دوو قسەی ڕۆژهەڵاتییانە

3 مانگ پێش ئێستا

پەیكار عوسمان
- لە سیستەمێكی دیموكراسیدا، كە بڕێكی باش ماف و ئازادی و عەدالەتی تێدایە، "ناڕەزایی" ڕاستەوخۆیە. یەعنی هاوڵاتییەكی سویدی، كە دژی شتێك دێتە سەر جادە، تەنیا بۆ ئەو شتە هاتووەو مەبەستی شتێكی تر نیە. بەڵام لە دۆخی دیكتاتۆریەت و ستەمكارییدا، ناڕەزایی ناڕاستەوخۆیەو تۆ بۆ هەر شتێك بێیتە دەرەوە، مەبەستت شتێكی تریشە، كە خودی ڕژێمەكەیە. لە كۆماری سێدارەشدا، ئەگەر كۆمەڵێ جوتیار، بۆ پەین و سەمادیش بێنە دەرەوە، هەر سەرئەكێشێ بۆ ناڕەزایی گشتی، چونكە لەوێ، تەنیا كیشەی جوزئیمان نیە، بەڵكو كیشەی سیستەم و ستەمی گشتییشمان هەیە. 
- یەعنی ئەگەر ژینا، لەسەر كوردبوونیش كوژرابێ، تارانییەكان هەر دێنە سەرجادە، چونكە ستەمێكی گشتی هەیەو هەموو شتێكیش بیانویەكە بۆ ڕەتكردنەوەی ئەو ستەمە. ئەگەریش ژینا كچێكی فارسبێ، كوردی سنەو سەقز هەر دێنە سەر جادەو كوردییانەش دێن، چونكە لە پاڵ پرسی ئازادی، كە پرسی هەموو ئێرانییەكانە، پرسێكی كوردیش هەیە، كە دیسان هەموو شتێك بیانوە بۆ هەڵدانەوەی!
- ناڕەزاییەكانی ئێران فرەڕەهەندە، ڕەهەندێكیان گشتییەو بۆ هەموو ئێرانییەك وەكو یەكە بەبێ جیاوازی، كە ئەمە پرسی ئازادی و دیموكراسییە. ڕەهەندێكی تری ناڕەزاییەكان، ئەو ستەمەیە كە تایبەتە بە هەنێ لە پێكهاتەكان، وەكو ئەوەی لەسەر كوردو سونەو بەلوج و عەرەبی ئەحواز هەیە، كە ئەمانە جگە لە پرسی ئازادی و ستەمە گشتییەكە، خۆیان بە بندەست و مەغدوری ستەمێكی تریش ئەزانن. ڕەهەندێكی تری ناڕەزاییەكان، پرسی ژنەو ژنی ئەم ناوچەیە، ئۆتۆماتیكی ستەمی كولتوری پیاوساری لەسەرەو كاتێكیش ئەم كولتورە ئەبێتە دەسەڵات و دەستور، ئیتر ستەمی سەر ژن ئەگاتە لوتكە.
- كۆی ئەو كێشانەش كێشەی مرۆڤەو ڕەهەندی مرۆڤانەشی هەیە، بۆ ئەوەشی مرۆڤانە چارەسەر بكرێ، ئەبێ ئەو بەشانە ڕازی بكرێن و ستەمەكەیان لەسەر هەڵگیرێ، نەك بە شیعاری مرۆڤایەتی، باز بەسەر ئازاری بەشەكاندا بدرێ و جارێكی تریش ستەمیان لێبكرێتەوە! 
- مەسەلەن ناكرێ بە كورد بڵێی كورد مەبە لەپێناو مرۆڤبوون، چونكە كوردبوون ڕێگرنیە لە مرۆڤبوون و كوردێك هەر بە كوردبوونەكەیەوە مرۆڤە. ناكرێ بە ژن بڵێی ژن مەبە لەپێناو مرۆڤبوون، چونكە ژنبوون پێچەوانەی مرۆڤبوون نیەو ژنێك هەر بە ژنێتییەكەیەوە مرۆڤە. مرۆڤبوون ئەو گشتە ئەخلاقییەیە، كە حەقی بەشەكانی داوەو ڕێگەی داوە وەكو خۆیان هەبن، نەك ئەوەی بە شیعاڕێكی گشتی، لە خۆبوون دایانماڵیت، كە ئەمە مرۆڤایەتی نیەو فاشیزمە!
