رووی پرسیار لە مانڵێكی تر ئەكەن. 
 
سروشتی مناڵ: 
سروشتی مناڵ وایە ئەوەی فێری ئەبێ پێی خۆشە بەكردار بیكات. لەدوای وانە و لەكاتی پشووا منالان بەرەو نەخشەی ناو پۆلەكەیان ڕائەكەن و هەركەسەو پەنجە خنجیلە و بچكۆلانەكەی خۆی ئەخاتە سەر نەخشەی ولاتەكەی خۆی، بەڵام هیچ شوێنێك  نییە بۆ پەنجە ناسكەكەی كچ و كوڕی كورد تا پەنجە وورد و بچوكەكانی لەسەر دانێنن "سەرەتای ددەستپێكی دڵشكان و تراژیدیای كورد بوون" . 

مناڵان ئەیكەنە گاڵتە و گەپ و هاوارەكەن تۆ وڵات نییە، تۆ ئاڵات نییە، ئەو شوێنەی تۆ ئەیڵێی تەنانەت لەسەر نەخشەش بوونی نییە، ئییتر مناڵی كوردی مافخوراو بەڕاكردن یەتەوە ماڵێ و پرسیارەكا... 
دایە، بابە ڕاستە ئێمە خەڵكی كوردستانین؟ 

دایك و باوك، بەڵی ڕۆڵە ئێمە كوردین و خەڵكی كوردستانین. 
مناڵ لەخۆشیا شاگەشكەئەبێ كە درۆی نەكردوەو ئەتوانێ لەگەڵ هەڵهاتنی ڕۆژێكی نوێیا لەناو پۆلەكەیا ڕاستی بوونی كوردستان بسەلمێنێ. 

مناڵ، بەخێرایی پەرتووكەكەی دەرئەهێنێ، نەخشەی جیهان ئەكاتەوە و ئەڵێ دایكە، باوكە ئەتوانن وڵاتی كوردستانم لەسەر نەخشە پێ پشانبەن؟ "ئەو پرسیارەی كوشندەیەی كە هیچ دایك و باوكێكی كورد ڕزگاری نابێ لێی و هێندەی ئەهریمەن لێی ئەترسن". 

دایك و باوك، ئاخر ڕۆڵە كوردستان لەسەر نەخشە بوونی نیە بەڵام هەیە. " واتە هەیە بەڵام نیشە. 

مناڵ، كەواتە ئێوە ڕاستان لەگەڵ نەكردووم كوردستان وڵات نیە، ئەی ئێمە خەڵكی كوێین؟ 

دایك و باوك، نا ڕۆڵە گیان ئێمە ڕاستما لەگەڵ كردووی كوردستان وڵاتە بەڵام ولاتێكی داگیركراوە و لەنێوان چوار وڵاتا دابەشكراوە، هەمیشە لەهەوڵی پێكەوە گرێیان و دروستكردنەوەیین....هتد 
"بەناچاری ئەبێ بگەرێی بەدوای پاساوێكا تا بتوانی تێیبگەیەنی كە كوردستان هەشە و نیشە." 

مناڵ، كز و بێدەنگ، ملكەچ و مەنگ، بێ هیوا و دڵشكاو هەوڵەیا تێبگا، بێئاگا لەوەی كە ئەمە سەرەتای توانەوەی تراژیدیای كوردبوونە لەناخیا كەئەبێ تا كۆتای لەگەڵیا بژی. 

مناڵ، ئەی بۆ ناینێنەوە بەیەكەوە تا وڵاتەكەی ئێمەش لەسەر نەخشەی جیهان هەبێ و منیش پشانی هاوڕێكانمی بەم تا بزانن كوردستان وڵاتە و منیش خاك و ولات و ئاڵام هەیە. 

دایك و باوك، دەستكردن بەگێڕانەوەی مێژوو پاساوهێنانەوە لەگەڵ هاتنەخوارەوەی دڵۆپی فرمێسكی پەنگخواردووی غەریبی و بێ وڵاتی ... درێژە بە چیرۆكە ڕاستیەكەی خێزانی كوردی تاراوگە نایەم و لێرەیا ڕائەوەستم. 
 
پرسیار لە ناسنامە: 
سروشتی خۆناساندن و سەرەتای گفتوگۆی نێوان مرۆڤ بەپرسیاری ناوی یەكتر دەستپێئەكا تا سەرەكێشێ بۆ پرسیاركردنی ناسنامە و ڕەچەڵەك، بەلام ئەم پرسیارە هەمیشە بەو ساناییە نییە كە لێیتێگەشتووین، بەتایبەتی كاتێك لە كەسێك ئەكری لە تاراوگە یان لە دوورە وڵات. 

كاتێك پرسیار لە ناسنامە ئەكرێ پرسیارێكی هەر لەخۆوە نییە، بەڵكو نیشاندانی یاری هێزە، وە ئەو پرسیارە هەر ئەمێنێ تاو ئەوكاتەی ڕەنگی پێست لەو ئەچێ، هەر ئەمێنێ تاو ئەو ڕۆژەی نەدەنگ ئەمێنێ نەڕەنگ، ئەمێنێ تا ئەو ڕۆژەی دانیشتووی خاكێكی كە خاكی خۆت نییە. 
لەم پرسیارەیا نهێنییەك هەیە بەواتای تۆ كێت؟ ئەی بۆ لێرەیت؟ تاكەی ئەمێنیتەوە؟ 
واتا تۆ بێگانەی، كاتێك كەسێكی ڕۆژئاوایی پرسیارەكا، تۆ لەكوێوە هاتووی؟ 

 ئەو مەبەستێتی پێش وەڵامەكەی تۆ، پێت بڵێ من ڕۆژئاواییم، خاوەنی ئەم خاكەم، خاوەنی سامانێكی زۆرم، وڵاتێكی سەربەخۆ، ئازادی دەربڕین و جەستە و هزر….هتد لەبەرامبەریشا كاتێ كەسی بەرامبەر ئەڵی من ئەفگانیم، سوریم، ئێراقیم، سۆماڵیم، هاتیم….هتد وتا دانپێانانێكی ناراستەوخۆی پێچەوانەی وەڵامی كەسی ولاتی خانەخوێ. 

بەڵام لەمەش گرانتر ئەوەیە كاتێك ئەڵیی خەڵكی كوردستانم، چونكە هەندێ پێناسە بۆ كورد كراوە وەك، بێ وڵات، بێ ناسنامە، پەرت و بڵاو...هتد كە سەرباری ئەو سیستمە دواكەتوو و دیكتاتۆرییە ئەبێ كە لە ولاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوین باوە، ئەویش تۆ خەڵكی ولاتێكی لای خۆت هەیە و لای كەسی تر بوونی نییە، تۆ خەلكی یەك كوردستانی و لای ئەوان چوار.