ئەمەی لەناو یەكێتییدا روویدا، چی بوو؟

19/07/2021

عارف قوربانی

عارف قوربانی
لە مێژووی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان دا زۆر رووداو هەن بە تەمومژاویی چوونەتە لاپەڕەكانی مێژووی ئەم حیزبەوە و رەنگە بۆ داهاتوویەكی زۆر دووریش هەموو راستییەكانیان ئاشكرا نەبن. وەك رووداوی هەكاری، رووداوەكانی سەروبەندی ئەنفال و هەڵەبجە، تاوەكو دەگاتە جیابوونەوەی نەوشیروان مستەفا و دروستكردنی بزووتنەوەی گۆڕان، بەڵام لە هەموویان تەمومژاویتر ئەم رووداوانەی نێوان 8 بۆ 15ـی تەممووز بوو كە بەهۆیەوە یەكێك لە هاوسەرۆكەكانی یەكێتی لەكاركەوت و وەك بڕیارە سیستمی بەڕێوەبردنی حیزبەكەش بگۆڕێت و بگەڕێنەوە بۆ سەر ئەو شێوازەی لە رابردوودا یەكێتی پەیڕەوی كردووە. 
 
ئایا هەر بەڕاستی ئەوەی لەنێو یەكێتیدا روویدا چی بوو؟ تاوەكو ئێستا ئەم حیزبە وەك بەیانێكی روون و راشكاو هیچی لەوبارەیەوە نەگوتووە، جگە لەوەی كۆبوونەوەیەكی نائاسایی درەنگوەختی مەكتەبی سیاسی سازكرا و بە چەند دێرێك لە شێوەی هەواڵ نێوەڕۆكی كۆبوونەوەكەیان بە ‌گوێی ئەندام و لایەنگرانی خۆیان و خەڵكدا دا كە گوایە رێككەوتوون دەسەڵاتەكانی هاوسەرۆكەكان بدرێتە بافڵ تاڵەبانی تاوەكو ئەوكاتەی پەیڕەوی نێوخۆ دەستكاری دەكرێت و سیستمی هاوسەرۆكی نامێنێت.
 
جیا لەو راگەیێندراوەی مەكتەبی سیاسی، چەند لێدوانێكی جیاوازیش لە هەر سێ‌ كارەكتەرە سەرەكییەی یەكێتی و تەرەفی كێشەكانەوە بڵاوكراونەتەوە، كە هەر سێكیان پێچەوانەی راگەیێندراوەكەی مەكتەبی سیاسیی حیزبەكەیە. ئەوانیش لێدوانێكی لاهوور شێخ جەنگی و جەختكردنەوەی لە دوو بۆنەی جیاوازدا بەوەی پیلانگێڕیی عوسمانی و هێزی نێوخۆیی لەسەر یەكێتی هەیە و ئەوەی روودەدات دەستی توركیایە. لە روونكردنەوەی زیاتریشدا گوتی كە خەمیس خەنجەر هاتووەتە سلێمانی و لە كۆبوونەوەی هاوبەشی لەگەڵ هاوسەرۆكانی یەكێتی پێیگوتوون كە ئەردۆغان نیگەرانە لە سیاسەتی لاهوور شێخ جەنگی و هەڕەشەی ئەوەی كردووە كە لێی قبووڵ ناكەن.
 
لە بەرامبەریشدا چەند هەواڵێك لە كوردسات، دەزگای میدیایی تایبەتی ماڵی تاڵەبانی بڵاوكرانەوە كە ئاماژەیان بەوە دابوو سیخووڕ لە ماڵی تاڵەبانی دەستگیركراوە كە كاری بۆ لاهوور شێخ جەنگی كردووە بە ئامانجی زیانگەیاندن بە یەكێتی. دواتریش بەرەبەیانێك بافڵ تاڵەبانی چووە سەر مەزاری مام جەلال و لەوێ‌ راگەیێندراوێكی بڵاوكردەوە كە ئەم دەستەواژانەی لەو پەیامەدا هاتبوون جێگەی سەرنج بوون. "دەزگا ئەمنی و حیزبییەكان چەند ساڵێك بوو خرابوونە خزمەت بەرژەوەندیی هەندێك كەسەوە و بۆ تەسفیاتی حیزبی بەكاردەهێندران و دژی بەرژەوەندییە باڵاكانی گەلەكەمان دەجووڵانەوە، دەستخرابووە بیناقاقای كار و كاسبیی كاسبكاران و سەرمایەداران، قاچاخچێتی، سەرانە وەرگرتن، هەڕەشە و سیخووڕیكردن كرا بە بەرنامە."  
 
