غەزای جێندەر - (٣)و کۆتایی

10/11/2022

پەیكار عوسمان

- مادام مرۆڤ کائینێکی هۆشمەندە، کەواتە "تێگەیشتن" خاڵی پەیوەندی مرۆڤە بە شتەکانەوە. (ڕەنگە سەڵاتیش هەر ئەوەبێت). یەعنی مادام "ڕاستی" کەیسی سەرەکی عەقڵە، کەواتە نابێ لە پشتی عەقڵەوە، پەیوەندی ناڕاست لەگەڵ شتەکاندا دروستبکرێ.
- کاتێ پێتوابێ، ڕاستی پاکەتێکە بە تۆیەو ئەوانیتر هەموو هەڵەن، ئیتر تۆ لە دەرەوەی سەڵاتدایت و پەیوەندیت بە ڕاستییەوە پچڕاوە. کاتێکیش خۆت ئەچیتە ناو هۆشیاری و ئەتەوێ ڕاستی شتەکان بزانیت، ئیتر لە فەحشاو مونکەری چەواشە ڕزگارت ئەبێ و چیتر ڕاگەیاندن ناتوانێ کێچت لێ بکا بە گا، بەڵکو ئیتر خۆت، کێچ وەکو کێچ و گاش وەکو گا ئەناسیت.
- دوورینەوە بەبێ بژارکردن، گەنمێکی فاسدت ئەداتێ و فەلاحێکی نەخوێنەوار ئەوە ئەزانێ. بژاری فکریش ئەوەیە کە لە تێگەیشتنەوە، هەنێکی شتەکان قبوڵ و ڕەت بکرێتەوە، نەکئەوەی بە پاکێجێک هەمووی بکەی بە فریادڕەس یان بە شەیتان.
- سەردەمی عەولەمەو ئینتەرنێتەو هەموو شتێکی دەرەوە دێتە ئێرەش، ئەوەشی کە بکرێت، هەر ئەوەیە کە لەپێناو دەسکەوتێکی تەسکدا، ئەوە گەورە نەکرێ، کە لە واقعی تۆدا بچوکە. ئەخلاقی سیاسی و چاکەی گشتی، هەر ئەوەیە لەسەر وەتەری وروژاندن و پچڕان یاری نەکەین و کۆدەکانی تێگەیشتن بدۆزینەوە، کە هەمان کۆدەکانی کۆبوونەوەشە!
- واز لەوە بێنە دوو بەرەی ئایدۆلۆژی چی ئەڵێن لەسەر شتێک، بزانە شتەکە خۆی چی ئەڵێ و چۆن دێتە ناو فەهمی تۆوە. پێناسەی جەمسەرە دژەکان، پەردەیەو بەسەر شتەکەدا دراوە، تێگەیشتن لابردنی ئەو پەردانەو ناتێگەیشتن شەڕکردنە بۆ ئەو پەردانە.
- مرۆڤ لایەنگیری و مەعریفەی پێشوەختەی هەیەو ئەمەش نەرمەو قابیلی دەسکاری کردنە ئەگەر لە ڕێگەی شەڕەوە نەبرێتە دۆخی ڕەقی. یەعنی داواکە ئەوەنیە کە مرۆڤ، مەعریفەی پێشوەختەی خۆی بوەستێنێ کە ئەمە ناکرێ، بەڵکو داواکە تەنیا ئەوەیە کە مرۆڤ شەڕی پێشوەختە بوەستێنێ، کە ئەمەیان ئەکرێ و ئیتر مەعریفەش ڕەق هەڵنایەت و قابیلی گۆڕانە، ئەو گۆڕانەش پێش "شەڕ" ڕووئەداو ئەوانەشی کە شەڕت بۆ دروستئەکەن، بۆئەوەیە کە ئەو گۆڕانە ڕوونەدا!
- تۆ کە ئەچیتە ناو پرۆسەی تێگەیشتن، تەنیا فەحسی بابەتەکان ناکەیت، بەڵکو لەگەڵیدا بۆچوونی پێشوەختەی خۆشت ئەچێتە بوارەوەو ئەویش تاقیئەبێتەوە، شەڕیش ئەبێتە بەربەست لەبەردەم هەردوکیداو لەلایەک نایەڵێ لە بابەتەکە تێبگەیت، لەلایەک نایەڵێ مەعریفەی پێشوەختەی خۆشت بناسی و ئەپدەیتی بکەیتەوە.
