مەڕەكانی موقتەدا – بەشی شەشەم

3 مانگ پێش ئێستا

پەیكار عوسمان
- (پێشتر وتمان، لە ململانێكانی ئەوروپادا، كەلینێك مایەوە، كە فیكری لێوە دەربازبوو، بەڵام لەم ناوچەیە هێشتا ئەو بۆشاییە دروستنەبووە..) تەنانەت ئەو كەلێنەشی كە گوایە كەناڵی جەزیرە لە هۆشیاریی ئەم ناوچەیەدا دروستی كرد، ڕاستەقینە نیەو كەلێنێكی درۆزنە، چونكە ئامانجەكە ئازادی عەقڵ و سەربەخۆبوونی ئینسان نیە، بەڵكو ئەجندای مێگەلێكە دژی مێگەلێكی ترو هەر دروستكردنی جەمسەرو معەسكەرە. 
- كەلێنە ڕاستەقینەكە لە گفتوگۆوە دروست ئەبێ نەك لە شەڕەوە، ئەوەیە كە ئینسانەكان بیربكەنەوەو بە دوای ئارگۆمێنت و ڕاستی شتەكاندا بچن، نەك ئەوەی شەڕی بەزاندنی یەكترو داگیركردنی ڕاستی بكەن. ئینجا سەیری ناوی بەرنامەكان بكە (ڕا و ڕایەكی تر، ئاڕاستەی پێچەوانە) كە ئەمە هەر كورتكردنەوەی دنیایە لە دوو ئەگەرداو هەر سەقافەتی ڕەش و سپییە، كە خۆراكی عەقڵی مێگەلییە!
- بەرنامەكەی "فەیسەڵ قاسم" ئینسانی فێری گوێگرتن و گفتوگۆ و گونجان و كاری پێكەوەیی نەكرد، بەڵكو دوو كەس بە نوێنەرایەتی دوو مێگەل، بەرئەبنە یەكترو جەماوەریش دابەشی دوو معەسكەر ئەبێ و ئیتر ئەوەی كە مەوزوع نەبێ ئینسان و عەقڵ و ڕاستییە. ئا ئەم نموزەجی سەگوەڕی و دەمارگیرییەش، بوو بە سەقافەتی باوی ناوچەكەو بوو بە بەدیلی ئیعلامی دیكتاتۆرەكان. پرسیارەكەش ئەوەیە، ئایا ڕقسازی و بەربوونە یەكتر، ئەتوانێ لە ستەمكاری ڕزگارمانكا؟ 
- دیكتاتۆرەكان سیاسەتی دەمكوت و نائازادی پەیڕەوئەكەن، بەڵام ئایا شەڕە دەنووكیش دیوەكەی تری دەمكوت و نائازادی نیە؟ مەسەلەن، تۆ بە دڵی دەسەڵات نەبیت تەخوینت ئەكات، ئێ بە دڵی موعارەزەش نەبی هەر تەخوینت ئەكات! یەعنی ئێمە، لە سەدام و فاشیزمێكی یەكسەرەوە نەچووین بۆ كرانەوەو فرەیی، بەڵكو چووین بۆ فاشیزمێكی دوو سەرەو بە نەتیجەش، ئیتر دنیایەك جەمسەری دژمان هەیە بە هەمان عەقڵەوە. كێشەكەش عەقڵەكەیەو ئەبێ دەسكاری ئەوێ بكەین، نەك خەریكی شەڕەكەڵەشێرەكانی ناو عەقڵییەتەكە بین!
- هەواڵە خۆشەكە ئەوەیە، ئەو دەرفەت و بۆشاییەی كە ڕوخانی خیلافەت و شۆڕشەكان و كەناڵی جەزیرەو موعارەزە.. بۆ پەیدابوونی تاك و تێپەڕاندنی مێگەل نەیانڕەخساند، "ئینتەرنێت" بە شێنەیی خەریكە ئەیڕەخسێنێ و لێرەدا ئیتر تۆ، تەنیا ڕاو ڕای پێچەوانە نابینیت، بەڵكو دەرگا كراوەیە بۆ ئەگەری زیاترو چوونە ناو "دنیابینی فرەیی". ئێرە وەكو دەزگاكانی ڕاگەیاندن و مەنهەجی پەروەردەو یاساكان، هەمووی داگیرناكرێ بۆ یەك ئەجندا، بەڵكو بۆشاییەك هەر ئەمێنێتەوە، ئەو بۆشاییەش یەكەمجارە كە مابێتەوە بۆ ئینسانی ئەم ناوچەیە!