- دەسەڵاتی كوردی چەنێك گەندەڵە، ئەونەی تریشی بخە سەر، هێشتا ئێمە ناتوانین عێراقیی قوح بین، چونكە كوردوبوون ئایدۆلۆژیا نیە لێمان باركرابێ، بەڵكو بوونی سروشتی خۆمانە. ئایدۆلۆژیای پەكەكە هەرچییەك بێت، كوردێكی ئامەد ناتوانێ كوردبوونی خۆی لە ماڵەوە دانێ و وەكو هاوڵاتییەكی ئیزمیر بێتە سەر جادە. كابرای كۆمەڵە، ئەتوانێ لەماڵەوە دانیشێ تیۆری ئینتەرناسیۆنال بۆ كوردی سنە بنوسێ، بەڵام دواجار هاوڵاتییەكی سنە، ئەگەر كۆمۆنیستیشبێ، هەر كوردانە دێتە دەرەوە، كاتێكیش كە وا دێت، لەبەر خاتری دیموكرات نیە، بەڵكو ئەوە بوونی ئەوەو ناكرێ خۆی داكەنێ!
- لێرەدا هەردو نەفەسی (قەومچی و دژەقەومی) تەواو ناكوردییە، یەكێكیان لە ڕێگەی دوژمنسازییەوە كورد ئەهێنێتە سەر شانۆ، وەكو ئەوەی كورد خۆی دوژمنی كەمبێ! یەكێكیشیان ئەیەوێ كورد لە ڕێگەی خۆنەبوونەوە هەبێت، كە ئەمە هەمان ئەوەیە كە دوژمن لە ئینسانی كوردی ئەوێ! لەو نێوانەدا شتێك هەیە، كە كوردبوونەو دوژمنسازیش نیە، خۆبوونەو پچڕانیش نیە، بەڵكو ئەتوانێ لەگەڵ كەیسی ژن و كەیسی ئازادی و كەیسی گشتی ئێرانییەكانیش خۆی گرێداو كوردیش بێت!
- كورد پێویستی بە سیاسەتی هاوسەنگییە، كە تایبەتمەندی خۆی لەگەڵ سیاقە گشتییەكان گرێ بداتەوە، (نەك سیاسەتی پچڕان و خۆ تەریك كردن، نەك سیاسەتی خودنەفرەتی و خۆتواندنەوە لە سیاقە گشتییەكەدا) كە ئەوە هەردوكی نامرۆڤانەیە، چونكە مرۆڤایەتی ئەگەر مانایەكی ئەخلاقی و باڵای هەبێت، هەر ئەوەیە كە ستەمی تێدا نەبێت. هەر ئەوەیە كە تۆ وەكو تاك ئازادو یەكسان بیت، وەكو پێكهاتەش ئازادو یەكسان بێت، هەریەكێ لەو دوانەت نەبێ، مرۆڤایەتییەك لە گۆڕێدا نیە. ئا لێرەشدا هەنێك لە ئێمە خراپ لە "مرۆڤایەتی" تێگەیشتووین و وائەزانین مرۆڤایەتی بریتییە لە خۆنەبوون، لەكاتێكا ڕێك پێچەوانەكەیەتی و مرۆڤایەتی بریتییە لە بواری خۆبوون.
- كورد ئەبێ وەكو خۆی ئینتەرناسیۆنال بێت نەك لەسەر حسابی خۆی. كورد ئەبێ وەكو خۆی ناسیۆنالیست بێت نەك وەكو  ئەوانیتر. كورد لە ناسیۆنالیزمدا، هەم خۆی كۆپی ئەوانیتر ئەكاتەوە، هەمیش زۆر توند بەریانئەكەوێ، كە ئەمە هەردوكی هەر زەرەرە. كورد لە دۆخی ئینتەرناسیۆنالیشدا، تا ئاستی "كوردنەفرەتیی" ئەڕوا، كە ئەمە تێپەڕاندنی ناسیۆنالیزم نیە، بەڵكو خزمەتكردنی ناسیۆنالیزمی ئەوانیترە. كورد پێویستی بە فیكرێكە، تۆزێ گەورەتر لە ناسیۆنالیزم و تۆزێ بچوكتر لە ئینتەرناسیۆنالیزم، چونكە دۆخەكەی وایەو ئەبێ دۆخەكەی خۆی بناسێ!   
- حیزب و شۆڕشی ئێمە، دامەزراوەیەكی نائەخلاقییە، چونكە ژیاندۆست نیەو مەكینەی بەكوشتدانی ئینسانە، شانازییە گەورەكەی ئەوەیە كە ناوی حیزبی شەهیدان بێت و زۆرترین ئینسانی دابێت بەكوشت. ئەم دامەزراوەیە ئەبێ پەروەردە بكرێتەوە بە ئەخلاقی ژیاندۆستی، سەرهەڵدانی ڕۆژهەڵاتیش، دەرفەتێكی باشە بۆ ئەو پەروەردەیە.