- دەی کێشەی ئیسلامیزمیش هەر ئەوەیەو لەڕاستییدا "مرۆڤی موسوڵمان" شەڕی نیەو ئیمکانی چوونە ناو فەهمی هەیە، بەڵام "مرۆڤی ئیسلامی" گیرۆدەی شەڕەکانیەتی و ئیتر ئیمکانی چوونە ناو تێگەیشتنی نامێنێ!
- ئەوەش ئەو بەربەستەیە کە سەت ساڵە ئیسلامیزم، لە عەقڵی مرۆڤی موسوڵماندا دروستی کردووەو نایەڵی بێتە ناو دنیای نوێ و لێ ی تێبگات، چونکە ئەو شەڕیەتی لەگەڵ دنیاکەداو شەڕو تێگەیشتنیش کۆنابنەوە.
- مەسەلەن پێشتر شەرق و غەرب هەردوکیان لە شەڕی حەتیندابوون، ئەوان لە گرێ و سایکۆلۆژیای شەڕەکە دەرچوون و ئێستا لەندەن بەقەت هەڵەبجە مزگەوتی تێدایە، کەچی تۆ هێشتا لە سایکۆلۆژیای شەڕی حەتیندایت و خەیاڵی ئەوە لێئەدەی لەندەن فەتح بکەیت!
- جگە لە نەخۆشییە ئیخوانییەکانی (ئومەمیەت و نۆستالۆژیای ئیمپراتۆری و سایکۆلۆژیای شەڕی ئیسلام و کافر) کە ئەمانە کێشەی کات و شوێن دروست ئەکاو لە (ئێستاو ئێرە) دوورت ئەخاتەوە، سێ پاشەکشێ ی تریش لە یەکگرتوودا ڕوویداوە، کە کاری کردۆتە سەر دەمارگرژییەکانی ئێستای ئێمە:
- یەکەم ئەوەی کە لەژێر کاریگەری گۆڕان و بەهاری عەرەبییدا، لە ستایلی نەرم و کاری لەسەرخۆوە، گواستیانەوە بۆ هەڵپەو هاتوهاوار. دووەم بەکاریگەری دابەزینی کورسییەکانیان، گەڕانەوە بۆ موزایەدەی ئیسلامچێتی و خیتابی داخراو. سێیەمیش گرژییەکانی ئێستاو تەرجەمەکردنی ململانێ ی لیبرال و کۆنزەرڤاتیڤی غەرب و هێنانی بۆ ئێرە!
- پێشتر ئیسلامییەکان لەوەدا فەشەلیان هێنا کە کۆمەڵگا دابەشی دوو بەرەی دەسەڵات و موعارەزەبکەن و لەوێوە نیوەی کۆنترۆڵ بکەن و شەڕی نیوەکەی تری بکەن، گۆڕان و نەوەی نوێ ئەم کارتەیان سوتاندو ئیسلامی بوونە کەمینەی ناو معارەزە. ئێستا خەریکی دابەشکردنێکی تری کۆمەڵگان بۆ محافزکارو لیبرال، بە جۆرێک کە ئەمەیان بەتەواویی هی خۆیانبێ!
- بەڵام لەمەشدا هەر فەشەل ئەهێنن، چونکە ئەسڵەن کۆمەڵگاکە بە خەڵک و دەسەڵات و یاساو نەریت و حیزبەکانەوە.. خۆی هەر محافزکارەو لێرەشدا ئیسلامیی هەر ئەبیتەوە بە بەشە بچوکەکەی ناو بازنەی محافزکاری. چالاکوانێک لێرەو نوسەرێک لەوێ و ڕێکخراوێک لەولا، ئەمانە هێزی بچوکن و توانای ئەوەیان نیە نیوەکەی تری یارییەکە بۆ ئیسلامییەکان تەواوبکەن و دابەشبوونەکە "بەڕاستی" ڕووبدا، بەڵکو تەنیا "وەهمی دابەشبوونەکە" فووی تێئەکرێ!
- ڕاستی ئەوەیە، کە کۆمەڵگاکە خۆی محافزکارەو ئیسلامیزم شەڕەکەی لەگەڵ ئەو کۆمەڵگا محافزکارەدایە نەک لەگەڵ ئەو دوژمنە وەهمیانەدا کە فووی تێئەکا. هاوڕەگەزخوازی و کچەمۆدێل.. تەنیا بیانووە بۆ یەکڕەنگکردن و داگیرکردنی کۆمەڵگا، ئەگینا ئیسلامیزمیش نەبێ، کۆمەڵگاکە خۆی هەر محافزکارە بەرامبەر ئەو جۆرە دیاردانە!