- یەعنی وەكچۆن چاپخانە، شەپۆلی یەكەمی ڕۆشنگەریی دروست كردو لایەكی جیهانی گرتەوە، ئینتەرنێتیش شەپۆلی دووەمی دروست ئەكاو هەموو جیهانیش ئەگرێتەوە. خۆ تۆڕەكان پڕە لە شتی پڕوپووچ، بەڵام چونكە هەر لە ناو تۆڕەكە خۆیدا، ئەتوانی ڕەخنە لە پووچییەكانی بگریت و ئەم بوارە هەیە، كەواتە "ناوچەی ئازاد" بوونی هەیە، كە هەر ئەمە، ئەشبێتە ناوچەی عەقڵ و ناوچەی تاك و ناوچەی گۆڕانكاری. 
- بەڵێ ئینتەرنێتیش، هەم پڕە لە شەپۆلە مێگەلییەكان، هەمیش پڕە لە تاكگەرایی بە مانا پووچ و خۆپەرستەكەی، بەڵام هێشتاش بۆشاییەكی هەر ئەمێنێتەوە، كە عەقڵ هەموو ئەوانەی لێوە بخاتە ژێر پرسیارەوەو گرەوەكەی منیش "بۆ دوور مەودا" لەسەر ئەو بۆشاییەیە.    
-ڕاستە ئینتەرنێتیش هەر بزنس و سەرمایەدارییە، بەڵام خۆ چاپخانەش كە ئەو هەموو كتێب و فكرو گۆڕانەی لێكەوتەوە، هەر بزنس و كاری قازانخوازی بوو، خۆ كاری خۆبەخش و خێرخوازی نەبوو. دواتر هەرگیز سەرمایەو قازانج خۆی لەخۆیدا كێشە نیەو ئەسڵەن بەشێكی گەورەی پێشكەوتنەكانی مرۆڤ، بەناو گەشەی سەرمایەدا هاتووەو ئەڕوا. نە سەرمایە لە دەرەوەی ژیانەكەدایەو نە ژیان لە دەرەوەی سەرمایەدایە، ئەوەی كە كێشەی ناو سیستەمەكانە، ناعەدالەتییە، نەك ئەوەی پێشوەختە ناعەدالەتی موڵكی ئەم سیستەم بێت و لەولاوە یۆتۆپیایەكی پێرفێكت و خاڵی لە ستەم بوونی هەبێت. 
- ژیان هەڵگری كەلێنەكانی خۆیەتی و هەموو فیكرەكانیش لەناو  ژیاندان و لەو كەلێنانەوە لەدایكبوون. كەلێنەكانی ژیان، جوڵانی بەردەوام و هۆشیاری بەردەوام و گەشەی بەردەوام دروستئەكەن، هیچ یۆتۆپیایەكی ئامادەو وەستاویش لە دەرەوەی ئەم یاسای جوڵەیەدا نیە، بەڵكو ژیان بە كەلێنەكانیەوە، خۆی نمونە باڵاو داهێنەرەكەیە!
- (مەڕیزم) هەمان پێرفیكتیزمەو ئەوەیە كە مژدەی چارەسەرێكی كامڵی بێ كەلێنی پێیە، بۆ هەموو كات و شوێن و كیشەكان، دەی ئەمەش ئیتر عەقڵی ناوێ، چونكە چارەسەرەكە خۆی هەیە، تەنیا مێگەلێكی ئەوێ شەڕی سەپاندنی بۆ بكات. بەڵام لەڕاستییدا (یەك چارەسەری كامڵ و ئەبەدی) وەهمەو ئەسڵەن بوونی نیە، بەڵكو خودی چارەسەر، كاتییەو ئەوەیە كە هەموو "دۆخێك" فرەییەو هەڵگری ئەگەرەكانی خۆیەتی. چارەسەریش بریتییە لە ناسین و هەڵبژاردنی باشترین ئەگەری ناو ئەو دۆخە فرەییە، نەك ئەوەی چارەسەر لە دەرەوەی واقعدا، لە تاقێكی میتافیزیكیدا دانرابێ و تەنیا داگرتنی بوێت.
