ئیسلامییەكان یا مەریوان وریا قانیع؟

2 مانگ پێش ئێستا

هەڵەكە لەكوێیە؟ چارەسەر چییە؟
د. رێبین ئەحمەد رەشید
 دینداریی مرۆڤی كورد ئەمڕۆ تووشی قەیرانی نامۆبوون هاتووە بەدەست فەقیهانی حەرام و حەڵاڵ و پۆلیسەكانی شوناسی دینییەوە لەلایەك و لائیك و دژەدینی تەحریفكەر لەلایەكی دیكەوە. ئەمیان باوەڕی بە تەدلیلی ناعەقڵانی و نا ئیجتیهادی هەیە بۆ دەق و ئەویتریان باوەڕی بە تەحویلی پۆزەتیڤیستی positivist reductionism هەیە بۆ ژیان و شێوازی دینداریی خەڵك. لێرەوە كۆی جومگەكانی دین كراونەتە قوربانی تەدلیلێكی ناعەقڵانی  و تەحویلی مەرامخوازی ناڕوون.
 دین بە پێچەوانەی ئێران و توركیا بۆ كورد زیاتر دەلالەتێكی كلتووری-ئیمانی هەیە تا ئەوەی ڕقێك یا چێژێكی نۆستالژیكی وەك ئەوەی لە ئێران و توركیادا هەیە دنەی بدات. نە وەك ویلایەتە فیقهییەكەی ئێران دین بەئاگر و ئاسن حوكم دەكات تا دژە دین بەو شێوەیە پێیدا هەڵشاخێن و لە ڕێگای بەبارمتەگرتنی ئاكتی چەند نادانێكی ئیسلامی سیاسییەوە هەموو ناتەواییەكانی كۆمەڵگای وەك عەلاگە پێدا هەڵواسن، نە وەك توركیا كەمالیستیەكەش قەدەخە كراوە تا چێژی زیندووكردنەوەی شوناسەكەی چاوی دینداران و تەبەقە سیاسییەكەی سوور بكات و هەموو دەرەوەی خۆیا بە دوژمن بزانن، وڵات بۆ یار و نەیار دابەش بكەن. دیندار كوردەواری بۆ ئەوەی بژێتەوە دەبێت دووبارە لەسەر چوار پایەی بنەڕەتی خۆی بونیاد بنێتەوە:
یەكەم: سەرلەنوێ تەفسیركردنەوەیەكی ئیمانی و ڕۆحی بۆ ئەو دەقانەی باس لە بوون دەكەن و ئاشتكردنەوەیان لەگەڵ دەقی دینی و كاڵكردنەوەی دیوە ئەبستراكت و یاساییەكەی فیقه و شەریعەتی فیقهی بەسەر مان فراوانەكەی بوون و غایەتەكەی.
دووەم: ئازادكردنی ڕۆحی تاك و داواكردنی ئازادی بێ مەرج و بێ پێشمەرج و بێ پێشداوەری هیچ جۆرە ئایدۆلۆژیایەك.
سێیەم: بەبنەماگرتنی ئەساسیاتێكی گەردوونی و جیهانیی خاوەن مانا بۆ بنەما دینییەكان، ئاڕاستەكردنی كۆمەڵگا بە ئاڕاستەیەكی مانا و ئیمانی دینی نەك ئاڕاستەكردنی بە ئاڕاستەیەكی شوناسێكی دیاریكراوی دینی.
چوارەم/ جیاوازی كردن لەنێوان سوننەت و توراسی دینی، بەچاوی گومان و ناڕاست لە كۆی ئەو توراسە بڕواندرێت كە گەیشتووە بە ئێمە تا ئەوەی لەژێر ڕۆشنایی مەتنە سەریح و موحكەمەكانی قورئاندا ساخ و دروستییان دەسەلمێندرێت. واتە توراس هەمووی وەك ناڕاست ببیندرێت تا ئەوەی دانە دانە ساخییان دەسەلمێندرێت.