- ئیسلامیزم نەک پارێزەری کولتوری ئێمە نیە، بەڵکو خۆی زۆر تازەو نامۆیە بەو کولتورە. کوردەواری بە هەموو کێشەکانیەوە، هێشتا کولتورێکی تێکەڵ و کراوەو فرەییە، لەکاتێکا ئیسلامیزم سیستەمێکی جیاکارو داخراو و تاکڕەهەندە. شەڕەکەی ئیسلامییەکانیش (شەڕی تاکڕەهەندییە لەگەڵ فرەییدا) کە خودی محافزکاری، سەر بە دووەمیانە، چونکە ئەگەر وانەبێ، ئیتر ئەوە محافزکاری نیەو ئەبێتە فاشیزم!
- هاوکێشەی محافزکارو لیبرال، هاوکێشەیەکی دیموکراتەو هەردوکی بۆ قووڵکردنەوەی پلۆرالیزمە، یەعنی هەر یەکێکیان پێویستە بۆ ئەوەی نەیەڵێ ئەویتریان بچێتە دۆخی ئەوپەڕگیری، ئیتر لە ناوەڕاستدا جوڵەو پێشکەوتنێکی هاوسەنگ ڕووئەدا. بەڵام ئیسلامیزم، دیموکرات و پلۆرالەکەی پەڕاندوەو بە نەفەسی تاکڕەهەندیی لێئەخوڕێ، ئیتر هیچ جوڵەیەکی ئیجابی ڕووناداو لەمسەرەوە هەر دابەشبوون و گرژی ڕووئەداو لەوسەریشەوە هەر ئێران و ئەفغان!
- (فیتنە خراپترە لە کوشتن) خۆ قیادەی ئیسلامییەکان خۆیان جنێوەکان نادەن و ئەسڵەن زۆریش موحتەرەمن، بەڵام کەشێکی گرژو فاشیستی ئەخولقێنن، کە لە خوارەوە لافاوی جنێوی تیاهەڵئەستێ و گەنجەکانیان شڵپەشڵپی تیائەکەن. ئەگەر خەمەکە، پاراستنی ئەخلاقی کۆمەڵگایەو ئەگەریش پەروەردەکەی ئەوان جیاوازە، ئا ئەو کەشەی کە دروستی ئەکەن، هەم دژی ئەخلاقی کۆمەڵگاو هەم دژی پەروەردەکەی خۆشیانە!
- هیچ رێگایەکمان نیە جگە لە هەزمکردنی جیاوازی و قبوڵکردنی فرەیی. کە ئەمە جێ ی هەموو ئاڕاستەکانی تێدا ئەبێتەوەو عەقڵی ئینسانەکان ناباتە دۆخی دۆگماو ئەخلاقیان ناهێنێتە ئاستی بێ ڕێزیی. هەمیش کۆمەڵگا ناباتە دۆخی پچڕان و ئیتر ڕەخنەو تێگەیشتن و گفتوگۆ، جێگای دەمکوت و شەڕو دابەشبوون ئەگرێتەوە.
- کێشە نیە هەر ئاڕاستەیەک خۆی بێت، گرنگ ئەوەیە هەر ئەونە نەبێ و تۆزێ لەوە زیاتربێ. یەعنی لە سەرو "خۆم"ەوە کە ئەمە مافی خۆمە، مەساحەیەک هەبێ بۆ بۆ جیاوازی و بۆ (ئێمە) کە ئەمەیان مافی گشتییەو لە یەکەمیان گەورەترو پیرۆزترە. ڕێزو خێری هەموو ئاڕاستەکانیش، ئەکەوێتە ئەو مەساحەی دووەمەوە. مەساحەی یەکەمی هیچ ئاڕاستەیەک خێر نیە، بەڵکو چەنێکی ئەو ئاڕاستەیە ئەڕژێتە مەساحەی دووەم و ناوچەی هاوبەشەوە، ئا ئەوە خێری ئەو ئاڕاستەیەیە.