- ئەو تێگەیشتنە فرەییەش بۆ واقع، عەقڵی گەرەكەو بەبێ هۆشیاری ئینسانەكان، ئەگەرەكانی ناو دۆخەكە ناناسرێ. لە پێچەوانەكەشیدا، كاری مێگەلیی هەمیشە كاولكەرەو خراپتری ئەكات، چونكە "مێگەل" جسمێكی گەورەی بێعەقڵە، كە دۆخەكەی خۆی ناناسی و ئاشنا نیە بە فرەیی واقع و مەستی كڵێشەیەكی تاكڕەهەندی دەرەوەی واقعە! 
- (وەهم و شەڕ) دوو لە پایەكانی ئایدۆلۆژیای مەڕیزمە. مەڕی هیچ مێگەلێك نیە كە شانازی بەخۆیەوە نەكاو خۆی بە باش و ئازاد نەزانێ و ئەوانیتر بە خراپ و كۆیلە نەزانێ. هیچ مێگەلێكیش نیە لە دەرەوەی شەڕەنگێزیدابێ و لەسەر "ئەوێكی دوژمن" نەژی. ئەوە خاڵی هاوبەشی هەموو مێگەلەكانەو كاتێكیش مەڕی دوو مێگەل ئەكەونە شەڕەوەو وائەزانن زۆر جیاوازن، لەڕاستییدا وەكو وایە هەر یەك كەسبێ و لەبەر ئاوێنەدا وەستابێ، چونكە هەردوكیان هەمان ناوەڕۆكن بە ناوی جیاوە. 
- هۆشیاربوونەوەش بەو دوو خاڵە، دەرگای چوونە دەرەوە لە مێگەل و هاتنەوە ناو عەقڵی خۆتە. بۆچی و بەچی خۆتت پێ باشترە لەو؟ بۆچی و بەچی ئەوت پێ شەیتانە؟ هەر بەڕاست تۆو ئەو سەربە دوو دنیای پچڕاون، یان دنیایەك هاوبەشی و لێكچونتان هەیەو بە خۆتان نەزانیوە؟ كردنی ئەو پرسیارانە لە خۆ، لە نان و ئاو زەرورترە بۆ لابردنی كورتان و ڕاستكردنەوەی پشت!   
- (خێڵ دەوڵەت نەریت ئاین شۆڕش ئایدۆلۆژیا یاسا..) ئەمانە كەرەستەكانی ڕێكخستنی ژیان و پاراستنی كۆمەڵگان، لە هەمان كاتیشا، كەرەستەكانی داگیركردنی ژیان و فلیقاندنەوەی مرۆڤن. هێڵێكی جیاكەرەوەی زۆر تەنك لەو نێوانەدا هەیە كە "هۆشیاری تۆیە"، ئەگەر ئەوە نەبێت، ئیتر هەر لەڕێگەی خۆتەوە، یەكەمیان وەرئەگەڕێ بۆ دووەمیان!
- هەر یەك لەوانەی ناو كەوانەكەش، قبوڵیەتی ئەوانیتر كەرەستەی گەمژاندنی مرۆڤبێ و خۆی لە دەرەوەی كەوانەكەدابێ. مەسەلەن  مرۆڤی شۆڕشگێڕ، وائەزانێ شۆڕش لە دەرەوەی كەوانەكەیە، لەكاتێكا توانای گەمژاندنی شۆڕش، هیچی كەمتر نیە لە هی نەریت و دین و دەوڵەت. شۆڕشی ڕاستەقینەی مرۆڤ، ئەوەیە كە هیچ شتێك لە دەرەوەی كەوانەكەدا نەبێت بە خودی شۆڕشیشەوە. ئیمانی ڕاستەقینەی مرۆڤ، ئەوەیە كە هیچ شتێك لە دەرەوەی كەوانەكەدا نەبێت، بە خودی ئاینیشەوە. پێشكەوتنی ڕاستەقینەی مرۆڤ، ئەوەیە كە هیچ شتێك لە دەرەوەی كەوانەكەدا نەبێت، بە خودی زانستیشەوە.. 