قوباد تاڵەبانیش لە چەند بۆنەیەكی جیاوازدا وەك لە دەستبەكاربوونی بەڕێوەبەری نوێی دەزگای زانیاری و كۆبوونەوەی لەگەڵ سەرمایەداران ئاماژەی بۆ ئەوە كرد كە ‌چیتر هیچ كەس و لایەنێك بۆی نییە دەستوەردان بكات له ‌كاروباری بازرگانی، ئەركی دەزگا ئەمنییەكان دابینكردنی ئارامی و پاراستنی ژیانی هاووڵاتیانە. ئەمەش وەك جەختكردنەوەیەك كە پێشووتر ئەو دەزگایانە خراپ بەكاربرابوون.
 
ئەم لێدوانە فەرمییانە كە تەواو پێچەوانەی یەكدی وێنایەكی روونیان نەدایە خەڵك تاوەكو بزاندرێت ئەوەی روویدا چی بوو، بەڵام لە پەیج و ماڵپەڕە وابەستە و سێبەرەكانیاندا شتی دیكەیان گوت، بۆ نموونە باس لە هەوڵی تیرۆركردنی بافڵ تاڵەبانی كرا لە رێگەی ژەهرخواردنەوە، قسە و باسی بردنی هێرۆ ئیبراهیم ئەحمەد بۆ رووسیا بۆ پشكنین كە بزانرێت ئەویش ژەهرخوارد كراوە یان نا، هەروەها باسی ژەهرخواردكردنی پێشووتری كۆسرەت رەسووڵیش هاتە نێو باسانەوە. 
 
دەزگا میدیاییەكانی نزیك ماڵی مام جەلال باسیان لە خراپ بەكاربردنی دەزگا ئەمنییەكان كرد لەلایەن لاهوور و براكانییەوە بۆ وەرگرتنی سەرانە و كاری قاچاخچییەتی و داگیركردنی ماڵ و موڵكی خەڵك. ئەوەی وەك ئیجرائات لە ئەنجامی ئەم رووداوە هاتە ئاراوە هەردوو بەرپرسی دەزگای زانیاری و دژەتیرۆر كە هەردووكیان تاڵەبانی و نزیكی لاهوور شێخ جەنگی بوون له ‌كارەكانیان لابران، دەستگیرا بەسەر هەندێك پەیج و ماڵپەڕ و كەناڵی میدیایی سەر بە لاهوور شێخ جەنگیدا، هەندێ‌ لەو كۆمپانیا بازرگانییانەی سەر بە ئەو بوون دەستیان بەسەردا گیرا. لێرەشدا ئەگەری ئەوە دەكرێت كێشه ‌و گرفتی كۆمەڵایەتی و یاسایی بەدوای خۆیدا بهێنێت، بەتایبەت كە بەشێك لەو پەیج و ماڵپەڕانە بە درێژایی ساڵانی رابردوو تیرۆری كەسایەتیی چەندین خێزان و بنەماڵه ‌و كەسایەتیان كردووە، ئەگەر پێشتر خاوەندارێتیان یاخود ئەوانەی لە پشتەوەی ئەو پەیج و ماڵپەڕانەبوون و نەناسراو بوون، ئێستا بۆ خەڵك دەركەوت كێ بوون بەڕێوەیان بردوون‌.
  
ئەوەی لێرەدا گرنگە ئەوەیە ئەم رووداوە هەر ناوێكی لێدەنرێت ئەوەی باش بوو خوێنی تێدا نەڕژا، چی لە كاتی تەقینەوەی كێشەكان و چی لە رابردووشدا، چونكە ئەگەر هەریەك لەو دوو سیناریۆیەی باس دەكرێن راستبن، ئەگەری ئەوەی هەبوو كوردستان بەرێتە قۆناخێكی مەترسیداری شەڕی نێوخۆوە‌. ئەگەر ئەوە راستبێت كە لاهوور دەیڵێت، گوایە دەستی توركیا و پارتییە ‌و ئەردۆغان هەڕەشەی بۆ ناردووە، ئەگەر لاهوور بكوژرایا بێگومان هەموو سەرنجەكان دەچوونە سەر ركابەرەكەی لە پارتی و بەوهۆیەوە ئاگری فیتنەیەكی گەورە لە كوردستان دەكەوتەوە كە چارەسەربوونی دەبووە مەحاڵ.‌ ئەگەر سیناریۆكەی دیكەش راست بێت و هەوڵی كوشتنی بافڵ تاڵەبانی درابێت لە رێگەی ژەهرخواردنییەوە ‌و لاهوور شێخ جەنگی لە ‌پشتی ئەوە بووبێت، بێگومان ئەگەر سەری بگرتایە راستەوخۆ ئۆباڵەكەی دەخرایە سەر پارتی و چەند كەسێكیان دەهێنایە سەر شاشەی تەلەڤزیۆنەكان بڵێن بۆ پارتی كردوومانە، بەمەش بۆ تەمەنی چەندین نەوەی دیكە شەڕی جەلالی و مەلایی دەگوازرایەوە. كەواتە كوردستان لەوەدا شانسی هەبوو هەركام لەم سیناریۆیانە راستبن پێش ئەوەی بگەنە كۆتایی ئاشكرابوون و خودا كوردستانی لە بەڵای گەورە پاراستووە.
 