- جیاوازی زانکۆ و بارەگاش هەر ئەوەیە، کە بارەگاو تەلەفزیۆنی حیزبەکەت، مەساحەی یەکەم و شوێنی ئارگۆمێنتی خۆتە، بەڵام زانکۆ مەساحەی دووەم و شوێنی ئارگۆمێنتی هەمووانە. جیاوازی کۆیلەو ئازادیش ئەوەنیە کە چەنێک مەساحەی یەکەمت تۆخبێ و ئارگۆمێنت بەهێز بێت، بەڵکو ئەوەیە کە چەنێک کراوەی بەسەر مەساحەی دووەمداو توانای گوێگرتنت هەیە لە ئارگۆمێنتی ئەو.
- بەشە خواییەکەی هەموو ئاڕاستەکان، کرانەوەیە بەسەر ناوچەی دووەمداو بەشە بتییەکەی هەموو ئاراستەکان، داخرانە لە ناوچەی یەکەمدا. خودی (لا اله الا اللە) یەعنی حەقیقەت ئازادەو بتەکەی ناو عەقڵی یەکەمی کەسمان نیە. بە زمانی حەدیس: "دەجال" ئەو مرۆڤە تاکڕەهەندەیە کە بەس بە چاوی خۆی ئەبینێ. بە زمانی قورئان: "تاغوت" ئەو ماڵە فکرییەیە کە قاتی دووەمی نیەو بەس قاتە فاشیستییەکەی خوارەوەی هەیە!
- هیچ دینی و نادینییەک، قەومی و ناقەومییەک، ڕاست و چەپێک، خوێنەوارو نەخوێنەوارێک.. بە عەقڵی یەکەم ناتوانن لەیەک تێبگەن و لەوێشدا هیچ جیاوازییان نیە، چونکە ئەسڵەن ئەوێ شوێنی جیاوازی نیەو شوێنی دەمارگیری و خەیاڵی فاشیستانەی یەکڕەنگ کردنە. هەموو ئاڕاستەکان، تەنیا لە عەقڵی دووەمدا ئەتوانن لەیەک تێبگەن، چونکە شوێنی جیاوازی و فرەیی ئەوێیە. ئەگەریش غەرب هەنگاوێ لە پێش ئێمەوەبێت، هەر ئەوەیە کە دوای هیتلەرو مۆسۆلینی، ئیتر دەمارگیرییەکانی عەقڵی یەکەمیان تێپەڕاندو سیستەمیان لەسەر ئەساسی عەقڵی دووەم دروستکردەوە.
- ئێمە پێویستمان بە عاقڵبوونێکە بە عەقڵی دووەم، نەک بە شەڕکردنەکان بۆ سەپاندنی عەقڵی یەکەم. هەر خاڵیکی گەشیش کە لە مێژووی گەلاندا روویداوە، هی ئەوەنیە کە عەقڵی داخراوی یەکەم سەرکەوتبێ و کۆمەڵگای داگیرکردبێ، بەڵکو هی ئەوەیە کۆمەڵگا پەڕیوەتەوە بۆ عەقڵی کراوەی دووەم و فرەیی. ئێمەش زۆر دوورین لەو خاڵە گەشەوە، چونکە نوخبەو ئەکادیمی و سەرۆکی حیزبەکان.. لە دۆگمای عەقڵی یەکەمدا چەقیون، چجای ئەندامان و عەوامەکەی خوارەوە!
- جارجار لەگەڵ هەڤاڵێکی ئاپۆچیدا ئەبێتە موناقەشەمان و هەمیشەش لەیەک تێناگەین! چونکە ئەو باسی مواسەفاتەکانی پەکەکەم بۆ ئەکا لە عەقڵی یەکەمدا، لەکاتێکا من ئەمەوێ بزانم عەقڵی دووەمی پەکەکە چی تێدایە. ئاخر کێشەی کورد، دەمارگیری و تاکڕەهەندییەو ئەمەش لە عەقڵی دووەمدا حەل ئەبێت نەک لە باق و بریقی عەقڵی یەکەمدا. بە تیۆرو فەلسەفەوە لە عەقڵی یەکەمدا گیرت کردبێ، یان بە نەخوێنەواری و خێڵەکێتی، فەرقی نیەو ئەوێ هەر شوێنی دەمارگیری و "هەر خۆمە"و شوێنی فرەیی و "ئێمە" نیە!
- مامۆستا سەڵاحەدینێکی بێوەی، هیچ خاڵێکی لێکچوونی نیە لەگەڵ هیتلەرێکی موجریم، بەڵام خەیاڵی یەکڕەنگکردن هەمان خەیاڵە هەرکێ لێیبدا! ئەو خەیاڵە فاشیستییەی سەت ساڵە ئیخوان لە عەقڵی موسوڵماندا چاندویەتی، نەخۆشییەو بە دنیای فرەیی ناخوات، ئیسلامییەکانی خۆشمان هیچ ڕێگایەکیان نیە جگە لە چاکبوونەوە لەو نەخۆشییەو پێویستە حەب و دەرمانی "فرەیی" بە فکری خۆیان بدەن!
