چۆن كوردستان لە خاچ دەدرێتەوە؟

22/01/2022

د. كامەران مەنتك

د. كامەران مەنتك
پێویستە خەڵكی كوردستان راستیەكان ببینێت
كورد خەریكی یەكترە و دوژمنانی كوردیش زۆر بەوردیەوە دژی كار دەكەن، رۆشنبیرانی كورد هێندەی خەریكی پارتی و یەكێتین، كە ئێستا زۆرینەی خەڵكی كوردستان دەزانێت هیچ ئیرادەیەكی سیاسیان لەدەست نەماوە و بەتەواوەتی لە لایەن توركیا و ئێرانەوە كۆنتڕۆڵ كراون، هێندە بیر لەوڵات و نیشتمانەكەیان ناكەنەوە و لەوە ناكۆڵنەوە چی بەسەر خاكەكەیان دا هاتووەو چی دەگوزەرێت.

دیارە لەدوای راپەڕینی كوردستان توركیا رۆڵی گەورەی لە بەڕێ لابردنی مەسەلەی كورد لەباشووری كوردستان بینی، لەژێر سەرپەرشتی توركیادا، یەكێتی و پارتی لەسالی (1992) شەڕیان دژی پارتی كرێكارانی كوردستان راگەیاند، دوای ئەوە شەڕی ناوەخۆ لەكوردستان قووڵ بووەوە و وایلێهات ئەو وڵاتە، واتە توركیا وەك هێزێكی ناوبژیكار، وەك كورد دەڵێت ئەهریمەن ناوبژیكار بێت، لەرێگای هێزێكی سەربازیەوە(PMF) بێتە باشووری كوردستان و جێ پێی خۆی بەهێز بكات.!

 دوای ئەوەی لەساڵی (2010) بەدواوە بەهاری عەرەبی گەیشتە سوریا، مەسەلەی كورد لەرۆژئاوای كوردستانیش پێشكەوتنێكی گەورەی بەخۆیەوە بینی و هەر سێ كانتۆنی جەزیرە و كۆبانێ و عەفرینیان راگەیاند، لەرووی جوگرافیەوە ئەو كانتۆنە بەیەكەوە نەلكابوون، بەتایبەتیش كانتۆنی عەفرین، بۆیە كورد كەوتە ئازادكردنی خاكەكەی بەستنەوەی ئەو كانتۆنانە بەیەكتر، بەتایبەتیش بە كانتۆنی عەفرین، توركیا سەرەتا لەرێگای رێكخراوی داعشەوە لەساڵی (2014) هەوڵیدا كانتۆنی كۆبانێ داگیر بكات، كە دەكەویتە نێوان دوو كانتۆنەكەی تر، تاوەكو لەیەكتریان دابڕێت و رێگای بەیەكەوە گرێدانەوەیان لێبگرێت، لەمەدا شكستی هێنا و كورد بەردەوام بو لەسەركەوتن تاوەكو گەیشتە شاری منبج و دەوروبەری جەرابلس، ئەو كاتە بە پشتگیری ئەمریكا گڵۆپی سەوز بۆ توركیا داگیرساو لەساڵی (2016) پڕۆسەی قەڵغانی فوراتی دەست پێكرد، بۆ ئەوەی كانتۆنی عەفرین دابڕێت، ئەمجارەیان توركیا سەركەوتنی بەدەستهێنا و توانی نزیكەی 773 میل لە رۆژئاوای كوردستان داگیر بكات، دوای ئەوە هەوڵیدا ناوچەكانی قەڵغانی فورات بە سنوورەكانی خۆی ببەستێتەوە، ناوچەی عەفرین دەكەوێتە ناوەڕاستی ئەو ناوچەیە، واتە بۆئەوەی ئەو ناوچانەی داگیری كردبوون بەسنوورەكانی خۆی ببەستیتەوە و مەترسی كورد لە دەریای سپی ناوەڕاست دوور بخاتەوە، دەبوایە عەفرین داگیربكات، لەمەشدا بەرژەوەندی توركیا لەگەڵ روسەكان یەكیدەگرتەوە لەگەڵ ناتۆ و ئەمریكاشدا بەشێوەیەكی نهێنی گەیشتنە ریككەوتن! ئەوەبوو لەساڵی (2018) توركیا عەفرینی داگیر كرد، ئەمەش وەك رێگا خۆشكردنێك بوو بۆ دروستكردنی ناوچەی پشتێنەی ئارام، كە لەچیای كرمانجان، واتە لە دەریای سپی ناوەڕاستەوە درێژ دەبێتەوە تاوەكو دەگاتە زینی وەرتێ، دوا خاڵی هەژموونی توركیا لە هەرێمی كوردستان، بۆ تەواو كردنی ئەو پشتینەیە.
 لەسالی (2019) پرۆسەی وەك خۆیان ناویان سەرچاوەی ئاشتی (نبع السلام) یان دەستپیكرد، توانیان لەرێگەی ئەو پرۆسەیەوە زیاتر لە 100 كیلۆمەتر چوارگۆشەی تر لە رۆژئاوای كوردستان داگیر بكەن، كەهەردوو شارۆچكەی گرێسپی وسەرێكانی لەخۆوە دەگرێت.!