- یەعنی گرنگە ڕۆژهەڵاتییەكان یەك بن، بە خەڵك و تەواوی حیزبەكانەوە، بەڵام ئەم یەكبوونە بە مەرج بێت و خەڵكەكە تەنیا لە دوو حاڵەتدا گوێ لە حیزبەكان بگرن: یەكەم بە مەرجی ئەوەی حیزبەكان لە خزمەت ناڕەزاییەكەدابن، نەك ناڕەزاییەكە لە خزمەتی حیزبەكاندابێ و موتاجەرەو موزایەدەی پێوە بكەن. دووەمیش بە مەرجی "پارێزگاری ژیان" بەگوێیان بكەن و لە حاڵەتی پەمپدان و بەكوشتداندا وێڵیانكەن.
- (ناڕەزایی بە مەرجی خەڵكپارێزی) خەیاڵێكی ڕۆمانسی و پەمەیی نیە، بەڵكو هۆشیارییەكە كە مرۆڤی ئێمە، ئەبێ فێری ببێ و حیزبەكانیش فێر بكات. فێری ئەوەی كە ئازایەتی ژیانپارێزییەو ڕاستە دوژمن دڕندەیەو ئەكوژێ، بەڵام چیتر "بەكوشتدان" نابێ بمێنێ و ئەمەیان بەدەست خۆمانە. ئا ئەوە ئەگەر ڕووبدا، خاڵی وەرچەرخانە لە عەقڵیەت و خەباتی ئێمەدا.
- سیاسەتی گرێدانەوە مەرجی سەركەوتنە. چۆن كۆمەڵەو دیموكرات و پژاك.. سیاسەتی خۆیان گڕێدەنەوە، چۆن "خەڵك و حیزبەكان" خۆیان گرێدەنەوە، چۆن كوردەكان خۆیان لەگەڵ ناڕەزایی كۆی ئێرانییەكان گڕێدەنەوەو نەیان بوغزێنن، چۆن دیبلۆماسیەت لە كارابێ و ناڕەزاییەكان لەگەڵ سیاسەتی نێودەوڵەتی گرێ بدرێتەوە، چۆن ناڕەزاییەكان كوردی هەموو پارچەكان گڕێبداتەوەو لەپاڵ هۆشیاری نەتەوەییدا، هۆشیارییان بە ژن و ژیان و ئازادی و "دۆستایەتی گەلان"یش بەرزببێتەوە. 
- چۆن لە شتی گرگن و بچوك خۆمان بپارێزین، وەكو ناكۆكی و موزایەدەی نێوان حیزبەكان، ڕقی قەومچێتی نێوان كوردو فارس، مەزهەبگەرایی و بەتایبەت سونەگەرایی، لەكاتێكا نیوەی كوردی ڕۆژهەڵات شیعەن.. لە هەمووی گرنگتر خۆپارێزی لە توندوتیژی، كە ئەوە خاڵی بەهێزی بەردەوامی و سەركەوتنی خەڵك و خاڵی لاوازی ڕژێمە!
- ئەوەی كە خواییە ئازادییە، ئازادی یەعنی (فرەییەكی دیارو ڕووكەش، لەسەر ئەساسی یەكێتییەكی نادیارو جەوهەریی) یەعنی هەركەس بە ڕەنگ و ڕۆحی خۆی هەبێ و دەركەوێ، بەڵام هەمووشیان لەناو ئاشتی و پێكەوەژیاندابن، كە ئەمەیان بنەمایەكی نادیارەو لە دڵ و هۆشیارییدایە. لە ئایەتەكەدا "شعوب و قەبائیل" ئاماژەیە بۆ فرەیی كولتوری و بەشە دیارەكە، "تەقوا"ش ئاماژەیە بۆ بنەما نادیارەكە كە كەسیان پێشێلی نەكەن، هەردوكیشی پێكەوە ئەكاتە ئازادی و هەر ئەوەشە كە خوایی و عەقڵی و ژیانییە. بەڵام دینی دەجالەكانی سونەو شیعە، ڕێك پێچەوانەكەیەتی، (یەكڕەنگكردنی ئەوەی كە دیارەو كوشتنی بنەما نادیارەكەی ژێرەوە) كە ئەوە فەسادو ستەم و سەپاندنەو فەسادو ستەم و سەپاندنیش ناكرێ خودایی بێت!     
- دواجار ئەمەی ئێران، ئاوێنەیەكی باشە بۆ دوكانە دینییەكانی ئێمەش، كە ئەوسەری خۆیانی لێوە ببینن. ئەوانەی كە خەریكی دینبازی و كەرنەڤاڵی تاجی زێڕینن، ئەبێ بزانن، نەتیجەكەی لەوسەرەوە، "دین نەفرەتی"و كەرنەڤاڵی سوتاندی لەچكەو زۆر قەرەباڵغتریش. گرنگە بزانن "ڕووكەشبازیی" سەرەتاكەی فیتنەیەو ناوەڕاستەكەی نیفاقەو كۆتاییەكەشی (یخرجون فی دین اللە افواجا) كە ئەوەش دەرچوونێكی پیرۆزە، چونكە كافربوون بە دینی ئیكراهی كاهینەكان، ڕێك چوونە ناو دینی ئازادی خوایە.