دەربارەی (بەزۆر سەرجێیكردنی هاوسەریی)

3 مانگ پێش ئێستا

هاوڕێ ئەحمەد
یاسای (بەرەنگاربوونەوەی تووندوتیژیی خێزانی) یەكێكە لە یاسا باش و نوێیەكان لە كوردستاندا، باش و نوێیە چونكە یاساكە لەو عورفە لایداوە وا یاسادانەری عێراقی و كوردی حەفتا ساڵە پێوەی ئالودەبوون گوایە یاسا دەبێت زۆر ڕوون و ڕەق و پێناسەكراو بێت. 
یاسا نوێیەكان لە جیهاندا و بە تایبەت ئەوانەی پەیوەندارن بە ماف و ئازادییەكانەوە، كۆمەڵە یاسایەكن مامەڵە لەگەڵ پێدراو و نۆرم و بەها گەردوونیەكان دەكەن، كە یاسادانەر و دادوەر و پارێزەر ناچار دەكەن ئاگایان لە دواین پێشكەوتنە یاساییە نێودەوڵەتییەكان و ڕەهەندە كۆمەڵایەتیی و دەروونی و فەلسەفییە پەیوەندیدارەكانی تری یاسا هەبێت، ئەمەش بۆ ئەوەی زیاتر و باشتر لێی تێبگەن و مامەڵەی پێ بكەن.

پرۆسەی یاسادانان لە وڵاتانی پێشكەوتوودا، لە دەست قەشە و مەلا و پیاوی بۆ خواسوڵحاو دەرهێنراوە و دراوەتە دەست گرووپی شارەزا و لێهاتوو و فرەبین. ئاین و كولتوری باوی كۆمەڵگە نەك تەنها ڕۆڵیان لە یاساداناندا نەماوە، بەڵكوو زۆربەی یاساكان بۆ بەربەستسازیی ئەوان دەئافڕێنرێن و مرۆ لە دەست هەژموونی چەقبەستوویی خۆڵێنیشتووییان ئازاد دەكەن.
 ئارگومێنتسازیی و دژییەتی و بەریەكەوتنی ئاراستە جیاوازەكانی كۆمەڵگە بۆ هەر یاسا و پرۆژەیاسایەك چاوەڕوان كراوە، لێ ئەوە بڕاوەتەوە كە ئارگومێنتسازیی و دژبوونی پرۆژەیاسا و یاساكان پێویستە لە پێناو ماف و ئازادی و بەهای مرۆڤدا بێت، نەوەك بە پێچەوانە لە پێناو چەقبەستووی و وەستان و دژەكرانەوە و نكۆڵیكردنی مافی مرۆڤدا بێت.

ڕتووشكردنی نۆرمە خراپ و زیانبەخشەكانی كۆمەڵگە و ئاین لەژێر ناوی پاراستنی كولتور و نەریت و بەهای (گوایە) بەرزی كۆمەڵایەتیی و كۆمەڵگەی كوردییەوە، ئەو ئەسپی تەڕوادەیەیە، كە لە ناوەوە ژیانی هەموومان و ماف و ئازادییە بنچینەیی و سەرەتاییەكانمان دادەكرۆژێت و بانگەشەیەكی تەواو مووزەیەفە.

لە پرۆژەیای هەمواركردنەوەی یاسای بەرەنگاربوونەوەی تووندوتیژیی خێزانی، بڕگەی (بەزۆر سەرجێیی هاوسەری)ی وەك تاوان لە پاڵ تاوانەكانی تردا دووبارە ناسێنراوە، هەرچەندە لە یاسا كۆنەكە هەمان بڕگە بوونی هەیە و لە ساڵی 2011یشەوە بەركارە (ئەمەش زیاتر دەرخەری موزەیەفبوونی ئەم ژاوەژاوەی ئێستایە). لە ڕاستیدا ئەو بڕگەیە نەرمكراوەتەوە و خاترگیریی تێدایە، لە بنەڕەتدا ئەو تاوانە پێی دەوترێت؛ لاقەكردن یان دەستدرێژی سێكسی لەچوارچێوەی هاوسەرگیردا (Marital Rape)، لە هیچ وڵاتێك ئەم تاوانە (بەزۆر سەرجێی) ئاوها بە نەرمی و شەرمنیی باس نەكراوە، بەڵكوو بە زەقی و خەتی بڕشت ناوی هێنراوە. 

لە دنیادا زیاتر لە ١٥٠ دەوڵەت لە یاساكانیاندا، دەستدرێژی سێكسیان لە چوارچێوەی هاوسەرگیریدا یاساغ كردووە، زۆربەی ئەوانەی یاساغیان نەكردووە كە ژمارەیان نزیكەی ٤٠ دەوڵەتێكە، وڵاتە ئیسلامییەكانن.
یاساغكردنی ئەو شێوەیەی تاوان گرنگی خۆی هەیە، دەستدرێژی سێكسی لە چوارچێوەی هاوسەرگیریدا لێكەوتەی سایكۆلۆژی هەیە و گرێی دەروونی لێدەكەوێتەوە. دەستدرێژی سێكسی لە چوارچێوەی هاوسەرگیرییدا ڕێكخستنێكی مرۆڤانە (نەوەك ئاژەڵیانە)ی پەیوەندی سێكسیی نێوان دوو مرۆڤە، كە لە بنەرەتدا پەیوەندییەكە گرێبەستێكی یاسایی پێكەوەیان دەبەستێت و بۆ ڕێگرییە لە هەیمەنەی پیاو بەرانبەر ژنان لەناو ئەو پەیوەندییە یاساییەی پێی دەوترێت هاوسەرگیریی.

دەستدرێژی سێكسی لەچوارچێوەی خێزاندا، یەكێكە لە شێوەكانی ئەشكەجەی جەستەیی و دەروونی، زۆرجار پیاوان وەك سزا دژی ژنان بەكاری دەهێنن. داتاكان ئەوە دەسەلمێنن كە زیاتر لە چارەكی ژنان لە جیهاندا، لانی كەم جارێك، ڕووبەڕووی ئەم دۆخە بوونەتەوە. لە راستیدا كێ ناڵێت تۆ زادەی دەستدرێژی سێكسی لەچوارچێوەی هاوسەرگیرییدا نیت؟!