 دوای ئەوە بە رەزامەندی ئەمریكا ریكەوتننامەی روسی – توركی بەسترا، كەبووە هۆی ئەوەی پڕۆسەی سەرچاوەی ئاشتی بووەستێت و كورد لە رۆژئاوای كوردستان ناچار بكرێت 30 كیلۆمەتر چوارگۆشە لەناوچە سنووریەكانی توركیا بكشێتەوە و هاوكات ئەو رێككەوتننامەیە دانی بە داگیركاری توركیا بۆ سەرێكانی وگرێ سپی نا، هە ربەگوێرەی ئەو رێككەوتننامەیەش رێگا بۆ سوپای ئەسەد خۆشكرا، كە وەك دەوریات بچێتە ناو شاری كۆبانێوە ولەناوچەكانی تریش دەوریاتی روسی و توركی دەستیان بە سووڕانەوە كرد، بەم چەشنە كورد زیاتر بچووك كرایەوە، وەك بەرپرسە توركەكان و روسەكان راشكاوانە رایانگەیاند هەڕەشەی خەونی دامەزراندی قەوارەیەكی كوردیان لە رۆژئاوای كوردستان بەیەكجاری لەباربرد.!

توركیا لەو ماوەیەدا توانی دەست بەسەر زیاتر لە رووبەڕی 8835 كیلۆمەتر دووجاو زیاتر لە 100 شارۆچكە دابگرێت، كە بەشی هەرە زۆری دەكەویتە رۆژئاوای كوردستانەوە، جگە لەوەی توركیا بەئاشكراو بەگوێرەی رێككەوتننامەی روسی –توركی وبەناوی گەڕاندنەوەی ئاوارەكانی سوریا دەستی بەتەعریبكردنی رۆژئاوای كوردستان كرد، هاوكات بەهۆی شەڕی ناوەخۆی سوریا ژمارەیەكی یەكجار زۆر لە عەرەب پەنایان بۆ شارەكانی رۆژئاوای كوردستان هێنا، كە ئەمەش بەشێوەیەك لەشێوەكان بووە هۆی گۆڕینی دیمۆگرافیای رۆژئاوا بەشێوەیەكی تر، تەنانەت شارێكی وەكو قامیشلۆ، كە زۆرینەی هەرە زۆری كوردبوو، ئێستا دیمۆگرافیاكەی بەتەواوی گۆڕاوە، بەم چەشنە توركیا بەشێكی زۆری لە ئامانجەكانی بەدی هێناوەو لەباربردنی خەونی كورد لەرۆژئاوا لەسەر رێككەوتنی زلهێزەكان ماوەو تەنیا مەسەلەی كاتە.

ئاشكرایە، كە توركیا مەبەستی تەنیا رۆژئاوای كوردستان نیە، بەڵكو وەك ئاماژەی پێكرا دروستكردنی ناوچەیەكی ئارامە، بەدرێژایی سنوورەكانی خۆی، كە هەردوو پارچەی رۆژئاواو باشووری كوردستان دەگرێتەوە، ئەگەرچی لەباشوور پێشتر توانی بووی جێ پێی خۆی بە تەواوی بچەسپێنیت، بەڵام بۆ تەواو كردنی پشتێنەی ئارام، دوای پڕۆسەی سەرچاوەی ئاشتی لە رۆژئاوای كوردستان، لەساڵی (2020) سەرەتا لە مانگی 4 (2020) كێشەی زینی وەرتێی وروژاند و دواتر پڕۆسەی چنگی هەڵۆ و چنگی پڵنگی دەستپیكرد، كە ناوچەكانی زاپ و ئاڤاشین و مەتینای گرتەوە، بەمەش توانی بنكە سەربازیەكانی خۆی لە باشووری كوردستان فراوانتر بكات، دەاتوانین بڵیین تا ئێستا لە باشووری كوردستان زیاتر 1200 كیلۆمەتر چوارگۆشەی داگیركردووە لەژێر رەحمەتی لوولەی تفەنگی ئەودایە، ئەمە جگە لەوەی لەرووی سیاسی و ئابووریەوە باشووری كوردستانی بەتەواوی كۆنتڕۆڵ كردووە، لەپاڵ ئەمەشدا لەباشووریش شان بەشانی رۆژئاوا كەوتۆتە گۆڕینی دیمۆگرافیای هەریمی كوردستان، لەمەشدا وا پیدەچێت رێككەوتنێكان لەگەڵ حكومەتی سێبەری ئێراقیشدا هەبێت، ئەو پرۆسەی بەعەرەبكردنەی لەشارەكانی هەرێمی كوردستان و بەسەرپەرشتی حكومەتی هەرێم و ئیدارەی كوردی بەڕێوە دەچێت بەتایبەتی لەشارێكی وەكو هەولێر، بەخەونی كردنی ئەو شارە بەپایتەختی ئێراق لە ئایندەدا، بەشێكە لە پرۆژەی گۆڕینی ئەو پشتێنە دیمۆگرافیەی، كە لەرۆژئاوای كوردستانەوە دەستیپێكردووە!. ئەمە ئەوەمان بۆ روون دەكاتەوە، كە كوردستان لە چ مەترسیەكی گەورەدایە و چۆن بەناو سەركردەكان و سیاسەتەمەدارە بارزگانەكانی باشوور و میدیا حیزبی و بەناو ئەهلیەكان راستیەكان لەخەڵكی كوردستان دەشارنەوە.!