- هەرشتێك بخەیتە دەرەوەی كەوانەی پرسیار، بەو شتە گەمژێنراویت. یاسای شەڕ وایە، لەگەڵ دنیایەك شتدا شەڕ ئەكەیت و لە شتێك ئەبووریت، ئا ئەوەی كە بوریوتە، سەرچاوەی فیتنەیەو ئەوەیە كە شەڕەكەت پێئەكات. فەرقی "شەڕ و ڕەوایەتی" ئەوەیە، كە لە ڕەوایەتییدا، دنیا یەك پارچەیەو هەمووی بەرچاوی پرسیارەو ئیتر ناكەویتە ناو ناڕەواییەوە. بەڵام لە شەڕدا، دنیا دوو لەتەو نیوەی بەخشراوە لەوەی كە بەرچاوبێت، ئیتر هەر بە ناوی ڕەوایەتییەوە، ئەكەویتە قوڕی ناڕەواییەوە. 
- كە دنیامان دوولەت كرد، ئیتر چاوێكمان كوێرەو هەر لایەك ئەبینین، زمانی میتۆلۆژیاش ڕەمزییەو لەڕاستیدا "دەجال" ڕەمزە بۆ ئەو نیو بینینە. هەموو شەڕێك بانگەشەی ڕەوایەتی ئەكات، بەڵام تۆ بۆئەوەی نەكەوێتە ناو ناڕەواتییەوە، مەكەوە ناو دوولەتیی و نیوبینییەوە، ئەوەی ئایدۆلۆژیاكان ئەیكا بە دوو لەت، تۆ لە هۆشیاری خۆتدا بیكەرەوە بە یەك پارچە، تەنیا لەوێدا ڕەوایەتیت لێوە دیارە، چونكە تەنیا لەوێدا هەردو چاوت ئەبینێ و كوێرو دەجال نیت!
- ڕەوایەتی وەكو فیزیای كوانتەم (وایەو واش نیە) یەعنی ناگیرێ و ئەبێ هەمیشە ئاگابیت و نابێ لێ ی غافڵ ببیت، نەك وەكو فیزیای نیوتن، یەكجار بیگریت و وابێت و ئیتر لەسەر ئەو وایە بخەویت. "ڕەوایەتی" ئایدۆلۆژی و پاكەتی و پێشوەختە نیە، بەڵكو وەكو هەناسەو ترپەی دڵ، تەواو ئێستاییەو تۆ چۆن لە ئێستادا هەناسە ئەدەیت و نایخەیتە كاتێكی تر، چۆن دڵ لە ئێستادا لێئەداو بە هیچ ساتێكی تر ڕازی نیەو بەوە زیندوە، هۆشیارییش هەروایەو نابێ لێگەڕێین هیچ حیكایەتێك ترپەی ئاگاییمان پێش و دوا بخاو زیندوێتیمان بوەستێنێ.    
- لەڕاستییدا ئەوەی كە بە زمانی دینی پێیئەوتڕێ (بت) هەر ئەوەیە كە بە زمانی فكری پێیئەوترێ (دۆگما)و هەر ئەوەیە كە خستوتەتە دەرەوەی كەوانەی عەقڵ و ئیتر تۆ ئا لەوێدا بێعەقڵیت، مرۆڤی بێعەقڵیش دۆگماو بتپەرستە، فەرقیشی نیە بەچی وابیت، گرنگ ئەوەیە وایت، بە دین وابیت و بە ئیلحاد وابیت هەر هەمان دۆخە، بتەكەت موحەمەد بێت یان ماركس یان بارزانی یان ئاپۆ.. هەمان دۆگمایەو ئێوە لە بتدا فەرقتان هەیە، بەڵام لە بتپەرستییدا نا.  
ماویەتی