رەنگە ئێستا پرسیاری هەرە سەرەكی ئەوەبێت داهاتووی ئەم كێشەیە بەرەو كوێ‌ دەڕوات؟ بێگومان لەبەرئەوەی بە راگەیاندنی فەرمیی یەكێتیی یەكلانەكراوەتەوە كام لەو دوو سیناریۆیە راستن، دەبێت گریمانەكردنیش لەسەر بنەمای هەردوو سیناریۆكە بكەین. ئەگەر ئەوەیان راست بێت كە توركیا هەوڵی كوشتنی لاهوور شێخ جەنگی داوە و ئەوەی دەگوزەرێت وەك گریمانەیەكی لاواز هەندێك دەڵێن سیناریۆیەكە بۆ دوورخستنەوەی لاهوور لە مەترسیی توركیا، كەواتە لانیكەم تاوەكو ئەردۆغان لەسەر حوكم بێت، دەبێت لاهوور لە گۆڕەپانی سیاسیی كوردستان نەمێنێت. سرووشتی سیاسەت و ململانێش وایە كەسێك لە گۆڕەپان خرایە دەرەوە بە ئاستەم دەتوانێ‌ بێتەوە جێگەی خۆی. ئەگەر ئەوەی دیكەیان راست بێت كە دەگوترێت لاهوور جەنگی هەوڵی تیرۆركردنی بافڵی دابێت و پلانەكەی ئاشكرا بووە، لەو دۆخەشدا هیچ متمانەیەك لەنێوان ئەم دوو ئامۆزایەدا نامێنێتەوە بۆ پێكەوەكاركردن و دەبێت لایەنی شكستخواردوو گۆڕەپانەكە چۆڵ بكات. لەكاتی راستیی ئەمەیاندا بۆ لەمەودوا ماڵی مام جەلال تاكە مەترسییەك هەیانبێت لەبەردەم هەژموونیاندا بەسەر حیزبەكەوە، ماڵی شێخ جەنگی دەبن، بۆیە بۆ دوورخستنەوەی مەترسی لەسەر خۆیان دەبێت دڵنیایی ئەوەیان هەبێت ئەو مەترسییە سەرهەڵنەداتەوە. بۆ ئەوەش رەنگە تەنیا ئەوە بەس نەبێت كە لە پۆست و دەسەڵات دابماڵدرێن لەنێو یەكێتی یان تەنانەت لە كوردستانیش دووریان بخەنەوە، چونكە ئەگەری قۆستنەوەی ناڕەزایی خەڵك و كۆكردنەوەی بەرەی ناڕەزایی و نەیارەكانی ماڵی تاڵەبانی دەبنە هێزێكی كاریگەر وەك مەترسییەك لەسەر داهاتووی بافڵ و قوباد تاڵەبانی. بۆیە ئەگەری ئەوە هەیە ماڵی تاڵەبانی هەندێك لەو كەیسانە وەك كەیسێكی یاسایی بە هەڵواسراوی بهێڵنەوە تاوەكو لە هەركاتێكدا هەستیان بە جووڵەیەكی لاهوور و براكانی كرد، لە دژیان بەكاریان ببەن.
لەم هاوكێشەیەدا پێناچێت پارتی دیموكراتی كوردستانیش هەر وەكو بینەرێك لە دوورەوە تەماشا بكات، بەدوور نازانرێت لە ئێستا بەدواوە پارتیش كەیسی 16ـی ئۆكتۆبەر بكاتە كەیسێكی یاسایی و ئەوەی پێویست بێت لە پەرلەمان و حكومەتەوە رێكارەكانی بۆ بگرێتەبەر.
 
كەواتە لێرەدا سەرباری ئەوەی راستییەكە روون نییە كام لەو سیناریۆیانە دروستترن لە پشتی رووداوەكانەوە، بەڵام ئەوەی دەبێت بە راستی، ئاوابوونی خۆری سیاسیی لاهوور شێخ جەنگییە و لە داهاتوودا تەنیا وەك یادەوەرییەك بۆ هەندێك تاڵ و بۆ هەندێك شیرین دەمێنێتەوە.