بەهێزبوونی سانسۆری دینیی

2 مانگ پێش ئێستا

مەریوان وریا قانع
”ئەمڕۆ لە كوردستاندا بە هێمنی، بەڵام بەشێوەیەكی بەردەوام، ڕووبەری بەشێكی گرنگی بیركردنەوەی ئازاد، بەر دیوار و ڕێگرە دینییەكان دەكەوێت. سانسۆری دینی خەریكە دەبێتە شێوازی سانسۆری باڵادەست لە كوردستاندا. هێزە دینییەكان ڕۆژانە لێرە سانتیمەترێك و لەوێ سانتیمەرتێك، لە درێژی و پانی ئەم سانسۆرە دینییە، گەورەدەكەن. ئاگادارنەبین لە چەند ساڵی داهاتوودا سانسۆری دینی دەستدەنێتە بینەقاقای بڕێكی زۆری ئەو ئازادییە بچووكانەی كۆمەڵگای ئێمە بە خەبات و زەحمەتێكی زۆر بەدەستیهێناوە. ئیدی لە ئازادی پۆشینی جلوبەرگەوە بیگرە، بۆ ئازادی پێكەوەبوونی نێر و مێ و ئازادی بیركردنەوە و ئازادی نووسین و ئازادی پیادەكردن یان نەكردنی ئەم یان ئەو ئەرك و فەرز و سروتی دینی. ئەمڕۆ ئەوەی بیەوێت ئازادانە بیر لە دین وەك دیاردەیەكی كۆمەڵایەتی و فەرهەنگی و دەرونی بكاتەوە، بە ئازادی باس لە سەرچاوەكانی پەیدابوونی دین، چۆنیەتی مانەوە و بەردەوامبوونی، چۆنیەتی بڵاوبوونەوە و بەكارهێنانی بكات، ئەوەی بیەوێت لەدەرەوەی حیكایەتە دینییەكان خۆیاندا شتێك لەسەر دین بڵێت، ڕووی بە دەیان و سەدان زەحمەتی و هەڕەشە و هەوڵی تۆقاندندا دەتەقێتەوە. دین و دینییەكان بە مافی خۆیانی دەزانن ڕەخنە لەهەمووشتێك بگرن، بەڵام ڕەخنەگرتن لە دین وەك كوفر و وەك هەوڵدان بۆ وێرانكردنی كۆمەڵگا و ئەخلاق و ڕەسەنایەتی دەبینن و مامەڵەدەكەن. لەمەشدا سڵ لەوە ناكەنەوە ئەو هەزاران مزگەوت و ناوەندە دینییانەی لە كوردوستاندا هەن، بەكاربێنن بۆئەوەی هێرش بكەنە سەر ئەم نووسەر یان ئەویتر، ئەم دەنگی نادینی یان ئەویتر. لە ڕاستیدا لە كوردوستاندا نوخبەیەكی دینی -سیاسی  دروستبووە، سڵ لەوە ناكاتەوە هەموو تواناكانی دین بۆ جۆش و خرۆشدانی خەڵك، لەڕێگای بەكارهێنانی میدیای هاوچەرخەوە بخاتەگەڕ بۆ بەگژاچوونی نووسەری كتێبێك، یان وتاری ناو گۆڤار و ڕۆژنامەیەك، یان بۆچونی ناو كۆڕ و كۆبوونەوەیەك، یان قسە و باسی ناو بەرنامەیەكی ڕادیۆ، یان زنجیرەیەكی تەلەفیزۆنی، یان فیلمێك، یان تەنانەت نووسینی شیعرێكیش لە گۆڤارێكی كەمتیراژ و كەمخوێنەر لە وڵاتەكەدا. تا ئەم ساتەی ئێستاشمان بەكارهێنانی زمانی هەڕەشە و بە كافر و بێدینكردن لە ئامرازە سەرەكییەكانی ئەم نوخبە دینی-سیاسییەیە. 
بۆ بەرگرتن بە هەر ڕەخنەیەك لە دین و بۆ ڕێگرتن لە فیكرێك چەمك و بۆچوون وێنەكانی لەناو دینەوە نەهاتبێت، ئەم نوخبەیە سیاسەتێكی هێجگار دیماگۆگی و لەڕاستیدا درۆزنانە بەكاردەهێنێت. سیاسەتی ئەوەی گوایە دین لە كوردوستان سوكایەتی پێدەكرێت و لەژێر فشار و هەڕەشەیەكی گەورەدایە، گوایە كۆمەڵگای كوردی ڕووی لە بێدینی و بێخودایی و بەدڕەوشتییەكی ترسانكە. دروستكردنی ئەم ترسە ناڕاست و وەهمییە سەبارەت بە لاوازبوونی دین و سووكایەتیپێكردنی، یەكێكە لەو ئامرازە سەرەكییانەی ئەم نوخبە دینی-سیاسییە بەكاریدەهێنێت بۆ بەهێزكردنی پایەكانی دەسەڵاتی سیاسی و دەسەڵاتی كۆمەڵایەتی و دەسەڵاتی ڕەمزی خۆی. ئەمە لەكاتێكدایە دین بەشێكی هێجگار گەورەی فەزای كۆمەڵایەتی و سیاسی و فەرهەنگی كۆمەڵگای ئێمەی داگیركردوە و بوار نەماوە  نەچوبێتە ناوییەوە و تیایدا بەهاكانی خۆی نەچاندبێت. جگە لەمە باسكردنی بەردەوامی مەترسی هەڵوەشاندنەوە و لەبەریەكترازانی كۆمەڵگا و دروستكردنی دەستەواژەی ترسناكی لە بابەتی ”ئاسایشی ئەخلاقی“ و ”هێرش بۆ سەر ڕەسەنایەتی“ و ”پاراستنی ئەخلاق“ و شتی دیكەی لەم بابەتە، بۆتە بەشێكی تر لەو زمانە ترسناكەی ئەم نوخبە دینی-سیاسییە بەكاریدەهێنێت بۆ ڕێگرتن لە دروستبوون و گەشەكردنی وشیارییەكی ئازاد و كراوە و دیموكراس، وشیارییەك بتوانێت و بیەوێت  تێگەیشتنێكی كراوەتر و ئینسانیتر بۆ دین و كۆمەڵگا و ئەخلاق نیشانبدات.“