- ئەوەش تەنیا بابەتێکی سیاسی و ئینسانی و سەردەمیی نیە، بەڵکو بابەتێکی ئایینیشەوەو ئەگەر تۆزێ تێگەیشتنمان فراوانکەین، خودی (تەقوا) عەکسی فاشیزمەو بەرەو فرەییمان ئەبات، چونکە تەقوا هەرئەوەیە کە لە سنوری خۆتدابیت، کە هەر ئەمە ئیعترافە بە بوون و بە سنوری ئەوانیتر. تەقوا (ڕووکەشی و چەندێتی) نیەو ئەوەنیە کە هەموو کۆمەڵگا بکەیت بە ڕەنگەکەی خۆت، ئەوەیە کە ڕەنگەکانی تر نەکەیت بە کافرو بێئەخلاق!
- خۆ ئەگەر ئیسلامییەکانیش بکرێنە دەرەوەی بازنە، ئەوەش هەر ستەم و فاشیزم و ناتەقوایەو "فرەیی" یاسایەکی عادلانەیە هەم بۆ ئازادی هەمووان و هەم بۆ سنوردارکردنی هەمووان. هەموو ئاڕاستەکان پێویستیان بەوەیە، هەم ئازادی هەبوونیان هەبێ و هەمیش سەقفێک هەبێ سەریان بەریکەوێ، بۆئەوەی طوغیان نەکەن و خۆیان لێ نەبێ بە خودی سەقفەکە!
- کێشەکەش ئەوەنیە تیمێک بیەوێت یاری بکات، کێشەکە ئەوەیە تیمێک بیەوێ ساحەو جمهورو حەکەم و فیکەو کۆی یارییەکە هەر خۆی بێت و ئەم خەیاڵەش لەگەڵ هیتلەرو ستالین و خومەینیدا.. چۆتە زبڵدان و لە ئاستی تاکدا تەنیا لای دیکتاتۆرەکان و لە ئاستی فکریشدا تەنیا لای ئیسلامییەکان ماوە!
- فرەیی ئەوە ئەهێنێ کە پێوەربێ و کە هەموو شتێکی پێ بپێوین. تەوحیدیش ئەوەنیە کە بتێکی وەهمی ناو بنێ ی ئەڵڵا و لەژێر سێبەری ئەم بتەشدا دنیایەک بتی تر قوتکەیتەوە.. تەوحید ئەوەیە هەموو شتێک بدەی لە فلتەری فرەیی، چونکە تەنیا بەوە بت نامێنێ و تەنیا بەوە "یەک" ئەمێنێتەوە بۆ خودا!
- بێلایەنیی پەتی بوونی نیەو هۆشیارییش ئەوەنیە کە ململانێت نەبێ، ئەوەیە کە هێشتا پرسیارو ئیرادەت هەیەو مەسەلەن لە حەوت شەڕی ئاڕاستەکەت، هەر پێنجیان ئەکەیت و دووانیان ناکەیت. بەوەش "کۆمەڵی مەڕەکان" تێپەڕ ئەکەین و ئەچینە قۆناغی "کۆمەڵی مرۆڤەکان". یەعنی لە چەندێتییەوە ئەپەڕینەو بۆ چۆنێتی و کوالیتییەکی تری ئینسان و کۆمەڵگامان دەسئەکەوێ، کە هۆشیارانەیەو مێگەلانە نیە.
- ئەم تایپەی ئینسانیش، ئەتوانێ ڕاو ڕەنگی تایبەتی هەبێ و مەساحەی هاوبەش و گشتییش بفامێ. مێگەل بە زەرورەت فاشیستییە، چونکە پرسیاری لە خۆی نیە. بۆ ئەوەی فاشیزم پاشەکشێ بکات، ئەبێ شەڕەکان لەگەڵ ئەو، بگۆڕین بە پرسیار لە خۆ. جێندەریش بەدرو ئوحدی ناوێ، تۆزێ تێگەیشتنی ئەوێ و ئەو شوێنەشی کە شایەنی ڕەخنەیه، لەو تێگەیشتنەدا دەرئەکەوێ.